Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Дьиэҕэ үлэ

Дьиэҕэ үлэ (нууч. Домашнее задание эбэтэр ДЗ, ДР, «домашка») — учуутал үөрэнээччилэргэ уруок таһынан бэйэлэрэ толороллоругар биэрэр сорудаҕа. Маннык үлэ матырыйаалы чиҥэтиигэ, тиэмэни төһө ылыммыттарын бэрэбиэркэлииргэ уонна үөрэтиллибити хатылыырга туттуллар[1][2].

Устуоруйа

Дьиэҕэ үлэлээх үөрэх бастакы көрүҥнэрэ өссө былыргыттан туттуллубуттара: Былыргы Египеккэ, Грецияҕа уонна Римҥэ үөрэх оскуолаҕа уруоктары уонна дьиэҕэ үлэни холбуура[1].

XVIII үйэҕэ Сибэтиэй Рим импиэрийэтин «норуот оскуолаларыгар» дьиэҕэ үлэлээх, кытаанах кылаас-уруок систиэмэтэ тарҕаммыта; бу модель Европаҕа тарҕанан Арассыыйаҕа ылыллыбыта. Арҕаа дойдулар чинчийээччилэрэ этэллэринэн, дьиэҕэ үлэ билиҥҥи көрүҥүн АХШ реформатора Хорас Манн киэҥник тарҕаппыта: кини көҕүлээһининэн XIX үйэ ортотугар АХШ-ҕа оскуола оҕолоро дьиэҕэ үлэни ылар буолбуттара[1][2].

XX үйэҕэ дьиэҕэ үлэҕэ сыһыан мөккүөрү үөскэппитэ: АХШ педагогтара оҕолору уруок таһынан күүскэ үлэлэтии доруобуйаҕа куһаҕан дии санаабыттара, ол түмүгэр сорох штаттарга кыра кылаастарга ДьҮ-лэни боппуттара. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн АХШ оскуолатын оҕолорун дьиэҕэ үлэлэрин кээмэйэ экэниэмикэ кыһалҕалартан уонна бэлиитикэ долгуйуулартан сылтаан улаатара, онтон ДьҮ айар дьоҕуру хам баттыыр диэн уопсастыба батталынан аҕыйыыра. Кириитикэттэн тутулуга суох, XXI үйэҕэ АХШ үөрэнээччилэрэ дьиэҕэ үлэни толоруулара 1990-с сыллардааҕар икки төгүл элбэх кэми ылар (4,5 чаас кэриҥэ)[3]; ол эрээри сорудах кээмэйэ штаттан тутулуктаах буолуон сөп, оттон сорох оскуолаларга дьиэҕэ үлэ бэриллибэт[4][5].

Финляндияҕа уонна Скандинавия дойдуларын үксэ дьиэҕэ үлэ кээмэйэ саамай кырата, уруоктар хаачыстыбаларыгар уонна критичэскэй толкуйдааһыны сайыннарыыга улахан болҕомто ууруллар; оҕолор дьарык кэмигэр ааҕаллар уонна бырайыактарга үлэлииллэр. Японияҕа ноҕурууска орто, тутулуга суох буолуу уонна практическай дьоҕурдары сайыннарарга аналлаах. Италия, Ирландия, Польша уонна Испания нэдиэлэҕэ 6-10 чааһынан ДьҮ толорууну ылар дойдулар ахсааннарыгар киирэллэр. Кытайга оннук курдук, оскуола оҕолоро ДьҮ-ттэн ураты, репетитордары кытта дьарыктаналлар[4][5].

Арассыыйаҕа

Дьиэҕэ үлэ туһунан бастакы ахтыылар XVII үйэҕэ, Арассыыйаҕа училищалар тэриллэн эрдэхтэринэ баар буолбуттара. «Арассыыйа импиэрийэтин норуот училищаларын устаабын» (1786) киллэриитинэн Фёдор Янкович кылаас-уруок систиэмэтин бигэргэппитэ: дьиэҕэ үлэ үөрэх үлэтин булгуччулаах чааһа буолбута, ол эрээри сүнньүнэн талкыйан үөрэтии этэ. Маннык сыһыан XX үйэ саҕаланыытыгар диэри хаалбыта, ол саҕана методистар уруоктар ис хоһооннорун уларытан саҕалаабыттара; дьиэҕэ үлэ хатылааһын эрэ буолбакка, билиилэри туттарга сэп-сэбиргэл буолбута[6].

Сэбиэскэй кэм кэнниттэн дьиэҕэ үлэ оскуолаҕа хаалбыта. XXI үйэ саҕаланыытыгар дьиэҕэ үлэ матырыйаалы чиҥэтии уонна эксээмэҥҥэ бэлэмнэнии ньыматынан ылыныллыбыта; электроннай дневниктар уонна ситим-платформалар баар буолуулара дьиэҕэ үлэ форматын уларыппыта. Маны тэҥҥэ ноҕурууска эбиллибитэ: бэһис уонна алтыс кылаастар оҕолоро араас предметтэргэ дьиэҕэ үлэни икки-үс чаас устата толороллоро, улахан кылаастарга — өссө уһуннук[4][7].

2020-с сыллар саҕаланыыларыгар дьиэҕэ үлэ наадатын туһунан саҥа кэпсэтии таҕыспыта. Учууталлар уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэр билиҥҥи технологиялар тиэкиһи үөскэтээччилэри (нууч.) (сах. туһанан сорудахтары формальнайдык толорорго көҥүллүүллэрин бэлиэтээбиттэрэ. Судаарыстыбаннай Дуума бэрэссэдээтэлэ Вячеслав Володин 2025 сыл атырдьах ыйыгар этэринэн, ДьҮ-лэни «олус элбэх ноҕуруускаттан» уонна оҥоһук өй сайдыытыттан, дьиэҕэ үлэ үксүн «кэм туһата суох барыытынан» буоларын иһин ууратыахха наада. Ол эрээри кини чинчийэр уонна айар сорудахтар критическэй толкуйдааһыны олохтуурдарын бэлиэтээбитэ, ол иһин бу боппуруоһу ырытыахха наада[8].

2025 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн Үөрэх министиэристибэтин № 704 бирикээһэ күүһүгэр киирбитэ. Бу бирикээс үөрэх ноҕуруускатын хааччахтыыр уонна араас саастаах оскуола оҕолорун дьиэҕэ үлэни толоруу кэмин регламенныыр. Ол курдук, бастакы кылаас оҕолоругар уонна 2-3 кылаастар үөрэнээччилэригэр ДьҮ-лэни биир чааска диэри, 4-5 кылаастарга — икки чааска диэри, 6-8 кылаастарга — 2,5 чааска диэри, 9-11 кылаастарга — 3,5 чааска диэри толорорго сүбэлэнэр. Докумуон Роспотребнадзордыын бииргэ оҥоһуллубута[9].

Сыаллара

Педагогическай методиканан, дьиэҕэ үлэ сүрүн сыала — уруокка ылыныллыбыт билиини чиҥэтии, хатылааһын уонна «итэҕэстэри» суох оҥоруу. Маннык үлэ үөрэнээччилэргэ көмө суоҕар билии таһымын бэрэбиэркэлииргэ, өйдүүргэ уонна кэлэр тиэмэлэргэ бэлэмнэнэргэ көмөлөһөр. Ону тэҥэ, матырыйаал төһө үчүгэйдик ылыныллыбытын учууталга сыаналыырга уонна салгыы үлэни былаанныырга көмөлөһөр[1][10].

Атын туһаларыттан — болҕомтону, концентрацияны сайыннарыы уонна тиэмэни чинчийэр дьоҕуру сайыннарыы; оскуола оҕотугар бэйэни салайыы уонна кэми салайар дьоҕур олохтонор. Критическай уонна айар толкуйдааһын, педагогтар санааларынан, чинчийэр бырайыактары уонна литэрэтиирэни ааҕыы нөҥүө сайдар. Билиҥҥи технологиялары туһанан оскуола оҕолоро табыгастаах форматы талыахтарын сөп (ааҕыы, видеону ырытыы), ол информацияны ылыныы араас истииллэрин учуоттуурга көмөлөһөр. Тус үлэ эмиэ бэйэни өйдүүргэ (нууч.) (сах. көмөлөһөр: эдэрдэр интэриэстэрин ордук өйдүүллэр уонна кэлэр кэми былаанныырга үөрэнэллэр[1].

Судаарыстыбаннай Дуума үөрэх кэмитиэтин салайааччыта Ирина Белых санаатынан, сорох предметтэри, холобур, литэрэтиирэни кылаас үлэтин иһинэн толору ылынар сатаммат — оҕолор айар дьоҕурдарын сайыннарар улахан айымньылары ааҕыы эмиэ дьиэҕэ үлэ буолар[9].

Кириитикэ

Америка психолога Харрис Купер 2000-с сыллар ортолоругар ыыппыт чинчийиилэрэ көрдөрбүттэринэн, дьиэҕэ үлэ кээмэйин уонна үөрэххэ ситиһии икки ардыларыгар ситимнэрэ олус кыра, уонна дьиэҕэ үлэнэн туһалаах дьайыы сүнньүнэн улахан кылаастарга эрэ көстөр[11]. 18 тыһ. үрдүкү кылаас оҕолорун анаалыһа көрдөрбүтүнэн, улахан ДьҮ кээмэйин сүрүн төрүөттэрэ — оскуола бырагыраамата олус элбэх сүгэһэрдээҕэ уонна үөрэнээччилэр уустук матырыйаалы бэйэлэрэ өйдүөхтээхтэрэ, ол үксүгэр мотивацияны сүтэриигэ тиэрдэр. Атын чинчийиигэ 4,3 тыһ. үөрэнээччи кыттыбыта, уонна көрдөрбүтүнэн, дьиэҕэ үлэҕэ элбэх бириэмэни барыыр оҕолор уруоктарга көхтөөхтөр, ол эрээри бу оҕолорго стресс уонна доруобуйа кыһалҕалара үөскүүллэр. Ону таһынан, наһаа элбэх сорудахтар кыаммат ыаллар оҕолорун ситиһиилэрин мөлтөтөллөр, тоҕо диэтэххэ кинилэргэ үөрэххэ көмө, усулуобуйа тиийбэт, оттон төрөппүттэр көмөлөрө, матырыйаалы өйдөөбөт буоллахтарына, куһаҕаны эрэ оҥоруон сөп[12][13].

Арассыыйа учууталлара дьиэҕэ үлэ кээмэйин үөрэх бырагыраамаларынан быһаараллар. «Учуутал» идэлээхтэр сойууһун чилиэнэ Анна Штернберг этэринэн, ылыллыбыт нуормалар үөрэнээччини «олус элбэх информацияны» ылынарга модьуйаллар, ол дьиэҕэ үлэтэ суох ситиһиллибэт. Педагог санаатынан, интэриэстээх дьону кытта киэҥ кэпсэтиини ыытан үөрэх бырагырааматын уларытыахха наада. Минпросвещения таһынааҕы уопсастыбаннай сүбэ бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Лутовинов дьиэҕэ үлэ уопсай кээмэйэ «дьиҥнээхтик улахан» уонна ол дьиэҕэ үлэ кээмэйигэр регламеннэр суохтарыттан сылтаан баар буолбутун билиммитэ. «Учуутал» идэлээхтэр сойууһун бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Казаков 2025 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр ылыныллыбыт Үөрэх министиэристибэтин № 704 бирикээһин ырыта олорон эппитинэн, саҥа нуормалары сүбэлэр курдук көрүөххэ наада, тоҕо диэтэххэ хас биирдии оскуола оҕотугар дьиэҕэ үлэни толорорго төһө кэм наадатын таба быһаарар сатаммат[9].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Что такое ДЗ (домашнее задание): надо ли делать, обязательно ли, зачем выполнять и для чего. Умскул Журнал (20 Балаҕан ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  2. ↑ 1 2 Кто придумал домашнее задание и зачем(биллибэт). SportZania. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  3. ↑ Pinsker, Joe The Cult of Homework. The Atlantic. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  4. ↑ 1 2 3 Домашние задания в школе: история, международный опыт, плюсы и минусы, влияние на детей и перспективы отмены в России (рус.). obr.so. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  5. ↑ 1 2 Домашнее задание: есть ли в нем необходимость? — Центр развития интеллекта «Пифагорка»(биллибэт). Центр развития интеллекта «Пифагорка». Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  6. ↑ Бакулина Е. А., 2010, с. 156—157
  7. ↑ Педсовет Домашнее задание вызывает стресс (19 Муус устар 2008). Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  8. ↑ Володин предложил обсудить отмену домашнего задания для школьников. РБК. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  9. ↑ 1 2 3 Депутаты подготовили единые требования к домашним заданиям в школах. РБК. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  10. ↑ Нужна ли домашняя работа в школе? Блог «Школы Будущего Online». Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  11. ↑ Стресс, конфликты, переутомление, недосып: почему школам пора отказаться от домашних заданий. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  12. ↑ Слепухина, Ирина Учеба без передышки: почему домашние задания могут вредить школьникам. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  13. ↑ Cooper H., Robinson J. C., Patall E. A., 2006

Литэрэтиирэ

Категориялар