Буойун биир дойдулаахтарбытыгар пааматынньык (Хатас)
Министерство культуры РФ
В статье использованы материалы из Единого государственного реестра объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов РФ
Перейти
АБ-тин култуура министиэристибэтэ
Ыстатыйаҕа АБ-тин норуоттарын култуураларын утумун (устуоруйа уонна култуура пааматынньыктарын) эбийиэктэрин биир кэлим судаарыстыбаннай реестрин матырыйааллара туттулуннулар
«Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сырдык тыыннара быстыбыт буойун биир дойдулаахтарбытыгар пааматынньык» (нууч. Памятник воинам-землякам, погибшим в годы Великой Отечественной войны) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарыгар анаммыт Саха сирин Дьокуускай куорат уокуругун Хатас нэһилиэгэр баар мемориальнай комплекс. Эрэгийиэннии суолталаах култуура утумун эбийиэгэ[2].
Уопсай иһитиннэрии
Аҕа дойду Улуу сэриитэ бүппүтүн кэннэ Саха сирин куораттарыгар уонна сэлиэнньэлэригэр өлбүт буойуннарга анаммыт пааматынньыктары, мемориаллары тутуу саҕаламмыта. 1965 сыллаахха Хатас сэлиэнньэтин киинигэр, оскуола аттынааҕы пааркаҕа мас обелиск туруорбуттара. 1985 сыллаахха, Улуу Кыайыы 40 сылыгар, обелиск аттыгар скульптор С. А. Егоров бырайыагынан тимир-бетон пааматынньык тутуллубута, тулалыыр сирэ тупсарыллыбыта[3].
Балаҕан ыйын 12 күнүгэр 2015 сыллаахха, Кыайыы 70 сылын туолуутугар, П. Н. уонна Н.Е. Самсоновтар аатынан Хатас орто уопсай үөрэхтээһин оскуолата оҥорбут «Тыыннаах кэриэс» скверэ» сири-уоту тупсарыы бырайыага «Норуот бүддьүөтэ» куорат куонкуруһун кыайыылааҕа буолбута. 1 мөлүйүөн 80 тыһыынча солкуобай грант үбүнэн пааматынньык тулата тупсубута, сквер үөрүүлээх аһыллыыта буолбута[4][3].
Пааматынньык устуоруйата
Архыып дааннайынан, сэрии сылларыгар Хатас нэһилиэгиттэн фроҥҥа 141 киһи ыҥырыллыбыта. Араас дааннайынан, онтон 60-64 киһи дойдутугар тыыннаах төннүбүтэ. Сэриигэ сырдык тыыннара быстыбыт уонна тыыннаах төннүбүт буойуттар ааттара пааматынньык мемориальнай дуоскаларыгар үйэтитиллибитэ[3].
Бастаан, 1965 сыллаахха Хатаска мас обелиск туруоруллубута. 1985 сыллаахха, Кыайыы 40 сылыгар, обелиск аттыгар скульптор С. А. Егоров бырайыагынан оҥоһуллубут тимир-бетон пааматынньык туруоруллубута[1].
Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин 1976 сыл ахсынньы 31 күнүнээҕи 484 №дээх «Саха АССР устуоруйа уонна култуура пааматынньыктарын харыстааһын туругун уонна тупсарыытын туһунан» уурааҕынан комплекс эрэгийиэннии суолталаах култуура утумун испииһэктэригэр киирбитэ[2]. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин норуоттарын култуура утумун эбийиэктэрин биир кэлим судаарыстыбаннай реестригэр 141510665950005 нүөмэринэн бэлиэтэммитэ[2].
Пааматынньык ойуулааһына
Мемориал монументальнай композициятын киин элеменинэн постамеҥҥа турар сэбиэскэй саллаат фигурата буолар. Кини ойоҕосторугар Аҕа дойду Улуу сэриитин дааталара «1941» уонна «1945» быһыллыбыт икки пилон үрдүүр. Киин скульптура кэннигэр өлбүт уонна фронтан төннүбүт нэһилиэк олохтоохторун ааттара суруллубут дюралюминий мемориальнай дуоскалар бааллар. Пааматынньык көнө муннуктаах төрдө уонна былаһаакката тимир-бетонунан оҥоһуллубут[2][1].
Аныгы туруга
2025 сыллаахха Хатас нэһилиэгиттэн сэриигэ барбыт буойуттарга анаммыт пааматынньык өрөмүөнүгэр тендер биллэриллэн, пааматынньык саҥардыллыбыта[5]. Сылын аайы Кыайыы күнүгэр мемориалга сибэкки ууруу үөрүүлээх сиэрэ-туома уонна миитиннэр ыытыллар[3].