Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Романова Екатерина Назаровна

Екатерина Назаровна Романова (1961 ыам ыйын 9, Кэбээйи нэһилиэгэ, Саха АССР — 2026 балаҕан ыйын 24) — Арассыыйа учуонайа, этнолог, антрополог, саха норуотун төрүт култууратын чинчийээччи, устуоруйа билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ[1].

Олоҕун олуктара

1961 сыллаахха ыам ыйын 9 күнүгэр Саха АССР Кэбээйи оройуонун Кэбээйи сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. 1983 сыллаахха Ленинградтааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ[2][1].

1983—1987 сылларга ССРС Билимин академиятын Ленинградтааҕы салаатын Этнография институтун аспирантыгар үөрэммитэ. 1987 сыллаахха «Якутский праздник Ысыах (традиции и современность)» тиэмэҕэ хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ. 1987—1990 сылларга ССРС НА СС Саха сиринээҕи филиалын Тыл, литература уонна устуоруйа институтугар младшай научнай үлэһитинэн, 1990—1995 сылларга научнай үлэһитинэн, 1995 сылтан старшай научнай үлэһитинэн үлэлээбитэ[2].

1995—1999 сылларга Н. Н. Миклухо-Маклай аатынан Этнология уонна антропология институтун докторантуратын ааспыта. 1999 сыллаахха «Мифология и ритуал в якутской традиции» тиэмэҕэ дуоктар диссертациятын көмүскээбитэ уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Билимин академиятын Гуманитарнай чинчийии институтун ведущай научнай үлэһитэ буолбута. 2000—2007 сылларга этнология чинчийиилэрин Киинин, 2008—2017 сылларга Арассыыйа Хоту-Илиҥҥи норуоттарын этнографияҕа секторын салайбыта. 2017 сыл сэтинньи 1 күнүттэн РНА СС ИГИиПМНС археология уонна этнография салаатын сүрүн научнай үлэһитинэн үлэлээбитэ[2].

2026 сыллаахха балаҕан ыйын 24 күнүгэр өлбүтэ[1].

Чинчийэр үлэтэ

Е. Н. Романова — икки фундаментальнай манагыраапыйа, 20 элбэх ааптардаах манагыраапыйа уонна 200-тэн тахса билим үлэтин ааптара. eLibrary көрдөрөрүнэн, Хирш индекса — 16, уопсай цитаталааһын ахсаана — 2733.

Арассыыйа билимигэр кини Сибиирдээҕи семиотическай оскуоланы билиһиннэрбитэ, Арктика геокултуурунай чинчийиилэрин методологиятыгар, Хотугу норуоттар олохторун хааччыйар моделларын символическай бырайыактааһыҥҥа уонна тымныы сирдэр кыраныыссаларын култууратын үөрэтиигэ билиниллибит лиидэринэн буолбута. Кини үлэлэригэр аан бастаан «тымныы антропологията» диэн концепт — тымныыны экзистенциальнай категория, метафора уонна култуурунай хронотоп быһыытынан ырытар теоретико-методологическай хайысха — оҥоһуллубута. Кини Арассыыйа Антропологтарын уонна этнографтарын конгресстарыгар бу тиэмэ хайысхаларын салайбыта.

Элбэх сыллар тухары Е. Н. Романава Хотугу Азияҕа, Саха сиригэр уонна Байкаал регионугар этно-култуурунай процесстарга, кыраныысса, ландшафт уонна култуура феноменыгар анаммыт междисциплинарнай научнай бырайыактары салайбыта. Бу үлэлэргэ хотугу ландшафт геокултуурунай эйгэтин сүрүн састааптара араарыллан, билим эргииригэр киллэриллибиттэрэ.

Е. Н. Романава төрүт култуура когнитивнай анаалыһын методологиятын оҥорууга уонна этно-контактнай улуустарга кросс-култуурунай дьайсыылары үөрэтиигэ ол ону олоххо киллэриигэ кылаат киллэрбитэ. Кэлиҥҥи сылларга Хотугу киһи кыаҕын кытта ситимнээх кыһалҕалары чинчийбитэ. Арассыыйа кытыы сирин интеллектуальнай устуоруйатын кини метанациональнай нарратив быһыытынан арыйбыта, оттон төрүттээччи-интеллектуаллар олохторун социальнай быраактыкалары уонна стратегиялары нөҥүө ырыппыта.

