Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Рамадаан

Рамадаан (нууч. Рамада́н, араб. رَمَضَان‎ 

[ra.ma.dˤaːn]) эбэтэр Рамаза́н (туур. Ramazan [ɾɑmɑˈzɑn])) — мусульман халандаарын тохсус ыйа. Бу хараланыы (пост) ытык ыйа (саум эбэтэр ураза) ислам биэс төрүттэриттэн биирдэстэрэ буолар. Бу ый устата сокуоннай саастаах, үлэлиир кыахтаах, дьоҕурдаах мусульманнар аһыыртан, арыгыттан, табахтааһынтан, кэргэнниилэр чугас буолууларыттан уонна ислам сиэрин-туомун нуормаларын утараллар, күн тахсыаҕыттан күн киириэр диэри туттуналлар. Аһылыгы уонна утаҕы сууккаҕа иккитэ эрэ иһэллэр-аһыыллар: күн тахсыан иннинэ (фаджр) уонна кини киириэҕиттэн (магриб).

Ый саҕаланыыта уонна бүтүүтэ

Ислаам халандаарын атын ыйдарын курдук Рамадаан ый саҥатыгар (хиляль) саҕаланар уонна түмүктэнэр[1]. Ый уһуна ый циклыттан көрөн 29 эбэтэр 30 күн буолар. Ыйдааҕы сыл григорианскай сылтан кылгас буолан, Рамадан сыл аайы 10-12 хонук эрдэлээн кэлэр, 33 сыллаах цикл устата сыл бары кэмин утумнаахтык ааһар.

2026 сылга Рамадаан ый саҕаланыыта олунньу 18 күнүгэр күн киириитэ күүтүллэр, онтон кулун тутар 19 күнүгэр киэһэ түмүктэнэр[2] (чопчу даата араас дойдуларга ыйы көрүү ньыматыттан көрөн кыратык уларыйыан сөп).

Итэҕэлгэ суолтата

Рамадааҥҥа хараланыы эти-сиини, дууһаны ыраастыыр кэм быһыытынан дириҥ духуобунай суолталаах, аһылыкка хааччахтаныынан муҥурдаммат. Киэҥ өйдөбүлгэ пост ханнык баҕарар кирдээх санаалартан, сымыйаттан, хоптон-сиптэн уонна куһаҕан санаалартан аккаастаныыны биллэрэр. Бу дьаһалы киллэриигэ Кораҥҥа этиллибитин курдук:

«Рамазаан ыйа, ол ыйга дьоҥҥо-сэргэҕэ Коран түһэриллибитэ — көнө суолу, үтүөнү-мөкүнү быһаарыы быһыытынан, — дьэ, эһигиттэн ким бу ыйы булан ыллаҕына, хараланнын, оттон ким ыарыһах эбэтэр айаҥҥа сылдьар киһи атын күннэргэ ыыттын. Аллах эһиги олоххутун чэпчэтиэн баҕарар, эһиги эрэйи-муҥу көрөргүтүгэр анамматах, эһигини хараҥаттан таһаарбытын иһин эһиги үрдүктүк саныаххыт, — баҕар, эһиги махтаныаххыт!». (Сура 2 «аль-Бáкара», аят 183)

Пророк Мухаммад этэринэн, ким Рамазаҥҥа ис сүрэхтэриттэн, таҥараттан наҕараадаҕа итэҕэйэн хараланар, кини урукку сыыһалара, аньыылара-харалара барылара бырастыы гыныахтара[3]. Бу ыйга ырай аана аһыллар, үөдэн аана сабыллар, оттон куһаҕан тыын (шайтаннар) сыаптарынан баайыллар дииллэр[4].

Хараланыы сүрүн сыала — итэҕэли булуу (таква) уонна өйү-санааны тупсарыы.

Ый практикалара

Мусульманин Рамадааҥҥа күннээҕи бэрээдэгэ үҥүү-аһааһын тэтимигэр бас бэринэр:

  1. Сухýр — күн тахсыан иннинээҕи аһылык. Сорох дойдуларга дьону бу аһылыгы утуйан көтүппэттэрин туһугар барабааннарынан эбэтэр чуорааннарынан анаан уһугуннараллар. «Сарсыарда маҥан сап, хара сап араастаһыыллара көстөр буолуор диэри» аһыыр көҥүллэнэр (Коран, Сура 2 «аль-Бáкара», аят 187). Пророк халлаан сырдыан иннинэ хайаан да туран аһыырга сүбэлиирэ, онно ураты үтүө баар диэбитэ[5].
  2. Күнүскү туттунуу — туох баар хараланыыны кэһэртэн, истиҥ санаалаах аккаастаныы (ни́ят).
  3. Ифтáр — күн киирбитин кэннэ киэһээҥҥи аһылык (магриб үҥүүтүн кэнниттэн). Сунна этэринэн (пророк Мухаммад холобурунан), ифтар финиктартан уонна ууттан саҕаланар[6].

Бу кэмҥэ үгэс быһыытынан дуа (үҥүү) этэр куолу:

«Утаппытым ааста, иһиттэрим туолла, Аллах көмөтүнэн наҕараадам бөҕөргөөтө»[7].

Арассыыйаҕа олунньу-кулун тутар ыйдарыгар күн уһуна сыыйа эбиллэн иһэр. Онон сибэтиэй ый хас күн аайы сухур бириэмэтэ 2-3 мүнүүтэ эрдэ саҕаланар, оттон ифтар бириэмэтэ 2-3 мүнүүтэ хойутуур. Итэҕэйээччилэр бириэмэҕэ бутуллубаттарын туһугар хас биирдии куорат, чаас курдааһыныгар ый устата анал расписаниены бэчээттииллэр[8].

4. Тара́ви́х (араб. تَرَاوِيحَ‎  — тохтобул, сынньалаҥ, тыыныы) — мэчиэккэ элбэх буолан эбии түүҥҥү үҥүү. Биир ыйга маннык үҥүүлэргэ Кораны бүтүннүү ааҕарга кыһаналлар[9].

Ля́йлят аль-Кадр (Дьылҕалааһын түүнэ)

Рамадаан бүтэһик уон түүнүттэн биирдэстэрэ — (Дьылҕаланыы түүнэ эбэтэр Модун кыах түүнэ) ураты суолталааҕынан ааҕыллар. Ордук ытыктанар түүн (Ляйлят аль-Кадр, араб. لَيْلَةِ الْقَدْر), бу ый бүтэһик декадатын биир түүнүгэр түбэһэр. Ол түүн ислам итэҕэлэ этэринэн, 610 сыллаахха Пророк Мухаммадка Джибрил (Гавриил) аанньала Кораны тарҕатан барбыта[10]. Түүн чопчу күнэ ааттамматах эрээри, таҥара үөрэхтээхтэрэ үксүлэрэ ый бүтэһик декадатын чуотунайа суох түүнүгэр киллэрэллэр (21, 23, 25, 27 эбэтэр 29-с түүн)[11].

Кораҥҥа бу түүн туһунан маннык этиллэр:

«Кырдьык даҕаны, биһиги кинини (Кораны) Дьылҕаланыы түүнүгэр эбэтэр Модун кыах түүнүгэр түһэрбиппит. — Дьылҕаланыы түүнэ эбэтэр Модун кыах түүнэ диэн тугун-ханныгын эн хантан билиэххиний? Дьылҕаланыы түүнэ эбэтэр Модун кыах түүнэ тыһыынча ыйтан ордук. Бу түүн аанньаллар уонна Тыын (Джибриль) Таҥара көҥүлүнэн Кини бары дьаһалларын түһэрэллэр. Күн тахсыар диэри бу түүн үтүөлээх»[12].

Бу түүн итэҕэйээччилэр эбии үҥэллэр, Кораны ааҕаллар уонна аньыыларын бырастыы гыналларын көрдөһөллөр, тоҕо диэтэххэ, бу түүн кэлэр сылга дьылҕалар быһаарыллаллар диэн ааҕыллар. Этиллэринэн,

‘Аиша, Аллах кинини өрүү астыннын, эппитэ: «Оо, Аллах илдьитэ, түүннэртэн хайалара Дьылҕааныы түүнэ буоларын биллэхпинэ, бу (түүн) туох диэхтээхпиний?» Онуоха кини: — «Оо, Аллах, эн Чахчы Бырастыы Гынаҕын, Эйигин бырастыы гынары таптыыгын, миигин бырастыы гын!» — диэбитэ.""[13].

2026 сыллаахха Дьылҕаланыы Түүнэ ый бүтэһик декадатын биир түүнүгэр күүтүллэр (быһа холоон, кулун тутар 11-19 күннэригэр)[14].

Бүтэһик 10 күн уонна итикаф

Ый бүтэһик декадата ордук үтүөнү аҕаларынан ааҕыллар, тоҕо диэтэххэ пророк Мухаммед сүгүрүйүүгэ, үҥэргэ сүдү кыһамньытын көрдөрбүтэ[15]. Бу кэмҥэ үгүс мусульманнар итикаф — мэчиэккэ духуобунай соҕотохсуйуу буоларыгар дьулуһаллар.

Пророк ойоҕо 'Аиша этэринэн, Рамадаан бүтэһик уон хонугар пророк мэчиэттэн тахсыбакка сылдьарын, кини өлбүтүн кэннэ ойохторо итинник гыналларын кэпсиир[16]. Бу кэмҥэ үгүс мусульманнар итикаф — мэчиэккэ духуобунай соҕотох буолууну толорорго дьулуһаллар, бириэмэлэрин бүүс-бүтүннүү үҥэргэ, Кораны ааҕыыга уонна толкуйдааһыҥҥа аныыллар, мэчиэттэн улахан наадаҕа эрэ тахсаллар[15].

Хараланыыны кэспэт дьайыылар

Ислам бырааба (фикх|фи́кх) хараланыыны чэпчэтэр уонна кэспэт дьайыылары быһаарар:

  • Алҕаска (умнан) ас сиэһин эбэтэр утах иһии. «Ким эмэ умнуганыттан аһаатаҕына эбэтэр уу истэҕинэ (пост кэмигэр), салгыы да хараланар буоллун, чахчы, бу Аллах кинини аһаттаҕа, утаҕын ханнардаҕа»[17].
  • Инъекциялар (уколлар), хаан туттарыы, хаан таһаарыы (хиджа́ма). Тиэрдэллэринэн, Ибн Аббас (Аллах кинини астыннын) эппит: «Хараланар киһиэхэ хаан таһаарар көҥүллэнэр»[18].
  • Уу айаххынан эбэтэр муннугунан киирбэтэҕинэ, сөтүөлээһин.
  • Кэргэнниилэр уураһыылара, куустуһуулара, салгыыта, сиэмэ тахсыыта суох буоллаҕына, кэргэттэрин силлэрин ыйыстыбатахтарына. Тиэрдэллэринэн, Аиша (Аллах кинини астыннын) эппит: «Хараланыы кэмигэр Пророк ﷺ үгүстүк кэргэттэрин кууһара уонна сыллыыра, ол эрэн бэйэтин баҕатын эһигиннээҕэр үчүгэйдик кыанара»[19].
  • Мисвагынан[20] эбэтэр тииһи суунар щекканан тииһи суунуу (пастаны ыйыстыбатахха). «Бу мин дьоммор уустук, ыарахан буолбатаҕа буоллар, хас биирдии үҥүү иннинэ кинилэри (тиистэрин ыраастанарга) хайаан да ыйыам этэ»[21], бу ыйыы-кэрдии хараланар дьоҥҥо бобуллубатаҕа.
  • Бэйэҥ силгин, сөтөллөөбүккэр кэлбит убаҕаһы, алҕас хотуолаабыккын ыйыстыы[22].
  • Сурьманы туттуу, араас сыты таһаарыы[23].

Хараланыыттан ким босхолоноруй

Хараланыы эбээһинэһэ сокуоннай сааһын сиппит мусульманнарга (сааһын сиппититтэн) тарҕанар. Хараланыыттан маннык категориялаах дьон босхолоноллор:

  • Ыарыһахтар уонна айанньыттар (~90 км ыраах айаҥҥа) — сүппүт күннэрин хойут толоруохтаахтар (каза). Бу аят185 хоһоонугар олоҕурар: «оттон ким ыарыһах эбэтэр айаҥҥа сылдьар буоллаҕына, оччо күн атын кэмҥэ хараланнын»[24].
  • Хат уонна оҕо эмтэрэр дьахталлар, ону тэҥэ ыйдааҕылара кэлбит уонна төрөөн баран ыраастанар дьахталлар. Көтүппүт күннэрин эмиэ кэлин толоруналлар[25]. Хат уонна эмтэрэр дьахталларга чэпчэтии баар: бэйэлэрин эбэтэр оҕолорун доруобуйаларын туһугар сэрэхэчийэр буоллахтарына, кэлин толоруммакка эрэ хараламмат көҥүллэнэр[26].
  • Кырдьаҕастар уонна эмтэммэт ыарыһахтар — хас биирдии сүппүт күн иһин биир дьадаҥыны (фидья) аһатар эбээһинэстээхтэр)[27][28].
  • Психическэй ыарыылаах эбэтэр бэйэлэрин дьайыыларыгар кыайан эппиттээбэт дьон[29].

Хараланыы түмүктэниитэ — Ид аль-Фитр (Ураза-байрам)

Рамазаан ыйа ислам икки сүрүн бырааһынньыктарыттан биирдэстэринэн түмүктэнэр — ‘Ид аль-Фитр (хараланыы бүтэр бырааһынньыга, араб. عِيدُ الْفِطْرِ‎ , тюрк. Ураза́-байра́м). Пророк этэринэн, хараланар киһи икки үөрүүлээх: хараланыыта бүттэҕинэ уонна таҥаратын көрүстэҕинэ[30].

2026 сылга ый бүтүүтэ уонна бырааһынньык саҕаланыыта кулун тутар 19 күнүгэр киэһэ күүтүллэр, оттон бырааһынньык бэйэтэ кулун тутар 20 күнүгэр буолуохтаах[14]. Бырааһынньык күнүгэр мусульманнар бырааһынньыктааҕы уопсай үҥүү (намаз) оҥороллор, булгуччулаах умнаһыт харалтатын (зекат аль-фитр) түҥэтэллэр, бастыҥ таҥастарвн кэтэллэр, ыалдьыттаһалар, бэлэхтэри бэлэхтииллэр уонна кылабыыһаларга сылдьан өлбүт дьоннорун ахталлар[31].

Закя́т аль-Фитр

Закя́т аль-фитр (араб. زَكاةُ الفِطْرِ ‎  — умнаһыт харалтата) — Бу Ураза-байрам бырааһынньыга буолуор диэри наадалаах дьоҥҥо түҥэтэн биэриэххэ сөптөөх ураты харалта көрүҥэ. Зарят аль-фитра төлөбүрэ мусульманнарга булгуччулаах дьайыы (ваджиб) буолар[32].

Дьиэ кэргэн баһылыга кини көрүүтүгэр-истиитигэр сылдьар ыалын бары чилиэннэригэр харалтаны төлүүр[33]. Төлөбүр сыала-соруга — хараланар ыйы быһа оҥоруллуон сөптөөх сыыһаны-халтыны (каффары) толуйуу, ону тэҥэ дьадаҥылар бырааһынньыгы дьоһуннаахтык көрсөллөрүгэр көмөлөһүү[34].

Кээмэйэ уонна көрүҥэ Зекат аль-Фитр бородууктанан эбэтэр харчынан төлүөхтэрин сөп. Алын кээмэйэ — быһа холоон 2-3 киилэ (биир са') бу сиргэ саамай тарҕаммыт бородуукталар: финик, арпа, рис. Араас дойдуларга хас сыл аайы бу аһыныы харчытын эквиваленын олохтууллар.

Арассыыйа мусульманнарын Духуобунай управлениетын дааннайынан, 2026 сылга маннык сиэртибэ суумата сүбэлэммитэ: кыамматтарга — 250 солк, орто баай-дуол дьоҥҥо — 800 солк, оттон кыахтаах итэҕэллээхтэргэ — 1300 солкуобайтан уонна онтон үөһээ[35].

Итини таһынан, убаастанар биричиинэнэн (холобур, ыарыыттан эбэтэр кырдьаҕаһыттан) постары Рамазан ыйыгар кыайан тутуспат дьоҥҥо — фидья-садака харалта көрүллэр. Кини арассыыйаҕа сүбэлэнэр кээмэйэ 400 солк., ол эрээри суумата көннөрүллүөхтэрин сөп, көннөрүллүөхтэрин сөп киһи күннээҕи аһылыкка төһө ороскуоттанарыттан тутулуктаах. Сыл аайы булгуччулаах нолуогу (нисаб)[2] төлөөһүн боруога 977 500 солк[36].

Итэҕэллээх киһи бырааһынньыктааҕы малыыппаҕа диэри аль-фитр закятын төлүүр кыаҕа суох буоллаҕына, төлөбүр булгуччулаах буолуута оннунан хаалар — наадыйааччыларга төһө кыайарынан түргэнник бэриллиэхтээх[37].

Рамадан эҕэрдэлэрэ

Ый устата маннык эҕэрдэлэһэр куолу:

  • Рамадан Мубарак (араб. رَمَضَان مُبَارك‎

) — «Алгыстаах Рамаданы!»

  • Рамадан Карим (араб. رَمَضَانٌ كَرِيمٌ‎

) — «ЩБайылыат Рамаданы!»

  • Такаббаль Аллах (араб. تَقَبَّلَ اللَّهُ‎

) — «Аллах ылыннын (эн үҥэргин. үтүө дьыалаларгын)!»

undefined

Быһаарыылар

  1. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1900(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  2. ↑ 1 2 Совет улемов ДУМ РФ уточнил даты начала и конца рамадана и определил размеры закят уль-фитр и искупительной милостыни (рус.). ДУМ РФ. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  3. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 38(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  4. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1899(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  5. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1923(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  6. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 2356(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  7. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 2357(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  8. ↑ https://5namaz.com/russia/moskva/2026-ramadan/ Расписание суху́ра и ифта́ра в Москве (рус.). nur.tatar.
  9. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 37(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  10. ↑ Zeidan, Adam. Laylat al-Qadr (английский) // Encyclopedia Britannica.
  11. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 2017(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  12. ↑ Коран Сура 97 "аль-Кадр", аяты 1-5.
  13. ↑ Ат-Тирмизи. Сунан ат-Тирмизи. Хадис № 3513(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  14. ↑ 1 2 Мусульманские праздники и знаменательные события в 2026 году согласно астрономическим расчетам (русский).
  15. ↑ 1 2 Достоинства последних десяти дней Рамадана (рус.). alhakk.ru.
  16. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 2026(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  17. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1933(араб.) // Энциклопедия хадисов.
  18. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1938(араб.) // Энциклопедия хадисов.
  19. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1927(араб.) // Энциклопедия хадисов.
  20. ↑ Аль-Кардави, Ю. Фатава му‘асыра. В 2 т. — Бейрут: аль-Калям, 1996. — Т. 1. — С. 329.
  21. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 887(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  22. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 2380(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  23. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадисы № 2378 и № 2379(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  24. ↑ Коран. Аль-Ба́кара, аят 185.
  25. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 304(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  26. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 2407(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  27. ↑ Коран. Сура «аль-Бакара», аят 184..
  28. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 4505(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  29. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 4403(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  30. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 7492(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  31. ↑ Ураза байрам - великий праздник в Исламе(биллибэт). medinaschool.org. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  32. ↑ Аль-Бухари. Сахих аль-Бухари. Хадис № 1503(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  33. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 1613(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  34. ↑ Абу Дауд. Сунан Абу Дауда. Хадис № 1609(араб.) // Хадисы пророка Мухаммада.
  35. ↑ ДУМ РФ. Богословское заключение № 1/26. Соблюдение поста в месяц рамадан (2026)(биллибэт). «Мусульмане России» — Dumrf.ru. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  36. ↑ ДУМ РФ. Богословское заключение № 1/26. Соблюдение поста в месяц рамадан (2026)(биллибэт). «Мусульмане России» — Dumrf.ru. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  37. ↑ Духовное управление мусульман Российской Федерации: Богословское заключение № 1/26. Соблюдение поста в месяц рамадан (2026) (русский).

Категориялар