Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Саргылаана (аат)

Саргылаана (нууч. Саргылана) — сахалыы кыыс, дьахтар аата.

Суолтата

Багдарыын Сүлбэ да, Тэрис да быһаарыыларынан, Саргылаана — былыргы ааттан төрүттээх, «саргы» диэн тылтан үөскээбит, «үтүөнү, кэрэни оҥорооччу» диэн суолталаах. Бу аат «айыы ааттарыгар» киирсэр[1][2].

Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар саргы диэн тыл «Быстыбат үөрүүлээх, өрөйүүлээх-чөрөйүүлээх төлкөлөнүү; дьоллоох туску» (нууч. Счастливое будущее) диэн суолталаах, оттон саргылан диэн туохтуур «Саргылаах буол, үөрүү, өрөйүү-чөрөйүү эҥээрдэн» (нууч. Стать счастливым, обрести счастье и вдохновение).

Аат күнэ-ыйа: Тохсунньу 13, 14 күннэрэ, бэс ыйын 25, 26 күннэрэ, атырдьах ыйын 19, 20 күннэрэ[3].

Тарҕаныыта

Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин иннинэ сахалыы ааттар докумуоҥҥа суруллубатахтар, онтон 1923—1926 сс. саҥаттан тарҕанан барбыттар. Саргылаана диэн аат бастакытын бу сылларга сурукка киирбитэ биллэр[4].

Аныгы кэмҥэ аат туһунан хомуур дааннайдар суохтар.

Атын көрүҥнэрэ

Аат нууччалыы киэбинэн Саргылана диэн суруллуон сөп. Кылгас көрүҥнэрэ: Саргы, Лана, Саргычок.

Бу аат эр киһиэхэ бэриллэр көрүҥнэрэ: Саргыл, Саргын, Саргылаан.

Саха тылыгар «саргы» диэн тыл уйгуну, дьолу, быйаҥы бэлиэтиир. Бу «йар» («сырдаа, сандаар» диэн суолталаах) диэн түүрдүү тылы, ону кытта «жаргал» («дьол, үөрүү» диэн суолталаах) монгуоллуу тылы кытта ситимнээҕэ «Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытын» VIII томугар суруллар[5].

Жаргал диэн эр киһи аата, Жаргалма диэн дьахтар аата монгуолларга, бүрээттэргэ баара бэлиэтэнэр, оттон халмыыктарга (нууч.) (сах. Джиргал (Җирһл) диэн аат баар[6][7].

Биллэр дьон

  • Саргылаана Гольдерова — Саргы Куо — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай бэйиэтэ, прозаик, драматург[8];
  • Саргылаана Адамова — тыйаатыр режиссера, суруйааччы, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ[9];
  • Саргылаана Игнатьева — Арктикатааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба институтун (АГУИККИ) риэктэрэ, педагогика билимин хандьыдаата[10];
  • Саргылаана Гоголева — КПРФ Дьокуускай куораттааҕы кэмитиэтин бастакы сэкирэтээрэ, педагогика билимин хандьыдаата[11].

Култуураҕа

  • «Саргылаана» — бэйиэт Макар Хара 1943 сыллаахха тахсыбыт хоһооннорун хомуурунньугун аата;
  • «Саргылаана» — ырыаһыт, композитор Семён Ченянов ырыата[12];
  • «Саргылаана» — ырыаһыт Харысхан Мойтохонов ырыата[13].

Быһаарыылар

  1. ↑ Багдарыын Сүлбэ, 2011, с. 91
  2. ↑ Тэрис, 2012, с. 25
  3. ↑ Багдарыын Сүлбэ, 2011, с. 77—83
  4. ↑ Илин № 1 1998. ilin-yakutsk.narod.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта С (VIII) (Слепцов П.А.) (рус.). SakhaTyla.Ru - Якутский словарь. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ Имя Жаргал: значение, происхождение, короткие формы — НЭН (рус.). n-e-n.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  7. ↑ Имя Джиргал на Имя.Ком. Значение имени Джиргал. imya.com. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  8. ↑ В Якутске отметили лучших поэтов и писателей республики — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (3 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  9. ↑ Адамова Саргылана Саввична(биллибэт). elib-mk.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  10. ↑ АГУИККИ | Официальный сайт. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  11. ↑ Саргылана Гоголева(биллибэт). sakhakprf.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  12. ↑ Семён Ченянов(биллибэт). Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  13. ↑ Саргылаана(биллибэт). Яндекс Музыка. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  • Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».