Чиряев Валерий Георгиевич
Чиряев Валерий Георгиевич (1911 сыл ахсынньы 19 күнэ, Хоро нэһилиэгэ, Саха уобалаһа — 1989 сыл олунньу 1 күнэ) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, тылбаасчыт, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1944).
Олоҕун олуктара
1911 сылллаахха ахсынньы 19 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр Тыымпы алааска сэниэ ыалга төрөөбүтэ.
Дьокуускайдааҕы учуутал институтун Тыл уонна литература факультетын бүтэрбитэ.
«Кыһыл ыллык» диэн сурунаал эрэдээксийэтигэр 8 сыл устата үлэлээбитэ.
1960-с сс. Өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суох уонна мөлтөхтүк көрөр оҕолор оскуолаларыгар үлэлээбитэ.
Нам, Уус Алдан, Бүлүү, Үөһээ Бүлүү оскуолаларыгар отуттан тахса сыл учууталлаабыта.
1989 сыллаахха олунньу 1 күнүгэр өлбүтэ.
Айар үлэтэ
Бастакы «Самыыр» диэн хоһооно 1927 с. «Чолбон» сурунаалга бэчээттэммитэ. 1930 с. «Саһыл Сыһыы» диэн пьесата тахсыбыта.
Хоһооннорун бастакы хомуурунньуга «Колхозтаах хоhооно» 1932 с. тахсыбыта. Сорох хоһоонноро ырыа буолбуттара.
В. Чиряев С. Михалков «Особое задание», Б. Лавренев «Разлом» пьесаларын, К. Симонов «Сын артиллериста» поэматын, А. Пушкин остуоруйаларын, С. Есенин, А. Блок хоһооннорун уонна поэмаларын тылбаастаабыта.
Кинигэлэрэ
- Саһыл-Сыһыы: Пьеса. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1930. — 38 с.
- Ала соболоох: Очерк. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1932. — 29 с.
- Колхозтаах хоһооно. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1932. — 97 с.
- Лирика: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1934. — 59 с.
- Атастарбар: Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1960. — 56 с.
- Чысхаан: Хоһооннор. Орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1963. — 50 с.
- Дьоллоох оҕо сааска: Оҕолорго хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1966. — 16 с.
- Ырыалар, хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1971. — 96 с.
- Билэр дьонум: Кэпсээн, очерк, публицистика. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1973. — 128 с.
- Тыыннаах тыл: Хоһооннор, үгэлэр, тылбаастар. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1978. — 112 с.
- Олоҕум сыдьаайа: Хоһооннор, тылбаастар, кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1981. — 176 с.
Наҕараадалара
Мэтээллэринэн уонна Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта[1].
Аатын үйэтитии
- Көрбөт уонна харахтара мөлтөх дьоҥҥо анаан Валерий Чиряев тылбааһыгар Сергей Есенин хоһооннорун хомуурунньуга Брайль систиэмэтинэн тахсыбыта;
- 2021 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан Литература түмэлигэр В. Г. Чиряев үбүлүөйүгэр аналлаах тэрээһин буолан ааспыта[2].