Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Иванов Иван Герасимович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Иванов.

Иван Герасимович Иванов — Уйбаан Нуолур (1929 сыл кулун тутар 6 күнэ, Кутана, Саха АССР — 1999 сыл тохсунньу 19 күнэ) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэт, прозаик, публицист. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала. ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1981). Сунтаар улууһун Ытык олохтооҕо[1].

Олоҕун олуктара

1929 сыллаахха кулун тутар 6 күнүгэр Сунтаар улууһун Хаҥалас нэһилиэгэр (билиҥҥитэ Кутана нэһилиэгэ) төрөөбүтэ[2].

1948 сыллаахха Сунтаар орто оскуолатын бүтэрбитэ[2]. 1949 сыллаахха Бүлүүтээҕи педагогика училищетын кэтэхтэн үөрэнэн алын кылаас учууталын идэтин ылбыта[1].

1951—1954 сс. Саха судаарыстыбаннай учуутал институтугар, 1959 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университетыгар (билигин М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет) кэтэхтэн үөрэммитэ; идэтинэн саха тылын уонна литературатын учуутала[1][2].

Үлэтин 1950-с сылларга Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар эрэдээктэрдээбитэ, онтон үөрэх салаатыгар үлэлээбитэ: Сунтаар уонна Кэбээйи улуустарыгар үөрэҕирии салаатын иниспиэктэринэн, оскуолаларга учууталынан, үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн, дириэктэринэн[1][2].

1959 сыллаахха Сунтаар улууһугар аһыллыбыт Элгээйи интернат-оскуолаҕа үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн анаммыта, 1980 сылтан 1996 сылга диэри Элгээйигэ таһаарыылаахтык үлэлээбитэ[3]. Оскуолаҕа 50-тан тахса сыл үлэлээбитэ[1].

1999 сыллаахха тохсунньу 19 күнүгэр өлбүтэ[1].

Айар үлэтэ

Айар үлэтин оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан саҕалаабыта. «Алаастан кэллим» диэн бастакы кинигэтэ 1972 сыллаахха тахсыбыта[1]. Айымньыларын сүрүн дьоруойдара — сэрии сылларын оҕолоро, тыа сирин дьоно, олох үөрүүтүн-көтүүтүн билбит үлэһиттэр[1]. Сүрүннээн оҕолорго уонна эдэр ыччакка аналлаах 10-тан тахса кинигэ ааптара[1]. 1981 сыллаахха ССРС Суруйааччыларын сойууһугар (нууч.) (сах. киирбитэ[1].

Библиографията

  • Алаастан кэллим : хоһооннор. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1972. — 30 с.
  • Алаастан тахсар аартык : кэпсээннэр. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1975. — 88 с.
  • Саллаат оҕото Чооруона : кыра саастаах оҕолорго кэпсээн. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1977. — 24 с.
  • Туус Кэнэли. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1980.
  • Сайылык кыыһа : сэһэн, кэпсээн : орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1984. — 93 с.
  • Оҕо хараҕынан : кэпсээннэр. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1988. — 92 с.
  • Алааска тыкпыт күн : сэһэн, кэпсээннэр. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1989. — 190 с.
  • Суорҕан иһиттэн булуллубут : новеллалар. — Дьокуускай : «Бичик», 1995. — 23 с.
  • Киэһээҥҥи алаас : сэһэн, кэпсээннэр, хоһооннор. — Дьокуускай : «Бичик», 1999. — 185 с.
  • Алаастан кэллим : хоһооннор, үгэ, поэмалар, суруктар / хомуйан оҥордо, аан тылы суруйда С. А. Попов-Тумат. — Дьокуускай : «Бичик», 2004. — 112 с.
  • Алаас ахтылҕана : (сэһэн, кэпсээннэр, ахтыылар); [хомуйан оҥордулар : Д. И. Иванов, М. М. Афанасьев]. — Дьокуускай : «Бичик», 2010. — 176 с[1].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала[1];
  • ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1981)[1];
  • Сунтаар улууһун Ытык олохтооҕо[1].

Дьиэ кэргэнэ

  • Кэргэнэ — Иванова Зоя Тимофеевна, идэтинэн быраас, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Сунтаар улууһун Ытык олохтооҕо[3].
  • Үс уоллаах:
  • Күндүл Иванович Иванов, СӨ үтүөлээх бырааһа;
  • Дьулустаан Иванович Иванов, суруналыыс;
  • Ньургун Иванович Иванов, «Бичик» айар кыһатын эрэдээктэрэ; эрдэ өлбүтэ[3].

Аатын үйэтитии

  • 2004 сыллаахха олунньу 24 күнүгэр Элгээйи бибилэтиэкэтигэр И. Г. Иванов — Уйбаан Нуолур аата иҥэриллибитэ[1][3];
  • Ол сыл С. А. Попов-Тумат уонна З. Т. Иванова суруйааччы урукку таһаарыыларга киирбэтэх айымньыларын хомуйан «Алаастан кэллим» кинигэни бэчээттэппиттэрэ[3];
  • 2010 сыллаахха суруйааччы 80 сылыгар М. М. Афанасьев уонна Д. И. Иванов «Алаас ахтылҕана» кинигэни хомуйан таһаарбыттара[3];
  • 2019 сыллаахха Уйбаан Нуолур аатын сүгэр бибилэтиэкэ саҥа дьиэҕэ киирбитэ; бибилэтиэкэ иннигэр суруйааччы бүүһэ туруоруллубута[3];
  • Бу күн СӨ култууратын туйгуна Эльвира Николаева туруоруутунан суруйааччы «Учууталбар эппэтэх тылларым» айымньытынан испэктээк уонна тыйаатырдыҥы көрдөрүү туроруллубута[3];
  • 2022 сыллаахха Уйбаан Нуолур аатынан Элгээйи бибилэтиэкэтэ «Култуура» диэн Арассыыйатааҕы граны ылан, саҥа үйэ бибилэтиэкэтин ыстаатыһын ылбыта. Бибилэтиэкэ дизайна Уйбаан Нуолур уонна алаас тиэмэтигэр олоҕуран оҥоһуллубута[3].
  • 2024 сыллаахха суруйааччы төрөөбүтэ 95 сыла бэлиэтэммитэ; улуустааҕы интеллектуальнай күрэстэр, айымньыларын ааҕыы, буктрейлер уонна «Саллаат оҕото Чооруона» айымньытыгар ойуулук күрэстэрэ ыытыллыбыттара[3].

Кини туһунан

  • Илларионов В. В. Дьоһун ыалтан төрүттээх // Чолбон. — 1999. — № 6. — С. 73-76.
  • Тумат С. Олоҕу таптыыра, олоҕу өйдүүрэ: У. Нуолуру көмүүгэ этиллибит тыл // Чолбон. — 1999. — № 2. — С. 96.
  • Харитонов И. Быйаҥнаах алаас ырыаһыта // Хотугу сулус. — 1989. — № 4. — С. 71-74.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Иван Герасимович Иванов (рус.). Сунтарская межпоселенческая библиотека. Сигэнии күнэ: 2 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Уйбаан Нуолур (рус.). Вилюйская библиотека. Сигэнии күнэ: 2 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Поэт, прозаик Иван Герасимович Иванов-Уйбаан Нуолур төрөөбүтэ 95 сыла. Чолбон (3 Бэс ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 2 От ыйын 2026.

Категориялар