Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Норуот

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Норуот (суолталара).

Норуот (нууч. народ) — дьон устуоруйалыы түмсүүтэ[1][2].

Билим литерэтиирэтигэр икки сүрүн суолтаҕа туттуллар — бэлиитикэлии уонна култууралыы-этническэй. Бастакы суолтаҕа ыллахха тыл "нация"диэн өйдөбүл синиэньимэ буолар[1], иккис суолтаҕа — «этнос» диэн өйдөбүл синиэньимэ. Нэһилиэнньэ диэн өйдөбүлтэн араарыахха наада. Норуоттар икки ардыларынааҕы быраап исписэлиистэрэ этэллэринэн, биир омукка киирии тустаах устуоруйа, култуура уонна быраактыка сибээстэрэ баалларын сабаҕалыыр[3]:

Существуют прочные связи, … принадлежности и идентичности. Кроме того, это связи, определяемые общностью реальных практических интересов.

Үгэс быһыытынан «норуот» диэн тыл «бэйэ-туора» дии сананыы өттүттэн быһаарыллар тутаах өйдөбүл буолар: болкулуор номохторугар уонна итэҕэлгэ бэйэтин омугун кытта биир нуорма диэн өйдөөһүнү кытта ситимнээх, оттон «туора» омуктар эт-хаан, социальнай эбэтэр мораль өттүттэн ураты-атын диэн көрүллэллэр (көр. Инородец, ыаллыы[4]).

Тиэрмин устуоруйата

«Норуот» диэн тиэрмини аан маҥнай «биис уустара» дэнэр чугас бөлөхтөрү быһаарыыга тутталлара, библия литэрэтиирэтигэр «уустар» диэҥҥэ арараллара, олор «көлүөнэҕэ» арахсаллара уо. д. а. Кэлин, судаарыстыбалар үөскээбиттэрин кэннэ тыл суолтата чуолкайа суох буолбута, кэҥээбитэ[5]

Холобур, римляннар «варвардар» диэҥҥэ үгүс биистэри галллары, франктары, германецтары, дактары уо.д. а. холбообуттара. Ол эрэн римляннар кинилэр ис-истэригэр уонунан бөдөҥ уонна кыра уустарга арахсалларын бэркэ билэллэрэ, ол элбэх рим «хроникаларыгар» туоһуламмыта. Холобур, аныгы Париж куоратын паризиттар төрүттээбиттэрэ. Үгүстүк түмэр бэлиэнэн чугас-чугас тыллаахтара буолара. Холобур, гректэр, онтон римляннар бары атын норуоттары «барбарос» — өйдөммөт саҥаны үтүктүү диэн ономатоп тылынан ааттыыллара. Ол тэҥэ илин славяннарга киевтээҕи манаах Нестор-летописец «тылы» норуоттары холбуур эбэтэр араарар бэлиэ быһыытынан туттубута[6].

Бастаан, биир эбэтэр чугас бөлөхтөрүнэн (омуктарынан) тэриллибит эрдэтээҥи иллэр (судаарыстыбалыы тэрииллиилэр) үөскээтэхтэринэ, маннык омугунан, сиринэн-уотунан түмсүүлэри ол норуот аатынан ааттыыр буолбуттара. Кэлин ыаллыы сытар сирдэри былдьаан, олорбут омуктары бас бэриннэрбит түмсүүнү кыайыылаах-хотуулаах норуот аатынан ааттыыр үгэс үөскээбитэ. Холобур, илинтэн саба түспүт халабырдьыттары илиҥҥи-славян летопистарыгар "татарове"диэн ааттыыллара. Кэлин «монгуоллар» аат баһылыыр буолбута(кытай хроникаларыгар мэн-гу, мэн-гу-ли, мэн-ва) уонна «монгуол-татаардар» эбэтэр «татаар-монгуоллар» диэн ааттарынан солбуллубута.

