Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Дьиэ кэргэн (национальнай бырайыак)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Дьиэ кэргэн (суолталара).

«Дьиэ кэргэн» (нууч. «Семья́») — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин ыйааҕынан саҕаламмыт национальнай бырайыак[1]. Аан бастаан 2024 сыллаахха Федеральнай Мунньахха Ыҥырыы кэмигэр этиллибитэ[2].

РФ Үлэҕэ уонна социальнай көмүскэл миниистирэ Антон Котяков иһитиннэрбитинэн, төрөппүт уопсастыбатын баҕатын учуоттаан, национальнай бырайыак сүрүн хайысхалара оҥоһулуннулар; онно оҕолоох дьиэ кэргэттэри өйүүргэ урут ылыллыбыт миэрэлэр эмиэ киирбиттэрэ[3].

Дьиэ кэргэн судаарыстыбаннай стратегия ориентира быһыытынан

2024 сылга Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Федеральнай Мунньахха ыыппыт этиитигэр 2030 сылга диэри туруктаах демография үүнүүтүн ситиһэр соругу туруорда:

Оҕолоох ыаллары өйөөһүн — биһиги сүрүн майгы-сигили талыыбыт. Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн нуорма, уопсастыба олоҕун философията, бүтүн судаарыстыба стратегиятын ориентира буолуохтаах[1].

Оҥоһуллубут судаарыстыбаннай стратегияҕа сөп түбэһиннэрэн, «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак саҕаланыыта биллэриллибитэ, онно сыһыаннаах атын национальнай бырайыактар («Кадрдар», «Даннайдар экэниэмикэлэрэ») көннөрүллүбүттэрэ[4].

undefined

Дохуот үрдээһинэ

Национальнай бырайыак сүрүн хайысхатынан, уопсастыба бу категорията социальнай өттүнэн кыаммат буолан, оҕолоох ыаллар дохуоттарын үрдэтии буолла. Ол курдук, 2024 сыллаахха олунньу дааннайдарынан, элбэх оҕолоох ыаллар ортолоругар дьадаҥы таһыма 30 % этэ; туруоруллубут сыал-сорук быһыытынан, 2030 сылга икки төгүл кыччатыахтаах. Манна көрүллэр сүрүн сэптэр-сэбиргэллэр:

  • кыра дохуоттаах ыалларга ыйдааҕы пособие, ийэ хат буолуу бастакы түһүмэҕиттэн саҕалаан оҕо уон сэттэ сааһын туолуор диэри бэриллэр (2024 сыл бэс ыйын туругунан 11 мөлүйүөн гражданин ылбыта)[1];
  • социальнай дуогабары ылыы судургутутуллубут бэрээдэгэ (бырабыыталыстыба 2024 сылга төлөбүрүгэр эбии 100 млрд солк. көрбүтэ)[1];
  • хамнас алын кээмэйин 2030 сылга диэри 35 тыһыынча солкуобайга диэри үрдэтии, бу судаарыстыбаннай секторга социальнай төлөбүрдэр уонна хамнас үрдээһинин бэйэтэ тиэрдэр[5];
  • оҕолоох ыалларга нолуок ыарахаттарын кыччатыы[6];
  • иккис оҕоҕо 2800 солкуобайга диэри уонна үһүс уонна салгыы төрөөбүт оҕолорго 6000 солкуобайга диэри нолуоктан чэпчэтии; нолуоктан чэпчэтиигэ түбэһэр сыллааҕы дохуот кээмэйэ 350-тан 450 тыһ. диэри улааппыта;
  • ийэ хапытаалын бырагырааматын 2030 сылга диэри уһатыы.

