Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Федоров Дмитрий Самсонович

Дмитрий Самсонович Фёдоров — Миитэрэй Таас (1914 сыл балаҕан ыйын 6 күнэ, Мэлдьэхси нэһилиэгэ — 1951 сыл ыам ыйын 3 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, бэйиэт, прозаик, драматург уонна тылбаасчыта. 1938 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун олуктара

1914 сыллаахха балаҕан ыйын 6 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун I Мэлдьэхси нэһилиэгэр төрөөбүтэ[1].

Дьокуускайга педагогика рабфагын бүтэрбитэ. Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар уус-уран литература эрэдээктэринэн үлэлээбитэ, Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин иһинэн Саха сирин араадьыйа кэмитиэтин муусука-дыраама биэриилэригэр литература чааһын сэбиэдиссэйинэн анаммыта[2].

1951 сыл ыам ыйын 3 күнүгэр олохтон туораабыта[1].

Айар үлэтэ

Маҥнайгы хоһоонноро 1934 сыллаахха бэчээттэммиттэрэ. 1938 сыллаахха «Кыhыл күннэр» диэн бастакы хоһооннорун хомуурунньуга тахсыбыта[1].

1939 сыллаахха «Байыаннай кистэлэҥ» диэн дырааманы суруйбута, бу айымньыта 1939—1940 тыйаатыр дьылыгар Саха тыйаатырын сыанатыгар 14 төгүл турбута. Ону таһынан «Чымыдааннаах киһи» диэн пьесаны суруйбута[2].

Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар фроҥҥа суруйбут суруктарын быһыытынан уочаркалары, ону тэҥэ Саха сиригэр Гражданскай сэрии туһунан мүччүргэннээх сэһэни айбыта[1].

Суолталаах айымньылара проза жанрыгар бааллар. Ааҕааччылар биһирэбиллэрин «Кыһыл көмүс хоруоп» сэһэн ылбыта. Салгыытын быһыытынан «Түөрт уон ахсыс нүөмэрдээх дьиэ» диэн айымньы тахсыбыта. Сэрии кэнниттэн «Кырсаада уоттара», «Сырдык аартык» бөдөҥ айымньылара, үөрэтэр хрестоматияларга киирбит «Маныыһыт Лука», «Киппирийээн Саабыс», «Кыракый гражданнар» курдук кэпсээннэр суруллубуттара[2].

«Кырсаада уоттара» («Огни Кырсады») сэһэҥҥэ «Правда» хаһыат болҕомтотун ылбыта. Сэһэн электростанция тутуутугар анаммыта, манна фронтовик Илья Ситкин уонна нуучча инженерэ Кирилл Петрович Марков көхтөөхтүк кытталлар; норуоттар доҕордоһууларын тиэмэтэ арыллыбыт[1].

Кэпсээннэрэ саҥа эргэни кыайарын, итэҕэлтэн аккаастаныыны, духуобунас, майгы-сигили уонна эдэр киһини иитии боппуруостарын көтөҕөллөр[2]. Суруйааччы өлбүтүн кэннэ бэчээттэммит «Сырдык аартык» («Светлый путь») сэһэҥҥэ саҥа киһини иитии кыһалҕата көтөҕүллэр[1].

Библиографията

  • Кыhыл күннэр: хоһооннор. — Дьокуускай, 1938.
  • Сарсыарда. — Дьокуускай, 1946.
  • Кырсаада уоттара. — Дьокуускай, 1947.
  • Түөрт уон ахсыс дьиэ: [сэһэн, кэпсээннэр]. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1959. — 126, [2] с.[2]
  • Сырдык аартык: сэһэн. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1971. — 149, [2] с.[2]
  • Кыһыл көмүс хоруоп: сэһэннэр, кэпсээннэр. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1979. — 372, [2] с.[2]

Тылбаасчыт быһыытынан үлэтэ

Нуучча уонна сэбиэскэй суруйааччылар айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта[1][2]: Н. Веретенников «Володя Ульянов»; В. Гроссман «Оборона Сталинграда»; С. Злобин «Степан Разин»; И. Тургенев «Му-му» (1951)[2].

Аатын үйэтитии

  • Дмитрий Таас айымньылара Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтин пуондатыгар «Писатели Якутии» кэллиэксийэ иһинэн хараллаллар[3].
  • Мэҥэ-Хаҥаласка Хорообут орто оскуолата Миитэрэй Таас аатын сүгэр[2].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Фёдоров Дмитрий Самсонович — Дмитрий Таас (рус.). pnbglaz.narod.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Дмитрий Самсонович — Дмитрий Таас Фёдоров (рус.). elib-mk.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ Писатели Якутии (рус.). nlrs.ru. Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2026.

Категориялар