Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥ

Модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥ (нууч. Заприпайная полынья) — муораҕа модьоҕо муус сытар сирин кытыытынан халыҥ муустан босхоломмут кыраныыссата, бу маннык сиргэ тыал сабыдыала сүүрүккэ охсон муустаах маассаны үөскэтэр. Модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥнар сотору-сотору тоҥоллор итиэннэ саҥаттан алдьаналлар, бу кэмҥэ модьоҕо муус кытыыларынан эбэтэр биэрэгинэн ыраас уу кэтитинэн 10-нан килэмиэтири, онтон уһунунан 100-нэн килэмиэтири үөскэтэр. Бу барыта мууһунан сылдьар суудуналарга улахан мэһэйи үөскэтэр, ол эрэн маннык үөскээбит аһаҕас уулаах сирдэр муора суола арыллыан иннинэ сырыыны олохтуурга, сорох ардыгар, төттөрүтүн көмөлөөх буолаллар.[1].

undefined

Модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥ үөскээһинэ ордук субу-субу кыһын эбэтэр саас антарктическэй муустаах сир чугастарыгар Карскай муораҕа, Баффина муораҕа, Лаптевтар байҕалларыгар, Бофорта муоратыгар бэлиэтэнэр. Новосибирскэйдээҕи арыылартан хоту диэки уонна Илин-Сибиирдээҕи муора арҕаа өттүгэр сытар «Сибирдээҕи тааҥ» диэн ааттанар сир Арктика нуучча чинчийээччилэригэр мэһэй буолбута, кинилэр муус суолунан Санников уонна Андреев сирдэрин көрдүү сатаабыттара[2].

Сааскы кэмҥэ модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥ күн уотун итиитин күүскэ иҥэринэн, итии энергията күүстээх аккумулятора буолар. Маннык сирдэргэ уу 5—10 °C кыраадыска тиийэ сылыйар. Кыһыҥҥы кэмҥэ модьоҕо муус кэннинээҕи тааҥнар муус үөскээһинин тэтимнээх оҥороллор, уу тууһурара күүһүрэр, салгыны кытта итии буккуһар. Муора паарданыытын көстүүтэ, быраабыла быһыытынан, байҕал үрдүнээҕи уулары кытта сибээстээх. Биоэкологии өттүттэн көрдөххө тоҥмот тааҥнар фауна тупсуутугар улахан дьайыылаахтар, полярнай сирдэргэ олоҕу үөскэтэр, салгыы сайыннарар көстүүлэр буолаллар. Маннык көстүүлэргэ, модьоҕо муус кэннинэн ааһар тааҥнарга, научнай быһаарыыны М. В. Ломоносов быһааран турар.[3]

Быһаарыылар

  1. ↑ Заприпайная полынья // Морской энциклопедический словарь / В. В. Дмитриев. — Л.: «Судостроение», 1991. — Т. 1. — С. 451. — 504 с. — ISBN 5-7355-0280-8
  2. ↑ Заприпайная полынья // Морской энциклопедический справочник / Н. Н. Исанин. — Л.: «Судостроение», 1987. — Т. 1. — С. 254. — 512 с. — 30 000 экз.
  3. ↑ В. Л. Сывороткин. М. В. Ломоносов — основатель метеорологической геологии // Пространство и Время : журнал. — 2011. — Т. 6, № 4. — С. 168. Архивировано 19 Алтынньы 2020 года.

Категориялар