ОДьКХ тарифтара 2025

Минстрой дааннайынан, тарифтар индексацията Арассыыйа социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыы прогноһугар олоҕуран ыытыллар. Тарифтар үрдээһиннэрэ былааннаммыт инфляция таһымын иһигэр бааллар. Ол эрээри, тиһэх сылларга өҥө сыаната дьиҥнээх инфляция уонна араас табаардар уонна уматык сыаната үрдээбитинээҕэр намыһах этэ. Холобур, уунан хааччыйыыга уонна ууну ыраастааһыҥҥа тарифтарга насос станцияларын үлэлэрин хааччыйар уот сыаната үрдээһинэ улахан оруолу оонньуур. Ону тэҥэ, ууну ыраастыырга туттуллар реагеннар сыаналара эмиэ үрдүүллэр.

Федеральнай монополияны утары сулууспа (нууч.) (сах. биэриилэринэн, 2025 сыл от ыйын 1 күнүттэн уот энергиятын сыаната ортотунан 12,6 % үрдүөҕэ. Инньэ гынан, өҥө сыаната биир сыл тухары уларыйбатаҕа. Арассыыйа ФАС-а ааҕыытынан, дьоҥҥо аналлаах гаас биир куб миэтэрэтин сыаната билигин ортотунан 7,56 солк. буолар, оттон от ыйын 1 күнүттэн гаас куб миэтэрэтин орто сыаната 76 кэппиэкэнэн үрдээн 8,32 солк. буолуохтаах^[4].

2025—2027 сылларга анаммыт тарифтарга коммунальнай инфраструктураны саҥардыыга анаммыт инвест бырайыактарга ороскуоттар киирбиттэрэ. ОДьКХ систиэмэтигэр саҥа ситимнэри тардыыга уонна эргэлэри өрөмүөннээһиҥҥэ үп-харчы киллэриэххэ наада. Государственнай Думаҕа ааҕыыларынан, кинилэр эргэриилэрэ 43 % буолар^[5].

Судаарыстыба дьиэлэри көрүүгэ-харайыыга уонна өрөмүөннээһиҥҥэ сыаналааһыны бэйэтэ олохтоон олордубат. Бу үбү-харчыны подъезтары, тэлгэһэлэри ыраастыырга уонна кыра өрөмүөнү оҥорорго дьиэни салайар хампаанньа ылар. Тариф саамай кыра сыанатын куорат эбэтэр бөһүөлэк таһымыгар олохтоох дьаһалталар быһаараллар. Үксүн кинилэр эмиэ от ыйын 1 күнүттэн бу саамай кыра сыаналааһыны көрөн таһаараллар. Өскөтүн дьиэ бас билээччилэрэ уопсай мунньахха атын быһаарыыны ылымматахтарына, дьиэни салайар хампаанньа былаастар бигэргэппит өҥөлөрүн сыанатын тутуһар^[6].

2025 сыллаахха коммунальнай өҥөлөр (итии, уу, гаас, уот энергиятын, бөҕү-сыыһы таһыы) тарифтара ортотунан 11,9 % үрдээбиттэрэ:^[7]

• Уот энергията: +12,6 % (Москубаҕа — 7,16 солк./кВт·ч тиийэ);
• Гаас: +10,3 % (куб миэтэрэ орто сыаната — 8,32 солк.);
• Уу уонна оттокуу: уопсай таһым иһинэн үрдээһин;

2023 сыллаахха үрдээһин 8,1 % этэ, 2024 сыллаахха — 9,8 %^[8].

Коммунальнай тарифтар үрдээһиннэрэ тэҥэ суох. Бигэргэтиллибит индэкстэринэн^[9], коммунальнай өҥөлөр сыаналара ордук маннык эрэгийиэннэргэ үрдүөхтэрэ:^[10]

• Пермь кыраайа — 21,1 %;
• Архангельскай уобалас — 20 %;
• Кемерово уобалаһа (Кузбасс) — 19,8 %;
• Хотугу Осетия-Алания — 19,1 %;
• Челябинскай уобалас — 18 %;
• Мордовия — 18 %;
• Ингушетия — 17,6 %;
• Дагестаан — 17,5 %;
• Татарстаан — 17,5 %;
• Алтай кыраайа — 15,5 %.

Олохтоох-коммунальнай өҥөлөр саамай кыра үрдээһиннэрэ маннык субъектарга буолуоҕа:

• Амур уобалаһа — 8,6 %;
• Алтаай Өрөспүүбүлүкэтэ — 8,8 %;
• Ханты-Манси АО — 9 %;
• Ямаал-Ненец АО — 9,2 %;
• Чечня — 1,9 %.

