Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Уус-Майатааҕы В. Г. Прокопьева аатынан кыраайы үөрэтэр түмэл

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Logo-ran-yakytsk.png

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Сиһилии
Aprove.svg

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran-yakytsk.png
Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт
Сиһилии
Gerb-icon.png

РФ Култуура министиэристибэтэ

Arrow-Right.png
Gerb-big.png
Арассыыйа Федерациятын Култуура министиэристибэтэ

Уус Майатааҕы В. Г. Прокопьева аатынан кыраайы үөрэтэр түмэл (нууч. Усть-Майинский историко-краеведческий музей) — 1968 сыллаахха Уус Майа улууһун Уус Майа нэһилиэгэр тэриллибит түмэл[1][2].

Устуоруйата

1964 сыллаахха сэтинньи 28 күнүгэр Уус Майатааҕы ССКБ райкомун «Өрөбөлүүссүйэ, үлэ уонна бойобуой албан аат» уопсастыбаннай түмэлин тэрийии туһунан быһаарыыта тахсыбыта. Хас да сыл устата В. Г. Прокопьева салалтатынан түмэл пуондатын хомуйуу үлэтэ барбыта[2][3]. Түмэл арыллыытыгар Дьугдьуур көмүһүн маҥнайгы арыйааччыта В. П. Бертин уонна Петропавловскай гарнизонун 1920-сыллардааҕы военкома М. Г. Кропачёв көхтөөх кыттыыны ылбыттара[4].

Түмэл 1968 сыллаахха аһыллыбыта. Тэрилтэ оччолорго «Өрөбөлүүссүйэ, үлэ уонна бойобуой албан аат» уопсастыбаннай түмэлэ диэн ааттанара[2].

1990-с сылларга Уус Майатааҕы кыраайы үөрэтэр түмэл Эдьээн уонна Күп нэһилиэктэрин түмэллэрин кытта холбоспута[4]. Бу кэмҥэ Уус Майа улууһун устуоруйатын көрдөрөр матырыйааллары хомуйуу салҕаммыта. 1994 сыллаахха тохсунньу 29 күнүгэр саҥардыллыбыт Уус Майатааҕы кыраайы үөрэтэр түмэл арыллыбыта[2].

Билигин түмэл Эдьээн уонна Күп нэһилиэктэригэр филиаллаах[5]. Күп нэһилиэгин Дмитрий Нестерович Апросимов аатынан литэрэтиирэ түмэлэ 2023 сыллаахха Уус Майаҕа көһөрүллүбүтэ[6].

Түмэл тэрийээччитэ — «Уус Майа улууһа (оройуона)» муниципальнай тэриллии салалтата[2].

Түмэл салайааччыта — Николаева Ньургуйаана Валентиновна[2].

Коллекциялара

Билигин түмэл сүрүн пуондата 1 682 маллаах, билим-көмө пуондата — 1 756[2]. Манна Уус Майа улууһун устуоруйатын кэпсиир докумуоннар, хаартыскалар, эбэҥкилэр дьиэҕэ-уокка, үлэҕэ-хамнаска, булка-алка туттар маллара, төрүт таҥастара бааллар[4].

Д. Н. Апросимов аатынан литература түмэлэ

1995 сыл ахсынньытыгар Күп нэһилиэгэр эбэҥки бэйиэт уонна прозаик суруйааччыта, худуоһунньуга уонна фольклору хомуйааччыта Дмитрий Нестерович Апросимов аатынан литэрэтиирэ түмэлэ аһыллыбыта. Түмэлгэ Д. Н. Апросимов олоҕун, айар үлэтин, айымньыларын туһунан матырыйааллар көрдөрүүгэ бааллар. Докумуоннар, рукопистар, хаартыскалар, кини бүүһэ, тус маллара, хартыыналара, доҕотторун суруктара — суруйааччы үгүс өрүттээх талаанын көрдөрөр экспонаттар бааллар. Саала ортотугар Апросимовтар төрүччүлэрэ, суруйааччы хартыыналара, истиэндэлэр, витриналар, стеллажтар көрдөрүүгэ тураллар[7].

Түмэлгэ устуоруйа, төрүт култуура, литература уруоктара ыытыллаллар, интэриэһинэй дьону, ыччат лидердэрин кытта көрсүһүүлэр буолаллар. Оҕолорго анаан араас тэрээһиннэри, Апросимовскай күннэри, Космонавтика күннэрин тэрийэллэр. Араас лиэксийэлэри, күрэхтэри, КВН киэһэлэрин, Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээннэрин кытта көрсүһүүлэри ыыталлар[8].

Үлэтэ-хамнаһа

Түмэл үөрэх тэрилтэлэрин кытта ыкса үлэлэһэр, «Түмэл уонна оҕолор» дуогабар иһинэн оскуола уонна оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго түмэл уруоктара, экскурсиялар, араас тэрээһиннэр буолаллар[2].

Түмэлгэ көһө сылдьар быыстапкалар үлэлииллэр: «В. Н. Васильев. Тунгусская коллекция» диэн Москваттан 1695 сыллаахха көскө кэлбит төрүттэрдээх саха киһитин туһунан быыстапка баар. Виктор Николаевич — Арассыыйа наукаларын академиятын Хатангатааҕы эспэдииссийэтин кыттыылааҕа, Уус Майа дьонун, сирин-уотун, ону тэҥэ долганнары, эбэҥкилэри, дьэһиэй сахаларын, о. д. а. үөрэппитэ[5].

Быһаарыылар

  1. ↑ Муниципальное бюджетное учреждение «Усть-Майский краеведческий музей» (рус.). Госкаталог.РФ. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Усть-Майский краеведческий музей (рус.). Культура.РФ. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  3. ↑ Якутянка собрала народы древней Усть-Маи и их историю под крышей музея (рус.). Сигэнии күнэ: 21 Ыам ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Усть-Майский краеведческий музей (рус.). guidebook.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Якутянка собрала народы древней Усть-Маи и их историю под крышей музея — ЯСИА. «Якутское-Саха Информационное Агентство (ЯСИА)» (23 Алтынньы 2017). Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  6. ↑ На днях, районном центре поселке Усть-Мая, открылся литературный музей имени Д.Н. Апросимова, эвенкийского поэта, прозаика (рус.). um-vestnik.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  7. ↑ Сегодня, 10 марта, эвенкийскому поэту Дмитрию Нестеровичу Апросимову исполнилось бы 93 года — Илкэн (рус.). Портал коренных народов Севера «Илкэн». Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  8. ↑ Литературный музей им. Д.Н. Апросимова (рус.). Культура.РФ. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар