Софронеев Петр Спиридонович
Софронеев Петр Спиридонович (1919 сыл от ыйын 12 күнэ, Кэбээйи улууһа, Саха АССР — 1978 сыл от ыйын 4 күнэ) — сахалар XVIII үйэтээҕи олохторун-дьаһахтарын үөрэппит чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.
Олоҕун олуктара
1919 сыллаахха от ыйын 12 күнүгэр Саха уобалаһыгар Кэбээйи улууһун Тыайа нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт. Аҕата Спиридон Петрович уонна ийэтэ Анна Михайловна бааһынайдар, 1933 сылтан холкуостаахтар, онтон Кэбээйи сопхуоһун үлэһиттэрэ этилэр[1].
1935 сыллаахха Петр Куокуй начаалынай оскуолатын, оттон 1936 сыллаахха Кэбээйи сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрбитэ. 1936 сылтан 1939 сылга диэри Дьокуускайдааҕы педагогическай рабфакка үөрэммитэ; 1939 сыл балаҕан ыйыттан сэтинньигэ диэри Дьокуускайдааҕы педагогическай институт (билиҥҥи М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет) устуоруйа факультетыгар үөрэммитэ, ол эрээри доруобуйатын туругунан үөрэҕин быраҕан дойдутугар төннүбүтэ. 1939—1942 сс. Тыайа нэһилиэгин оскуолатыгар учууталлаабыта[1].
Бэс ыйа 1942 — олунньу 1946 — Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыта, 1943 сыл сэтинньититтэн Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыта[2]. Румынияны, Польшаны, Чехословакияны уонна Германияны босхолооһуҥҥа кыттыбыта. Сэрииттэн кэлэн баран 1946 сыл бэс ыйыттан 1948 сыл атырдьах ыйыгар диэри Тыайа начаалынай оскуолатын сэбиэдиссэйинэн, онтон 1948 сыл атырдьах ыйыттан 1950 сыл атырдьах ыйыгар диэри Танара сэттэ кылаастаах оскуолатын дириэктэринэн үлэлээбитэ[1].
Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай педагогическай институкка киирэн, 1954 сыллаахха орто оскуола учууталын идэтин ылбыта. Үрдүк үөрэх кыһатыгар үөрэнэр кэмигэр Сталин аатынан истипиэндьийэ ылар этэ, 1953—1954 сылларга Дьокуускай куорат Үлэһит дьокутааттарын Сэбиэтигэр талыллыбыта. 1954 сыл атырдьах ыйыттан 1956 сыл алтынньытыгар диэри Петр Софронеев Орто Халыма орто оскуолатын завуһунан үлэлээбитэ, 1955—1956 сылларга Орто Халыма куорат Үлэһит дьокутааттарын Сэбиэтигэр талыллыбыта[1].
1956 сыл сэтинньититтэн 1959 сыл сэтинньигэр диэри Софронеев ССРС Билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар аспирантураҕа «ССРС устуоруйата» идэтинэн үөрэммитэ. «Якуты в первой половине XVIII века» диэн тиэмэҕэ диссертациятын 1971 сыллаахха көмүскээбитэ[3]. 1959 сылтан ССРС Билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалын Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа институтугар үлэлээбитэ: 1959—1964 сылларга — младшай билим үлэһит, 1964—1970 сылларга — учуонай сэкирэтээр, 1970—1975 сылларга — младшай билим үлэһит, 1975—1978 сылларга — институт старшай билим үлэһитэ.
1978 сыл от ыйын 4 күнүгэр өлбүтэ.
Сүрүн үлэлэрэ
- «Якуты в первой половине XVIII в.» (Якутск, 1972) — монография.
- «О Тамгинском заводе (документ)» (Сб.: Научные сообщения ЯФ СО АН СССР. — 1961. — № 6).
- «О хозяйстве якутов в первой половине XVIII в.» (Докл. на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР. — 1964).
- «О развитии товарно-денежных отношений в Якутии конца XVII-первой половины XVIII века» (Сб.: Из истории Якутии XVII—XIX вв. — Якутск, 1965).
- «Об организационно-хозяйственном укреплении колхозов Якутской АССР в послевоенный период» (Сб.: История рабочего класса, крестьянства и интеллигенции национальных районов Сибири (Улан-Удэ, 1971)).
- «Изучение истории и источниковедения Якутии» (Якутск, 1971).
Наҕараадалара
- «Бойобуой өҥөлөрүн иһин» мэтээл (1944);
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941—1945 сс.» мэтээл (1945);
- Саха АССР Үрдүкү Сүбэтин Президиумун Ытык грамотата (1974).
Быһаарыылар
Литэрэтиирэ
- Ученые-исследователи Института гуманитарных исследований Академии наук РС (Я). Биобиблиографический справочник. — Якутск, 2005.
Сигэлэр
- Биобиблиографический справочник
- Е. П. Антонов. Первый ученый-историк из Кобяйского улуса. Сигэнии күнэ: 12 От ыйын 2014.
- Айкаров А. Көтүтүүгэ хаалбыты ситэрэн // Кыым. — 1971. — Ыам ыйын 26 к.
- Иванов М. Астык чинчийии // Кыым. — 1971. — Балаҕан ыйын 26 к.