Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Тимир (аат)

Тимир (нууч. Тимир) — сахалыы уол, эр киһи аата.

Суолтата

Тэрис суруйбутунан, аат «тимир курдук кытаанах» диэн суолталаах[1] (нууч. твёрдый как железо).

Багдарыын Сүлбэ «Аатта тал» кинигэтигэр былыргы ааттар тиһиликтэригэр бу аат киирбэтэх[2].

Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар тимир диэн тыл икки суолтата бэриллэр:

1. туохт. Кыайан уйдарбакка туох эмит иһигэр көстүбэт буола киирэн хаал (холобур, ууга) (нууч. Проваливаться во что-л., погружаться (например, в воду)[3] 2. Аат. Тиэхиньикэҕэ киэҥник туттуллар килбэчигэс сырдык дьүһүннээх кытаанах металл (нууч. Железо).

Үөскээһинэ

Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытын X томугар (Т) тимир диэн тыл темир, тимер, тимир диэн былыргы түүр, түүр тылларыттан үөскээбитэ ыйыллар[4].

Үгүс түүр омуктарга Тимир диэн аат араас көрүҥнэрэ тимир (нууч. железо) диэн тылы кытта ситимнээхтэр[5].

Тарҕаныыта уонна көрүҥнэрэ

Түүр омуктар антропонимическай араҥаларыгар Тимер, Темир уонна Тимир диэн ааттар киирэллэр, эмиэ «тимир курдук кытаанах» диэн суолталаахтар[6].

Тимер диэн ааты татаардар уонна башкирдар тутталлар. Бу омуктар антропонимикаларыгар өссө Тимер диэн олохтоох холбоһуктаах компоненнаах эр дьон ааттара бааллар: Айтимер, Биктимер, Минтимер, Тимербай, Тимербулат, Тимерлан, Тимерхан, Тимерьян уонна Хантимер[6].

Тимур диэн аат эмиэ тимир диэн тылтан төрүттээх туспа аат[6][5].

Биллэр дьон

  • Тимир Алексеевич Пинегин (нууч.) (сах. (1927—2013) — ССРС успуордун үтүөлээх маастара, ССРС үтүөлээх тириэньэрэ, норуоттар икки ардыларынааҕы категориялаах судьуйа, баарыстаах успуорт көрүҥэр Олимпийскай оонньуулар бастакы чөмпүйүөнэ (1960 сыл, Рим, Италия). Аҕата Алексей Дмитриевич Пинигин (1903—1944) — Мэҥэ улууһуттан төрүттээх саха[7], филолог учуонай, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа; 1937 сыллаахха репрессияҕа түбэһэ сылдьыбыт, онтон сылтаан кэргэнэ оҕолорун араспаанньаларын уларытан суруйтарбыт[8];
  • Тимербулат Олегович Каримов (1974 с. төр.) — Арассыыйа судаарыстыбаннай диэйэтэлэ уонна урбаанньыта[6];
  • Минтимер Шарипович Шаймиев (1937 с. төр.) — Арассыыйа судаарыстыбаннай уонна бэлитиичэскэй диэйэтэлэ[6].

Култуураҕа

  • «Тимир» — Тимир диэн ааттаах уол туһунан режиссёр Айдын Ате 2023 сыллааҕы киинэтэ[9][10].

Быһаарыылар

  1. ↑ Тэрис, 2012, с. 29
  2. ↑ Багдарыын Сүлбэ, 2011, с. 25
  3. ↑ Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта Т (X) (Слепцов П.А.) (рус.). SakhaTyla.Ru - Якутский словарь. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта Т (X) (Слепцов П.А.) (рус.). SakhaTyla.Ru - Якутский словарь. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Имя Тимер: от сотрясателя Вселенной до самого «железного» татарина, Миллиард Татар. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 7 фактов о происхождении татаро-башкирского имени Тимер (рус.). Миллиард.Татар. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  7. ↑ Тимир Пинегин – легенда парусного спорта, Sportyakutia.ru - Все о спортивных событиях в Якутии, Борьба, Бокс/ММА, Футбол, Этноспорт и другие виды спорта. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  8. ↑ Как Тимир Пинигин стал Пинегиным. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  9. ↑ Новый якутский фильм «Тимир» стартует в кинотеатрах Якутии с 25 января — Yakutia-daily.ru, Yakutia-Daily.ru — свежие новости Якутии и Якутска – все важное и интересное (25 Тохсунньу 2024). Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.
  10. ↑ Тимир, 2023. Кинопоиск. Сигэнии күнэ: 27 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  • Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».