Бырабыыталыстыба (нууч.) (сах. бу индэкстэртэн туспа муниципалитеттарга туох да куттала суох арыытынан үрдээһини олохтообута, эрэгийиэнтэн тутулуктаах, 2,1%-тан 4,8 %-ҥҥа диэри. Онон, бу арыылары аахсыбыппытынан, коммунальнай төлөбүрдэр өссө үрдүөхтэрин сөп.

Эрэгийиэннэргэ коммунальнай өҥөҕө төлөбүр уларыйыытын муҥутуур сыыппарата

Москваҕа коммунальнай өҥөлөр ортотунан 15 % үрдээбиттэр, ол эрээри, холобура, электричество сыаната туһанааччы көрүҥүттэн тутулуктанан 12,6-22,8 % диэри үрдээбит^[11].

Москваҕа 2025 сыллаахха ОДьКХ өҥөлөрүн тарифтара

Олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр (нууч.) (сах. төлөбүрдэригэр харчыны төннөрөр гражданнар бөлөхтөрө:^[12]

• Элбэх оҕолоох ыалларга төлөбүр 30 % төннөрүллүбүтэ көрүллүбүт. Ол эрээри, эрэгийиэннэр былаастара бу ахсааны үрдэтиэхтэрин сөп. Холобур, Санкт-Петербурга 3 оҕолоох ыалларга өҥө сыанатын 30 %, 4-7 оҕолоохторго — 40 %, оттон 8 уонна онтон элбэх оҕолоохторго — 50 % төннөрөллөр.
• Дохуоттара намыһах ыаллар, өскөтүн кинилэр олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөргэ ороскуоттара дохуоттарын аналлаах өлүүтүнээҕэр элбэх буоллаҕына. Хас биирдии эрэгийиэҥҥэ араас ахсааннар бааллар, ол эрээри Арассыыйа үгүс субъектэригэр 22 % кэриэтэ ыал бүдьүөтүн таһыма буолар. Санкт-Петербурга коммунальнай өҥөлөргө уопсай дохуоттан 14%-тан элбэҕэ барар буоллаҕына, Москубаҕа — 10%-тан элбэҕэ барар буоллаҕына чэпчэтиинэн туһаныахха сөп.
• 70-тан үөһэ саастаах биэнсийэлээхтэргэ 50 % компенсация бэриллэр. 80-тан үөһэ саастаах биэнсийэлээхтэргэ капитальнай өрөмүөн төлөбүрдэрэ сүтэр, ол эрээри эрэгийиэн олорор иэн норматын таһымынан эрэ. Холобур, Москубаҕа биир киһиэхэ норма быһыытынан 33 м² иэн буолар. Ол аата, соҕотох биэнсийэлээххэ бу иэҥҥэ анаан ааҕыллыбыт төлөбүргэ эрэ чэпчэтиини ылыан сөп. Ону таһынан, сорох эрэгийиэннэргэ биэнсийэлээхтэргэ олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр төлөбүрдэригэр субсидия бэриллэр.
• Инвалидтарга уонна инвалид-оҕолордоох ыалларга коммунальнай өҥөлөр уонна капитальнай өрөмүөн ороскуотун 50%-на төннөрүллэр.
• Бойобуой дьайыылар ветераннарыгар, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарыгар, блокадаҕа сылдьыбыттарга олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр төлөбүрдэрин ороскуоттарын 50%-на төннөрүллүөхтээх.
• Анал байыаннай дьайыыга кыттыбыттар ыалларын чилиэннэригэр олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр сыаналара 50%-на төннөрүллүбүт.
• Өлбүт байыаннай сулууспалаахтар ыалларын чилиэннэригэр олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр сыаналара 60 % кэриэтэ компенсация бэриллэр.
• Тыа сиригэр үлэлиир педагогтар ыйдааҕынан 1,2 тыһ. солк. олох-дьаһах коммунальнай өҥөлөр ороскуоттарын компенсациятын ылыахтарын сөп.

Арассыыйа Федерациятын Судаарыстыбаннай Дууматын Тутуу уонна ОДьКХ хамыыһыйатын иһинэн баар экспэрт сүбэтин чилиэнин Павел Склянчук биэриилэринэн, 2025 сыл атырдьах ыйыгар Россияҕа коммунальнай өҥөлөр иһин төлөбүр ортотунан ыйга 5000-5200 солк. буолуоҕа. Бу 2024 сыллааҕы ахсааннааҕар 20-30 % үрдүк буолар^[13].