Наҕараада

Бочуоттаах бэлиэлэргэ гражданскай уонна байыаннай уордьаннар, наҕараада кириэстэрэ, мэтээллэр уонна түөскэ анньынар бэлиэлэр киирэллэр. Статуһун ирдэбилинэн тас таҥаска иилиллэр, киэргэл быһыытынан буолбакка, киһи өҥөтүн, үтүөтүн, ситиһиитин, тустаах хаачыстыбатын (үлэҕэ, байыаннай дьыалаҕа, байыаннай сулууспаҕа дьоруойдуу быһыыны, хорсун быһыыны, эр санааны, булугас өйү, көҕүлээһини, бэйэни харыстаммат быһыыны) көрдөрөр бэлиэ буолар. Байыаннай эйгэҕэ бочуоттаах наҕараадаҕа наҕараадаланар саа-сэп — уотунан эстэр саа-сэп эбэтэр биилээх-уһуктаах саа-саадах киирэр, үгэс быһыытынан, ааттаах, о.а. наҕараадаланааччы аата суруллубут буолар. Аныгы култуураҕа бэйэни хайҕаныы үгэһэ суоҕун быһыытынан, бочуоттаах наҕараада социальнай статуһу үрдэтэр ньыма быһыытынан биллэр.

Араассыыйа Бэдэрээссийэтин саамай үрдүкү наҕараадатынан Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Дьоруойа уонна Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Үлэ Дьоруойа ааттар, үрдүк судаарыстыбаннай уордьанынан Сибэтиэй Апостол Андрей Первозваннай уордьана буолаллар.

Киэҥ өйдөбүлгэ бириис — наҕараада ханыы тыла, кыараҕас суолтаҕа — сувенир. Баларга кубоктар, статуэткалар, плакеткалар, наҕараада тэриэлкэлэр, шкатулкалар уо.д.а. киирэллэр. Бирииһи үксүн хайа эмэ успуорт күрэхтэһиитигэр, күрэххэ ситиһии, кыайыы иһин биэрллэр. ССРС-ка бочуоттаах бириистэргэ социалистическай күрэххэ кыайыы иһин тустаах дьону «Коммунистическай Үлэ ударнига» вымпелларынан, значоктарынан биитэр бүтүн үлэ кэлэктииптэрин, тэрилтэлэри көһө сылдьар «Кыһыл знамянан» наҕараадалааһын киирэрэ.

Бочуоттаах грамота — үгэс быһыытынан, официальнай салайааччы илии баттааһыннаах эбэтэр факсимилета турбут уонна сөптөөх бэчээт кыһарҕанынан бигэргэтиллибит, наҕараадаланар киһи, кэлэктиип эбэтэр байыаннай формирование ситиһиилэрин, кыайыыларын туоһулуур кырасыабайдык оҥоһуллубут докумуон. Манна ону тэҥэ араас сибидиэтэлистибэлэр, дьупулуомнар, махтал суруктар уонна махтал тыллар киирэллэр. Былыр холобура, монархтар махтал суруктара дьон көрүүтүгэр ыйанар эбит.

Наҕараада атын көрүҥэ — бириэмийэ. Бириэмийэ — харчынан эбэтэр атын үбүнэн (холобур, акция эбэтэр облигация) биһирээһин, хайа эрэ эйгэҕэ ситиһии, идэтийбит успуорка кыайыы иһин бэриллэр. Ону тэҥэ, бириэмийэни кытта бииргэ атын наҕарааданы туттараллар, холобура, Нобелевскай бириэмийэ Нобелевскай лауреат кыһыл көмүс мэтээлин кытта туттарыллар.

Былыр ордук сыаналаах бэлэҕинэн сир буолара, чопчулаан эттэххэ, сир учаастага, үксүгэр, монархтар байыаннай өҥөтүн иһин сири олохтоохторун кытта тэҥҥэ бэлэхтиирэ. Былыргы источниктарга маннык атын наҕараадалар ахтыллаллар: ааттанар саа-сэп, ат, күндү таас, сыаналаах киэргэллэр. Аныгы кэмҥэ сыаналаах бэлэх быһыытынан тиэхиникэ, холобур, тэлэбииһэр, чаһыы, массыына, иһит, хартыына о.д.а. буолуон сөп.

Байыаннай ааттара уонна гражданскай чыыннары (нууч.) (сах. кытта тэҥҥэ, производствоҕа, билим уонна хаһаайыстыба эйгэтигэр, ускуустубаҕа, култуураҕа, успуорка, байыаннай сулуупсаҕа чулуу, уһулуччу ситиһии иһин судаарыстыбаннай уонна бидэмистибэлэр туттарар Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бочуоттаах ааттара бааллар. Холобура, хайа эрэ эйгэ бочуоттаах үлэһиттэрэ, АБ-тин ускуустуба, билим, үтүөлээх үлэһиттэрэ, үтүөлээх уонна норудунай артыыстар, худуоһунньуктар, архитектордар, үтүөлээх успуор маастардара о.д.а. Бүтүн арассыыйатааҕы статустаах наҕараадалары сыллата Арассыыйа Бэрэсидьиэнин уурааҕынан туттарыллар, бэйэтинэн эбэтэр кини эрэгийиэннээҕи сирэй толорооччута, эбэтэр бэдэрээссийэлии суолталаах олохтоох салалта салайааччыта үөрүүлээх быһыыга-майгыга, түөскэ аньынар бэлиэни кытта тэҥҥэ туттарар.

• Награды // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
• Военные награды // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
• Демидовские награды // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
• Награда // Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб., Пг., 1911—1916.
• Награждать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.