Дьиэ усулуобуйатын тупсарыы

Национальнай бырайыак чэрчитигэр 350 тыһыынча оҕолоох ыал олорор дьиэтин усулуобуйатын тупсарар соругу туруорар[7]. Бу сыалтан маннык дьаһаллар көрүллүбүттэр:

  • дьиэ кэргэн ипотекатын бырагырааматын 2030 сылга диэри уһатыы, алта сааһыгар диэри оҕолоох ыалларга ставка 6%-нан хаалар (2024 сылга 260 млрд солк. көрүллүбүтэ, 2030 сылга диэри 1,5 трлн солк)[8];
  • дьиэ кэргэн ипотекатын бырагырааматын саҥа дьиэ тутуута кыра кээмэйдээх кыра куораттарга уонна эрэгийиэннэргэ кэҥэтии;
  • ипотека кирэдьиитин сорҕотун төлүүр өйөбүл миэрэтин 2030 сылга диэри уһатыы (450 тыһ. солкуобай); итиннэ 2024 сылга 50 млрд солк.[8];
  • аварийнай дьиэттэн көһөрүү бырагырааматын уһатыы;
  • саад түмсүүлэрин көмөтүнэн социальнай газификация бырагырааматын кэҥэтии;
  • кыаммат дьиэ кэргэттэргэ ититии систиэмэтин атыылаһарга субсидия (эбии 32 млрд солкуобай көрүллүбүтэ).

Төрөөһүн уонна үөрэх

2022 сылга РФ 39 уобаластарыгар төрөөһүн уопсай коэфицена Арассыыйа орто көрдөрүүтүттэн намыһах этэ. Бу эрэгийиэннэргэ судаарыстыбаннай өйөбүл бырагыраамаларын кэҥэтэргэ бырабыыталыстыба 2030 сылга диэри эбии 75 млрд солкуобайы анаабыта.

«Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак 2024 сылга киирбит өссө биир бырайыагы — күүтүллэр демография үүнүүтүн учуоттаан былааннанар «Кадрдар» (нууч.) (сах. бырайыагы кытта ыкса ситимнээх[9]. Ол курдук, сабаҕалааһын быһыытынан, 2030 сылга диэри дойдуга 20-тэн 24-гэр диэри саастаах 8,3 мөлүйүөн гражданин баар буолуоҕа, оттон 2035 сылга — 9,7 мөлүйүөн (2024 сыллааҕар 2,4 мөлүйүөн элбэх)[1]. 2028 сылга диэри оскуола оҕолорун эрдэтээҥи профориентация федеральнай бырагырааматын, ону тэҥэ «Профессионалитет» бырайыак көмөтүнэн, авиация уонна суудуна тутуутун, фармацевтика, электроника уонна оборуона салааларыгар 1 мөлүйүөн кэриҥэ исписэлииһи бэлэмниир былааннаахтар. Ону тэҥэ, бу былааннарга сөп түбэһиннэрэн, маннык дьаһаллар эбии ситимнээхтэр:

  • орто профессиональнай үөрэхтээһин тэрилтэлэрин өрөмүөннээһин уонна хааччыйыы (2030 сылга диэри 120 млрд көрүллүбүтэ);
  • 800 университеттар уопсай дьиэлэрин капитальнай өрөмүөнэ (2030 сылга диэри 124 млрд көрүллүбүтэ);
  • 2030 сылга диэри 25 университет дьиэтин тутуу (400 млрд көрүллүбүтэ);
  • «Приоритет-2030» (нууч.) (сах. университеттары өйүүр судаарыстыбаннай бырагыраамаҕа эбии үбүлээһин (2030 сылга диэри эбии 190 млрд).

Национальнай бырайыагы үбүлээһин

«Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак дойду комплекснай алта сыллаах сайдыы былаанын (2030 сылга диэри) сүрүн чааһа буолар. Арассыыйа 2023—2024 сылларга көрдөрбүт экэниэмикэ көрдөрүүлэригэр сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллубут. Ол курдук, 2023 сылга ВВП үүнүүтэ Арассыыйа бырабыыталыстыбатын эрэ буолбакка, МВФ экспердэрин сабаҕалааһыннарын куоһарда, 3,6 % тэҥнэспитэ. Инвестиция үүнүүтэ 2023 сыл бастакы тоҕус ыйыгар былааннаммыт 15,1 % оннугар 26,6 % этэ. Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин эппитин курдук, дохуот, бастатан туран, оҕолоох ыаллар дьылҕаларын тупсарыыга туһуланыаҕа:

…сотору кэминэн өссө биир хардыыны оҥорор кыахтаныахпыт: аан дойду түөрт улахан экономическай күүстэригэр киириэхпит. Маннык сайдыы биһиги гражданнарбыт дьиэ кэргэттэрин дохуоттарын үрдэтиигэ быһаччы кубулуйуохтаах[1].

Олоххо киллэрии

2025 сыл олунньу 24 күнүгэр Арассыыйа бырабыыталыстыбата 2030 сылга диэри национальнай бырайыак сүрүн көрдөрүүлэрин испииһэгин бигэргэппитэ:

  • уопсай оҕо төрөөһүн коэффиценын үрдээһинэ;
  • дьадаҥы таһымын түһэрии;
  • үһүс уонна салгыы төрөөбүт оҕолор уопсай төрөөһүн коэффиценнара — 0,475 биирдэм;
  • маннык көрүүгэ наадыйар гражданнар уопсай ахсааннарыттан уһун болдьохтоох көрүүнү ылар кырдьаҕас гражданнар уонна инбэлииттэр ахсааннара 30,3 % тэҥнэһэр;
  • култуура, ускуустуба уонна норуот айымньытын судаарыстыбаннай уонна муниципальнай тэрилтэлэрин үлэлэриттэн гражданнар дуоһуйууларын таһыма 63 % тэҥнэһэр;
  • Кыра куораттарга 50 тыһыынчаҕа диэри нэһилиэнньэлээх киинэ тыйаатырдарын ахсаана — 900[10].

Маны таһынан, национальнай бырайыак чэрчитинэн үлэ сүрүн хайысхалара, ийэ уонна оҕо хосторун ахсаанын элбэтиигэ, үөрэх кыһаларыгар кылгас болдьохтоох олорор бөлөхтөргө, ийэ хапытаалын хааччыйыыга, дьиэ кэргэн ипотекатыгар, биир кэлим босуобуйаҕа, дьиэ кэргэн сыллааҕы төлөбүрүгэр сыһыаннаах хайысхалар ыйылыллыбыттара[10]. Ону тэҥэ докумуоҥҥа ыраах сытар нэһилиэнньэлээх пууннарга 100 оҕо уһуйаанын тутуу, 2,2 тыһыынча оҕо саадын хааччыйыы, сыл аайы кырата 220 тыһыынча ыалга социальнай дуогабарынан хааччыйыы, 336 дьахтар консультациятын тэрийии, 133 перинатальнай киини хааччыйыы, 180 оҕо балыыһата, 485 тыһыынча ЭКО циклын ыытыы көрүллүбүтэ, уонна 1011 оҕо ускуустуба оскуолатын тутуута көрүллүбүтэ[10].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Послание Президента Федеральному Собранию. http://kremlin.ru (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  2. ↑ С заботой о главном. Как государство поддерживает семьи с детьми. https://национальныепроекты.рф (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  3. ↑ В России запустят пять новых нацпроектов - Российская газета, Российская газета (3 Кулун тутар 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  4. ↑ Леонов, Сергей. Семья, молодежь, взрослые. Путин назвал новые выплаты для жителей России, AiF. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  5. ↑ Путин поручил увеличить МРОТ до 35 тысяч рублей к 2030 году, РИА Новости (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  6. ↑ Путин поручил отработать новую модель оплаты труда бюджетников, РИА Новости (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  7. ↑ Сбербанк приветствует продление семейной ипотеки до 2030 года, Недвижимость РИА Новости (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  8. ↑ 1 2 В России семейную ипотеку продлят до 2030 года, TACC. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  9. ↑ Рабочие в порядке: в чем суть нового нацпроекта «Кадры», Известия (29 Олунньу 2024). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2024.
  10. ↑ 1 2 3 Основные показатели и мероприятия национального проекта «Семья» (рус.). government.ru (24 Олунньу 2025). Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2025.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар