Догордуров Михаил Федосеевич
Михаил Федосеевич Доҕордуурап (1906 сыл балаҕан ыйын 25 күнэ, Хатылы нэһилиэгэ — 1961 сыл бэс ыйын 6 күнэ) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, прозаик, драматург, 1950 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара
1906 сыллаахха балаҕан ыйын 25 күнүгэр Чурапчы улууһун Хатылы нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Оскуолаҕа үөрэммэтэх, ол эрэн бэйэ үөрэхтээһининэн дьарыктаммыт[1][2].
1925—1929 сс. сэбиэскэй уорганнарга араас дуоһунастарга, «Кыым» өрөспүүбүлүкэтээҕи уонна «Социализм суола» улуустааҕы хаһыаттар эрэдээксийэлэригэр үлэлээбитэ.
1938 сыллаахха Саха АССР НКВД-тын УГБ-та тутан хаайбыта, 1939 сыллаахха дьыалата тохтотуллубута. 2000 сыл ыам ыйын 15 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Прокуратуратынан толору реабилитацияламмыта[1][3].
1941 сылтан ССКП чилиэнэ. 1952 сылтан олоҕун тиһэх күннэригэр диэри Чурапчы улуустааҕы кыраайы үөрэтэр түмэл дириэктэринэн үлэлээбитэ. Саха фольклорун дириҥник билэрэ, олоҥхоһут уонна норуот ырыаларын толорооччу этэ.
Айар үлэтэ
Айымньылара 1932 сылтан бэчээттэнэн барбыттара. Ол кэмҥэ урукку олоҕу күлүү гынар фельетоннара уонна сатира хоһоонноро биһирэммиттэрэ[1].
«Александр Сергеев» сэһэнигэр Бастакы аан дойду сэриитин уонна Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин кэмигэр Саха сирин үлэһит бааһынайдарын кылаассабай өйдөрө-санаалара уһуктуута көстөр. «Аныгы Лоҥкууда» сэһэнигэр тыа хаһаайыстыбатыгар буолбут социалистическай уларыйыылар тустарынан суруйбута[1].
1957 сыллаахха «Үс моһол» кэпсээннэрин хомуурунньуга тахсыбыта. Саха сиригэр Гражданскай сэрии туһунан «Аймалҕан» трагедията 1958 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан Саха музыкальнай-драматическай тыйаатырыгар туруоруллубута (режиссер Ф. Потапов); 1961 сыллаахха бу пьеса сүүһүс туруоруута буолбута. «Айталын Куо» олоҥхо дыраамата Бүлүүтээҕи көһө сылдьар драматическай тыйаатыр сыанатыгар туруоруллубута.
Ону таһынан «Уоттаах уу», «Андаҕар», «Арассыыйа күнүнэн», «Албын арыллыыта» пьесалары, «Андрей Сергучев» уонна «Сардааналар» балеттар либреттоларын, поэмалары, хоһооннору уонна уочаркалары суруйбута[1][4].
Библиографията
- Талыллыбыт айымньылар. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1963. — 256 с.
- Yc моhол. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1957. — 71 с.
- Кытыастар кыымнар. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1987. — 256 с.
- Олох кытыастар кыымнара. — Дьокуускай: Бичик, 2006. — 190 с.
- Аймалҕан : 3 оонньуулаах, 6 хартыыналаах трагедия. — С. 134—189.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1950);
- «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
- САССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуоттаах грамотата[1].
Аатын үйэтитии
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Чурапчы улууһун Болтоҥо нэһилиэгэр Суруйааччылар искибиэрдэригэр М. Ф. Доҕордуурапка пааматынньык туруоруллубут[4].
Кини туһунан
- М. Ф. Догордуров : 85 лет со дня рождения // Якутия — 1991 : календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 1991. — С. 64—65. — Библиогр.: 7 назв.
- Борисова, М. А. 100 лет со дня рождения М. Ф. Догордурова, поэта, прозаика, драматурга // Якутия — 2006 : календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 2006. — С. 151—153. — Библиогр.: 7 назв.
- Аввакумов П. Михаил Догордуурап (1906—1961) //Хотугу сулус. — 1986. — № 9. — с. 107.
- Тумат С. Сээркээн сэһэнньит этэ //Чолбон. — 1996. — № 9. — с. 190—192.