Варламова Анастасия Николаевна
Анастасия Николаевна Варламова (1948 сыл кулун тутар 23 күнэ, Баатара нэһилиэгэ — 2006 сыл атырдьах ыйын 16 күнэ) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа ырыа айааччыта уонна толорооччута, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа.
Олоҕун олуктара
1948 сыллаахха кулун тутар 23 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Баатара нэһилиэгэр төрөөбүт.
8-с кылааска дылы Бэдьимэҕэ үөрэммит. 1966 сыллаахха 10 кылааһы Хорообукка бүтэрбит.
1969 сыллаахха Дьокусскайдааҕы 1 №-дээх педагогика училищетын бүтэрбит, дойдутугар Бэдьимэҕэ эргиллэн, пионер баһаатайынан, учууталынан үлэлээбит.
1975 сылтан, учууталлыырын тэҥэ, Герой Попов аатынан сопхуос хомсомуол тэрилтэтин сэкирэтээринэн, кэлин парт-кабинет сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит. Ол сылларга ыччат култуурунай, уопсастыбаннай олоҕор көхтөөхтүк кыттыбыт.
1981 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университетын устуоруйа факультетын бүтэрбит.
1981 сылтан, үөрэҕин бүтэрээт, Попов аатынан сопхуоска хомсомуол-баартыйа үлэтигэр сылдьыбыт.
1989 сылтан, Дьокуускайга көһөн, Норуот айымньытын научнай-методическай киинигэр «Кыраһа» литературнай-музыкальнай түмсүүгэ кыттан, үгүс оройуоннарга гастролларга, көрсүһүүлэргэ сылдьыбыт. Ити сылларга Саха сирин мелодистарын айар ассоциациятын тэрийсибит. Ассоциация ыытар араас хабааннаах үлэтигэр көхтөөхтүк кыттыбыт.
1991—2000 сс. Култуура уонна ускуустуба кэллиэһигэр учууталынан үлэлээбит.
2001 сыллаахха, улахан сыратын ууран туран, Саха сирин ырыа айааччыларын уонна мелодистарын сойуустарын тэрийбит[1].
2000—2005 сылларга телевидениеҕа анаан «Ахтан-санаан ааһыаҕыҥ», «Ырыаһыт-фронтовиктар» диэн биэриилэри бэлэмнээбит. Бэйиэт Николай Винокуров — Урсуннуун «Ырыа кутаата» диэн цикллаах биэриини бэлэмнээбиттэр[2].
2006 сыллаахха атырдьах ыйын 16 күнүгэр ыарахан ыарыы түмүгэр өлбүтэ[1].
Айар үлэтэ
Бастакы Бэдьимэҕэ анаабыт ырыатын 1972 сыллаахха суруйбут. Анал музыкальнай үөрэҕэ суох, барыта 70-ча ырыа ааптара[1]. Айар үлэҕэ кынаттаабыт үтүө сүбэһиттэринэн уонна истээччилэринэн Валерий Ноев уонна Степан Сергучев буолбуттар.
Ырыалара
- «Аҕам алааһа» — бу ырыатын абаҕатыгар, уон оҕо аҕатыгар Петр Елисеевич Варламовка анаабыт; Лэбийэ — Петр Елисеевич оттуур алааһын аата эбит;
- «Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн» (Н. Попов тыллара);
- «От сыта» (Иван Сысолятин тыллара);
- «Ахтыма, доҕоруом, эн миигин»;
- «Сэрии тулаайаҕа»;
- «Ыһыах» (Макар Хара тыллара)[3].
Кинигэлэрэ
- «Төннө туруом алааспар» (1992);
- «Мин дьолум — ырыа» (1998);
- «Эдьиий Марыына» (2000);
- «Ырыа туһунан санаалар» (2005)[2].
Тылбаастара
- К. Д. Уткин «Кэс тыл»;
- К. Д. Уткин «Кымыс иһиитин сиэрэ-туома»[2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа[1];
- Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо (1998)[4].
Аатын үйэтитии
- 2018 сыллаахха Анастасия Николаевна Варламова — Эдьиий Настаа төрөөбүтэ 70 сылын көрсө «Кэрэни кэрэхсээри айыллыбытым…» Бастакы аһаҕас өрөспүүбүлүкэтээҕи ырыа айааччы кыргыттар уонна дьахталлар ортолоругар күөн-күрэс ыытыллыбыта[5];
- 2025 сыллаахха «Алаас алгыстаах ырыалара» диэн Анастасия Варламова олоҕун, айар үлэтин туһунан кинигэ тахсыбыта[6].