Онон:

  1. «Былыргы гректэр» диэн ааттыыр элбэх ахсааннаах омуктарбыт эллинизм култууратынан уонна тылынан эрэ ситимнээхтэр, этническэй (хаан) аймахтар буолбатах диэн өйдүөххэ наада. Кырыымҥа херсонес полис олохтоохторо «варварга да, эллиҥҥа да» куораты биэримэҥ диэн андаҕар биэрэллэрэ, тоҕо диэтэххэ Кыра Азияттан төрүттээх омуктар (аныгы. Турция)[7].
  2. Билигин даҕаны «Холбоһуктаах хоруоллук» гражданнарын барыларын «англичаннар» диэн ааттыыллар, гынан баран шотландецтар, уэльс, ирландецтар уонна Британия арыыларыгар олорор атын омуктар, судургутук эттэххэ, оннук буолбатахтар. ФРГ гражданнара бэйэлэрин deutsch (дойч) диэн ааттыыллар эрээри, дойдуга атын үгүс омуктар бааллар — баварецтар, саксоннар, туроктар уо.д. а. Атын дойдуларга олорон. кинилэр бэйэлэрин эмиэ бу тылынан ааттыыллар. Франция үгүс гражданнара бэйэлэрин нормандецтар, бретонецтар, валлонецтар уо. д. а. курдук билинэллэр эрээри, Франция судаарыстыбатын патриоттара буолаллар[8].
  3. Ити курдук нууччалар бэйэлэрин ааттанар даҕааһын аата эмиэ туспа-туора турар — русские[9],[10],[11].
  4. Ону тэҥэ, түмсүүлэр баайдарынан-дуолларынан, социальнай өттүлэринэн арахсыыларынан сибээстээн, «норуот» диэн тыл төрүт суолтата суох атын суолтаны ылбыта. Холобур, Индия өрөспүүбүлүкэтин гражданнара элбэх омуктарга, тылларга уонна касталарга арахсаллар, ол иһин кинилэри "норуот " диир сыыһа[12].

Этнография

Норуот — этнография тиэрминэ (грек тылларыттан үөскээбит, «норуоту ойуулааһын» диэн суолталаах), уонна этнос, ол эбэтэр тустаах уопсай бэлиэлээх дьон бөлөҕө өйдөнөр. Маҥнайгы, примордиалистскай, трактовканан, бу төрүт (хаан аймах). Кэлин бэлиэ быһыытынан иккис кэккэ бэлиэлэри — тылы, култуураны, сири-уоту, итэҕэли, ааспыт устуоруйалыы кэми уо. д. а. билинэр буолбуттара.

«Норуот» диэн тылы ордук улахан, этническэй нация диэн өйдөбүлүттэн атын суолтаҕа бэлиитикэ диэйэтэллэрэ хайа эмит судаарыстыба нэһилиэнньэтин бүтүннүүтүн, омугуттан тутулуга суох бэлиэтииллэр. Холобур, арассыыйа конституциятын тиэкиһэ маннык тыллартан саҕаланар:

Мы, многонациональный народ Российской Федерации, соединённые общей судьбой на своей земле[13], ...

Политология

Политикалыы-экэниэмикэлии суолтаҕа «норуот» диэн тыл норуот (боростуой норуот) «хара үлэһит», «тыа дьоно» уо. д. а. диэн өйдөбүлгэ чугас суолтаҕа туттуллар («маассалар», «базис» эмиэ көр), бу өйдөбүлэ «элиталарга» уонна «былааска» утарылаһар нэһилиэнньэ сүрүн араҥатын көрдөрөр:

Вышли мы все из народа,
Дети семьи трудовой[14]...

Норуот маассаларын устуоруйаыы оруолун сыаналааһыҥҥа кэккэ ньымалар бааллар, «дьон үмүөрүһүүтэ»[15] диэн аанньа ахтыбат сыһыантан норуоту үрдүкү, экзистенциальнай сыаннас быһыытынан билинэр народничествоҕа[16] тиийэ. Бу кэккэҕэ информационнай сыһыан быыһык балаһыанньаны ылар. Манна социальнай процестары икки фундаментальнай бөлөххө араарыы сабаҕаланар: «үөһээттэн аллараа» уонна «алларааттан үөһээ» процесстар[17]. Олортон бастакылар субъектара элиталар (булгуччу салайар буолбатах), иккистэр субъектара-норуот (базис). Холобур, Украинаҕа 2004 сыллааҕы Оранжевай өрөбөлүүссүйэ ис хоһоонун туһунан мөккүөр чопчу бу дихотомияҕа иэҕиллэр: буолбут түгэни ким эрэ төлөөн тэрийбиттэр дуу («үөһээттэн аллараа») эбэтэр украина норуотун көҥүлүн дьиҥнээх көстүүтүн көрдөрөллөр дуу («алларааттан үөһээ»). Элита манна дьиҥнээх аан дойду тустаах (бэлиитикэлии, идеологиялыы, экэниэмикэлии, байыаннай уо.д. а.) моделларын илдьэ сылдьааччы быһыытынан көрүллэр. Норуот (базис) бу моделлары эрэ тэҥниир буолбакка, бу моделлары этэр элиталары тэҥниир, кинилэри сыаналыыр (ол гынан баран, сүрдээх сөпкө).