2017 сылтан саха интэлигиэнсийэтин национальнай бырайыактарыгар интеллектуальнай устуоруйаҕа анаммыт междисциплинарнай бырайыагы салайбыта. Бу бырайыак устуоруктары, социологтары, антропологтары, литератуураны чинчийээччилэри уонна фольклористары түмпүтэ. Устуоруйа чахчыларын уонна социальнай билим аныгы методологиятын ситиһиилэрин синтезтаан, кини XIX үйэ бүтүүтүттэн XX үйэ бастакы аҥаарыгар диэри социальнай трансформация усулуобуйатыгар саха бастакы интэлигиэнсийэтин биографическай нарративын чөлүгэр түһэрбитэ, ол иһигэр култуурунай стратегиялары уонна адаптация быраактыкаларын көрдөрбүтэ.

Е. Н. Романава «Репрессированнай этнографтар» (салайааччы — устуоруйа билимин дуоктара Д. Тумаркин, Москуба) бырайыагы киллэрэн туран, элбэх бөдөҥ научнай уонна бэчээттиир бырайыактарга кыттыбыта, В. Н. Васильев, А. А. Попов, И. В. Попов, Г. В. Ксенофонтов үбүлүөйдээх күннэригэр анаммыт Арассыыйатааҕы кэмпириэнсийэлэри көҕүлээбитэ уонна салайбыта. 2019 сыллаахха тахсыбыт академическай 4 туомнаах «Сибиир устуоруйатын» оҥорууга кыттыбыта, академическай 3 туомнаах «Саха сирин устуоруйатын» бастакы туомун уонна «Народы и культуры» научнай сиэрийэ «Якуты. Саха» фундаментальнай устуоруйа-антропологическай үлэтин эппиэттээх эрэдээктэринэн буолбута (үс таһаарыы: 2012, 2013, 2024).

Е. Н. Романава 2001 сылтан РФ НА СС Гуманитарнай чинчийиилэр уонна Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун Интеллектуальнай устуоруйа уонна култуура киинин төрүттэспитэ уонна салайбыта. Арктикатааҕы ускуустуба, култуура уонна креативнай индустриялар судаарыстыбаннай университеттарын Геокултуурунай брендинг лабораториятын бииргэ салайбыта.

РФ БА Президиумун бырагыраамаларынан бөдөҥ бырайыактары салайбыта, Арктика геокултуурунай комплекснай чинчийиилэрин лабораториятын тэрийэр РНФ бырайыагын бииргэ салайбыта, РФ Бырабыыталыстыбатын мегагранын толорооччута, РГНГ, РФФИ, РНФ граннарынан элбэх бырайыак ааптара, салайааччыта уонна толорооччута буолбута. М. К. Аммосов аатынан Хотулуу-Илиҥҥи федеральнай университет «Арассыыйа Федерациятын Арктикатын уонна Субарктикатын тылын уонна култуура эгэлгэтин харыстааһын уонна бигэ сайдыыта» бырайыагын (РФ Бырабыыталыстыбатын 2021—2023 сыллардааҕы мегаграна) сүрүн толорооччута этэ. «Арктика лингвистическай экологията» норуоттар икки ардыларынааҕы научнай-чинчийэр лабораторияны тэрийиигэ, каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ уонна этно култуура уонна устуоруйа эйгэтигэр тыл междисциплинарнай чинчийиилэрин методологиятын оҥорууга кылаат киллэрбитэ.

Элбэх сыллар тухары Е. Н. Романава Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга министиэристибэтин эспиэринэн буолбута, өрөспүүбүлүкэ култуурунай сайдыытын кэнсиэпсийэлэрин оҥорсууга кыттыбыта. Култуура нэһилиэстибэтин исписэлииһин быһыытынан кини Ыһыах бырааһынньыгын чөлүгэр түһэриигэ уонна кини национальнай ураты көрүҥүн харыстааһыҥҥа төрүттээччинэн буолбута. Кини көмөтүнэн 1991 сыллаахха Ыһыах судаарыстыбаннай ыстаатыһы ылбыта уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүрүн бырааһынньыгынан буолбута. Үгүс сыллар тухары кини национальнай Ыһыах бырааһынньыгын ыытыы кэнсиэпсийэтин ааптарынан буолар. Татарстан уонна Казахстан кэллиэгэлэригэр этническэй бырааһынньыктар үгэстэрин чөлүгэр түһэриигэ консультанынан үлэлээбитэ, Казахстаҥҥа маассабай көрдөрүүлээх этнографическай бырааһынньык билим кэнсиэпсийэтин ааптардарыттан биирдэстэрэ этэ (2022 сыл сэтинньи 11 күнүнээҕи 30234 №-дээх Сэбиэдиссэйдэр судаарыстыбаннай реестрдэригэр сибидиэнньэни киллэрии туһунан Сибидиэтэлистибэ).

«Төрүт сиэр-туом суолталаах култуура быһыытынан: истиэп Евразиятын символическай хапытаалын ресурсалара уонна стратегиялара» (2021—2023) научнай бырагыраама чэрчитинэн, Казахстан Култуураҕа уонна иһитиннэриигэ министиэристибэтин гранынан «Евразия истиэбин эйгэтин кымыһын бырааһынньыга: лейтмотив, өйдөбүл уонна идентичность» (2023) диэн коллективнай монография бэчээттэммитэ. Кини ааптардарыттан биирдэстэрэ Е. Н. Романава буолар. Монография 2024 сыллаахха Казахстаҥҥа Саха сирин күннэрин чэрчитинэн билиһиннэриллибитэ.

Саха төрүт култууратын тарҕатар сыалтан кини Латвияҕа, Финляндияҕа, Венгрияҕа, Японияҕа, Канадаҕа, Аргентинаҕа, Монголияҕа научнай дакылааттарынан уонна лиэксийэлэринэн сылдьыбыта. Кини ааҕыытыгар — норуоттар икки ардыларынааҕы уонна Арассыыйатааҕы кэмпириэнсийэлэргэ, симпозиумнарга уонна конгресстарга тыл этиитэ баар. Санкт-Петербурга «Саха бырааһынньыгын эйгэтэ» диэн Арассыыйатааҕы этнография түмэлигэр уонна 2002 сыллаахха Петр Великэй аатынан Антропология уонна этнография түмэлин (Кунсткамера) кытта кыттыһан «Невскэй кытылларга Саха сирэ» быыстапкалары, ону тэҥэ 2007 сыллаахха «Олоҥхо сирин эйгэтэ: култуура мөссүөннэрэ» быыстапканы тэрийбитэ. Кини кыттыытынан саха омук төрүт култууратыгар анаммыт анал компакт-диискэлэр тахсыбыттара.

Е. Н. Романава үрдүк үөрэх кыһаларыгар научнай-чинчийэр үлэни сайыннарыыга кылаат киллэрбитэ, эдэр учуонайдары көҕүлээбитэ. Кини этно-култуурунай феноменнары символическай ырытыы научнай оскуолатын төрүттээбитэ: биэс аспирант уонна ирдэбил (соискатель) учуонай истиэпэнэгэр хандьыдаат диссертациятын көмүскээбиттэрэ. Арктикатааҕы ускуустуба, култуура уонна креативнай индустриялар судаарыстыбаннай университетыгар уонна М. К. Аммосов аатынан Хотулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка бэрэпиэссэр быһыытынан куурустары аахпыта уонна магистрдар бүтэһик квалификациялаах үлэлэрин салайбыта. Арассыыйа «online.edu.ru» үөрэх платформатыгар РФ Наукаҕа уонна үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ министиэристибэтин ааптарскай куурустарын оҥорбута. 2008 сыллаахха «Этнография детства» (А. П. Оконешниковалыын кыттыһан суруйуу) үөрэтэр босуобуйа 12-с Уһук Илиннээҕи «Бэчээттиир двор — 2008» быыстапка-дьаарбаҥкаҕа «Үөрэтэр босуобуйалар» номинацияҕа Диплом ылбыта. Уһун кэм устата ЯГУ (ХИФУ) уонна АУоУИККИ устуоруйа бакылтыатын судаарыстыбаннай эксээмэн хамыыһыйатын (ГЭК) бэрэссэдээтэлинэн уонна чилиэнинэн, «Инникигэ хардыы» бырагыраама чэрчитинэн «Этнография» сиэксийэни салайбыта. 2023 сыллаахха учуонайдары, педагогтары уонна кыраайы үөрэтээччилэри түмэр Кыһыҥҥы этнографическай оскуоланы тэрийиини уонна ыытыыны олоххо киллэрбитэ.

Сүрүн үлэлэрэ

  • «Якутский праздник Ысыах: истоки и представления» (Новосибирск, 1994) — монография.
  • «Люди солнечных лучей с поводьями за спиной (Судьба в контексте мифоритуальной традиции якутов)» (М., 1997).
  • "Культурные сооружения на празднике «Ысыах» (Сб.: Этнические культуры Сибири. Проблемы эволюции и контактов. — Новосибирск, 1986).
  • «Воспитание детей у якутов» (Сб.: Традиционное воспитание детей у народов Сибири. — Л., 1988; в соавт. с В. И. Дьяченко).
  • «Картина мира по представлениям якутов (религиозно—мировоззренческие аспекты)» (Сб.: Традиционное мировоззрение народов Южной Сибири и сопредельных территорий. — Улан-Удэ, 1990).
  • «Культ предков в контексте обряда Ысыах» (Тез. и докл. науч. конф. «Банзаровские чтения», посвящ. 170—летию Д. Банзарова. — Улан—Удэ, 1991).
  • «Якутское шаманство: Стратиграфия. Культовая практика. Идеология» (Сб.: Шаманизм как религия: генезис, реконструкция, традиции. — Якутск, 1992).
  • «Об одном утерянном образе в мифологии якутов» (Кн.: Сибирские чтения, посвященные 90—летию со дня рождения А. А. Попова. — СПб., 1992).
  • «Шаманизм как религия: генезис, реконструкция, традиции» (Этнографическое обозрение. — 1993, № 5; в соавт с В. Н. Басиловым, П. А. Слепцовым).
  • Тhe White Shamans // Nhе international соnference оf Shamanizm. — Budapest, 1993; The Соntemporary State оb Ethnologicol Science in 5акhа (Yakutia) // Nostern Studies Association Bulletin, Sаррого, Jараn. — 1994. N 3; в соавт. с Ф. Ф. Васильевым.
  • Yakut Holiday Ysyakh: genesis and representations. (Novosibirsk: Nauka, 1994).
  • «Земля у коренных народов Якутии: сакральная территория, право на землю и современное законодательство» (Расы и народы.— М., 2002; в соавт. с Л. И. Винокуровой).
  • «Якутская эмиграция в Финляндии (из истории политических репрессий)» (Интеллигенция и политические репрессии: Тезисы всероссийской науч. конференции. — Пермь. 2002; в соавт. с Н. Н. Дьяконовой).
  • «Г. В. Ксенофонтов: миф о странствующем герое» (Репрессированные этнографы. — М., 2003.— Вып. 2. — С. 78—105).
  • «А. Е. Кулаковский: исповедь поэта: внутренний диалог о мире, культуре и своем народе» (А. Е. Кулаковский и время. — М., 2003. — С. 247).
  • «Закрытые тексты в культуре» (Тез. докл. V Российского конгресса этнологов и антропологов. — Омск, 2003).
  • «Традиционная народная культура в собраниях Рукописного фонда Якутского научного центра: опыт письменного наследия, его значение и новые проекты» (Семинар по выполнению рекомендаций ЮНЕСКО о сохранении традиционной культуры и фольклора в регионе Сибири Российской федерации. Сб. выступлений. — Якутск, 2003. — С. 75—78).
  • «Традиционные представления и религиозные верования народа саха. Очерк 4» (Народ саха от века к веку: очерки истории. — Новосибирск, 2003. — С. 73—93).
  • «Саха в XVII—XIX вв.: Опыт этнокультурного взаимодействия. Очерк 8». (Там же. — С. 144—163).
  • «А. Попов и 10 заповедей этнографа (к 100—летию якутского ученого)» (А. А. Попов. — Якутск, 2003. — С. 3—11).
  • «Күн Дөһөгөй оҕото». (Дьокуускай, 2002; в соавт. с П. А. Слепцовым и Р. И. Бравиной).
  • "Ethnic phenomena of Sakha people: myth, symbolic system, culture and «boundaries» // Sosial and cultural distance: experience of multinational Russia, Moskow, 1999, p. 154—174).
  • Yakut intelligenstia in national movement (the beginning of XX century) // Indigenous Ecological Practices and Cultural Revitalization in Yakutia. Japan. 2003. С. 13—23; в соавт. с Н. Н. Дьяконовой.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх деятелэ; Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын туйгуна; РНА СС үтүөлээх бэтэрээнэ[2].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин билим министиэристибэтин Бочуоттаах грамотата (2005); Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын махтал суруга (2005); РНА СС Бочуоттаах грамотата (2009); РНА махтала (2010); Дьокуускай куорат Дууматын бэлиэ туттарыылаах махтала (2015)[2].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Гражданская доблесть», «За заслуги в области науки» бэлиэлэрэ; «370 лет», «375 лет» үбүлүөйдээх бэлиэлэр[1].

Быһаарыылар

Категориялар