Давыдова Вера Дмитриевна
Вера Дмитриевна Давыдова (1901 сыл балаҕан ыйын 6 күнэ, Амма нэһилиэгэ — 1977 сыл балаҕан ыйын 17 күнэ) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, уус-уран литератураҕа үлэлэспит саха дьахталларыттан биир бастакылара. Методист-учуутал, сахалыы үөрэх кинигэлэрин уонна букубаардарын ааптара.
Олоҕун олуктара
1901 сыллаахха балаҕан ыйын 16 күнүгэр Дьокуускай уокуругун Амма солобуодатыгар (билиҥҥитэ Амма улууһун Амма нэһилиэгэ) төрөөбүтэ. Оҕо сааһа Таатта Тыараһатыгар ааспыта.
Дьиэтээҕи учууталынан политсыылынай Людмила Андрониковна Ельцова буолбута. Кини көмөтүнэн 1910 сыллаахха Дьокуускайдааҕы дьахталлар гимназияларыгар киирбитэ. 1919 сыллаахха, гимназия сабыллыбытын кэннэ, дойдутугар төннөн Чөркөөх уонна Игидэй нэһилиэктэригэр учууталлаабыта. Кини үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ — кэлин саха норуодунай суруйааччыта буолбут Н. Е. Мординов — Амма Аччыгыйа[1].
1922 сыллаахха Дьокуускайдааҕы учуутал техникумун бүтэрэн, сэттэ кылаастаах оскуолаларга нуучча, саха тылын, уруһуй уонна айылҕаны үөрэҕин биридимиэттэрин биэрэр учууталынан үлэлээбитэ. Алампа Софронов тэрийбит «Саха омук» уонна «Кэскил» түмсүүлэригэр көхтөөхтүк кыттыбыта. 1925 сыллаахха Бүтүн Саха сиринээҕи үлэһит дьахталлар маҥнайгы сийиэстэригэр дэлэгээтинэн талыллыбыта.
1934—1936 сс. Москва уонна Ленинград куораттарга квалификацияны үрдэтэр куурустарга үөрэммитэ, Н. К. Крупскаялыын көрсүбүтэ уонна өрөспүүбүлүкэ учууталларын аатыттан тыл эппитэ[2].
Репрессия уонна көскө олоруу
1926 сыллаахха суруйааччы Петр Иванович Оросиҥҥа кэргэн тахсыбыта. 1927 сыллаахха П. В. Ксенофонтов баһылыктаах интеллигенция хамсааһыныгар сыһыаннааххын диэн буруйданан, П. И. Оросин Соловки арыытыгар (СЛОН) хаайыыга ыытыллыбыта.
1937 сыллаахха Иркутскай уобалас Бодойбо куоратыгар көспүтэ уонна «Лензолото» трест оскуолатыгар нуучча тылын учууталынан үлэлээбитэ. 1951 сылтан оҕо бибилэтиэкэтигэр сэбиэдиссэйинэн үлэлээн баран пенсияҕа тахсыбытэ[1].
1977 сыллаахха балаҕан ыйын 17 күнүгэр өлбүтэ.
Айар уонна чинчийэр үлэтэ
1924 сыллаахха Наркомпросздрав иһинэн тэриллибит тылбаас хамыыһыйатыгар үлэлээбитэ. Саха оскуолаларыгар аналлаах үөрэх кинигэлэрин оҥорсубут методист учуутал буолбута. Кини оҥорсубут «Саҥа суол» диэн оҕо үөрэнэр кинигэтэ 1925, 1926 уонна 1927 сылларга бэчээттэнэн тахсыбыта. 1930 сыллаахха «Ааҕар кинигэни», оттон 1933 сыллаахха ааптарскай букубаарын бэчээттэппитэ. Ону таһынан букубаардарын бэйэтэ ойуулаабыта[3].
Бэйэтэ үөрэх кинигэлэригэр оҕолорго анаан хоһооннору, кэпсээннэри суруйбута. 1975 сыллаахха Саха сиринээҕи кинигэ кыһата П. Д. Аввакумов эрэдээксийэтинэн Вера Давыдова «Оҕолорго» диэн хоһооннорун кинигэтин таһаарбыта.
Библиографията
- Саҥа суол : маҥнайгы группаҕа үөрэнэр кинигэ. — Дьокуускай : Ленинец, 1925.
- Саҥа суол : 2-с сылыгар үөрэнэр оҕо ааҕар кинигэтэ. — Дьокуускай : Ленинец, 1926.
- Саҥа суол : хрестоматия үөрэх 3-с сыла. — Дьокуускай : САССР гос. изд-вота, 1927.
- Ааҕар кинигэ. — 1930.
- Букубаар. — Дьокуускай : САССР изд-вота, 1933. — 86 с.
- Оҕолорго: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1975. — 31 с.[1]
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- ССРС култууратын туйгуна (1968);
- «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл (1946);
- «Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сылын көрсө Килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл (1970);
- Бодойбо куорат Ытык олохтооҕо.
Дьиэ кэргэнэ
- Аҕата — Дмитрий Васильевич Давыдов;
- Ийэтэ — Анна Егоровна Оросина, Игидэй нэһилиэгин кинээһэ Егор Васильевич Оросин улахан кыыһа.
Аатын үйэтитии
- 2011 сыллаахха Иркутскай уобалас Бодойбо куоратын Оҕо бибилэтиэкэтигэр Вера Дмитриевна Давыдова аата иҥэриллибитэ[4];
- Суруйааччы, бэйиэт Ольга Корякина — Умсуура В. Д. Давыдова айымньыларын нууччалыы тылбаастаан, олоҕун уонна айар үлэтин чинчийэн туспа кинигэни бэчээттэппитэ[3].