undefined

Конституциялыы быраап

Билиҥҥи конституциялар үксүлэригэр норуоту судаарыстыба былааһын төрүтүнэн уонна суверенитеты илдьэ сылдьааччы быһыытынан билиниллэр. Онуоха конституцияыы-быраап билимигэр тиэрмин биир суолталаах өйдөбүлэ суох. Санаалар аралдьыһыылара норуоту быыбардыыр куорпуһу кытта тэҥнииртэн, урукку, билиҥҥи уонна кэлэр көлүөнэлэр түмсүүлэрин курдук билиниигэ тиийэр. Конституциялар бэйэлэригэр «норуот» диэн тиэрмин саамай кырата икки араас суолталаах — былаас төрүөтүн уонна конституция быраабын субъегын быһыытынан туттуллар[18]

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Малахов В. С. Народ // Новая философская энциклопедия / Ин-т философии РАН; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета В. С. Стёпин, заместители предс.: А. А. Гусейнов, Г. Ю. Семигин, уч. секр. А. П. Огурцов. — 2-е изд., испр. и допол. — М.: Мысль, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9
  2. ↑ Vassil Karloukovski. Walter Pohl - Conceptions on Ethnicity in Early Medieval Studies. kroraina.com. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  3. ↑ BBC,5.08.2017
  4. ↑ Белова, 2004, с. 367
  5. ↑ русский, Я. Русские это народ. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  6. ↑ Лариса Щепеткина. Народный суверенитет - основа государственной власти в стране. cont.ws. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  7. ↑ Присяга граждан Херсонеса. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026. Архивировано 22 Муус устар 2021 года.
  8. ↑ Особенности еврейской идентификации (Юрий Шутилин) / Проза.ру. proza.ru. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  9. ↑ Русские: кого так называли в Российской империи - Русская семерка (рус.). russian7.ru. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  10. ↑ Великороссы: как себя называли русские до революции Ленина, Рамблер/новости. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  11. ↑ Говорим_пишем_спорим. Почему русских обозначают прилагательным: лингвистическое исследование. Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (рус.). liveinternet.ru. Сигэнии күнэ: 14 Тохсунньу 2026.
  12. ↑ Александр Долгих. Зачем в Индии распределили людей по кастам (20 Балаҕан ыйын 2024). Сигэнии күнэ: Тохсунньу 2026.
  13. ↑ Конституция Российской Федерации. Сигэнии күнэ: 15 Тохсунньу 2026. Архивировано 3 Тохсунньу 2009 года.
  14. ↑ Вышли мы все из народа. Сигэнии күнэ: 15 Тохсунньу 2026. Архивировано 27 Кулун тутар 2014 года.
  15. ↑ Лебон Г. Психология народов и масс. — СПб., 1996.
  16. ↑ Ляшенко Л. М. Революционные народники. — М., 1989.
  17. ↑ Игорь Вайсбанд. 5000 лет информатики. — М.: Чёрная белка, 2010.
  18. ↑ Костогрызов П. И. Метакатегория «Народ» и границы познания науки конституционного права // Lex Russica. — 2020. — Вып. 11 (168). — ISSN 1729-5920.

Литература

  • Народы / О. В. Белова // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2004. — Т. 3: К (Круг) — П (Перепёлка). — С. 367–370. — ISBN 5-7133-1207-0.
  • Народ / Ашин Г. К., Бутенко А. П., Игитханян М. // Философская энциклопедия : в 5 т. / Под ред. Ф. В. Константинова. — М. : Советская энциклопедия, 1960—1970.
  • Народ // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Народы мира в зеркале геополитики (структура, динамика, поведение): учебное пособие / Ю. П. Платонов. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 2000.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар