П. И. Мельников аатынан ирбэт тоҥу чинчийэр институт
П. И. Мельников аатынан ирбэт тоҥу чинчийэр институт (нууч. Институт мерзлотоведения им. П. И. Мельникова (ИМЗ СО РАН)) — 1960 сыллаахха тэриллибит Арассыыйа билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын института. Дьокуускай куоракка баар.
Билим үлэтин сүрүн хайысхаларынан айылҕа уонна антропогеннай фактордар сабыдыалларынан сир үрдүкү дьапталҕатын (криолитозона) уларыйыытын чинчийии, ону тэҥэ улахан тутуулар ирбэт тоҥу кытта хардарыта сабыдыалларын үөрэтии (инженернэй геокриология) буолаллар. Институт иһинэн сир аннынааҕы лаборатория, биологическай матырыйааллар холобурдарын ураты тымныы усулуобуйаҕа харайан уурар сир (криохранилище) уонна түмэл үлэлиир.
Институт турар сиригэр үүнээйи сиэмэтин харыстаан харайар уопсай судаарыстыбаннай криохранилище баар. Бу Шпицбергеннээҕи Аан дойду сиэмэни уһун кэмҥэ харайан, ууран сытыарыы сирин Арассыыйаҕа баар атылыы көрүҥэ. Криохранилище 2012 сыллаахха ахсынньы 12 күнүгэр арыллыбыта[1].
Устуоруйата
- 1960 — ССРС БА Сибиирдээҕи салаатын Ирбэт тоҥу чинчийэр института В. А. Обручев аатынан ирбэт тоҥу үөрэтэр институт Хотугулуу-Илиҥҥи салаатыгар олоҕуран тэриллибитэ;
- 1969 — институт Үлэ Кыһыл Знамятын уордьанынан наҕараадаламмыта;
- 1995 — Арассыыйа билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын П. И. Мельников аатынан Ирбэт тоҥу чинчийэр института диэн ааттаммыта.
Институт салайааччылара:
- 1960 — Мельников Павел Иванович, ССРС БА академига (1981), РСФСР уонна Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ;
- 1989 — Каменский Ростислав Михайлович, техническэй билим дуоктара;
- 2003 — Чжан Рудольф Владимирович, техническэй билим дуоктара;
- 2012 — Железняк Михаил Николаевич, геологическай-минералогическай билим дуоктара.
Тутула
- Уопсай геокриология лабораторията;
- Инженернай геокриология лабораторията;
- Сир аннынааҕы уулар уонна криолитозоналар геохимияларын лабораторията;
- Криолитозона геотермиятын лабораторията;
- Криогеннай ландшафт лабораторията;
- Геоинформатика бөлөҕө;
- Бүлүүтээҕи научнай-чинчийэр ирбэт тоҥ ыстаансыйата (Чернышевскай б.);
- Хотугулуу-Илиҥҥи научнай-чинчийэр ирбэт тоҥ ыстаансыйата (Магадаан к.);
- Игарскайдааҕы геокриологическай лаборатория (Красноярскай кыраай);
- Казахстаннааҕы үөһэ хайаҕа турар геокриологическай лаборатория (Алматы к.).