Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Булчут күнэ

Булчут күнэ (нууч. День охотника в Республике Саха (Якутия)) — Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр сылын аайы муус устар ый бастакы субуотатыгар бэлиэтэнэр бырааһынньык. Саха олоҕор төрүт үгэстэри илдьэ сылдьыыга булчут оруолун, сиэрдээх бултааһыны, айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһыыны үрдэтэр сыаллаах-соруктаах олохтоммут.

Устуоруйата

Бырааһынньык Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин 2012 сыл олунньу 17 күнүнээҕи 1224 №-дээх «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Булчут күнүн олохтооһун туһунан» Ыйааҕынан олохтоммут. Бэлиэ күнүнэн муус устар ый бастакы субуотата бигэргэммит[1]. Ыйаахха өрөспүүбүлүкэ норуоттарын төрүт үгэстэрин илдьэ сылдьар уонна кэлэр көлүөнэҕэ тириэрдэр булчут оруолун билинии, ону тэҥэ ийэ айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһыы, бултааһын култууратын үрдэтии сыала-соруга ыйыллыбыт[2][3].

Булчут күнүн олохтооһуну «Илгэ» кинигэ кыһата таһаарар булчуттарга уонна балыксыттарга аналлаах «Байанай» сурунаалын эрэдээксийэтэ 2012 сыллаахха көҕүлээн олоххо киллэрбит. Ол сыл сурунаал тахсыбыта 10 сыла буолбут эбит[4].

Бырааһынньык сыл аайы бэлиэтэнэр. Ол курдук, муус устар бастакы субуотатыгар маассабай тэрээһиннэр, булт быыстапката, булчут ыттар күрэстэрэ, о.д.а. тэрээһиннэр ыытыллаллар[2].

Суолтата

Саха Өрөспүүбүлүкэтин саламтатын официальнай билиниитинэн, булдунан дьарыктаныы — Саха сиригэр олохтоох норуоттар олохторун укулаатын көрдөрөр, ураты култуураларын арахсыбат сорҕото буолар. Булчут күнэ айылҕаны кытта алтыһыыны өрө тутар, булт сиэрин тутуһарга үөрэтэр, биир санаалаах дьону түмэр, көлүөнэ быстыспат ситимин көрдөрөр сыаллаах-соруктаах.

Бэлиэ күн сүрүн санаата — бултааһын диэн норуот этигэр-хааныгар иҥэ сылдьар төрүт үгэһэ буолар, онон булт-алт туһунан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэр билиилэри харыстыахха, өрө тутуохха диэн. Уол оҕону эрдэттэн булка сыһыардахха, сааны-саадаҕы, атын булт тэрилин туттарга, тайҕаҕа да, туундараҕа да сатаан сылдьарга, булт-алт сиэрин тутуһарга үөрэнэр.

Өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев 2025 сыллааҕы эҕэрдэтигэр бултааһыҥҥа көҥүл биэрии систиэмэтэ тупса турарын туһунан бэлиэтээбит. Саха сирэ дойду үрдүнэн бастакынан булт саппааһын кэҥэтэргэ, көҥүлү ыларга сэрэбиэй быһыытынан биллибэт чыыһылалар генератордарын туһаныыны киллэрбит. Баһылык көрдөрүүтүнэн, 2016—2024 сылларга тайаҕы бултааһын кээмэйэ 54 %, табаҕа — 68 %, туртаска — 55 % , саарбаҕа — 26 % үрдээбит. Биир бөрөҕө субсидия (көмө харчы) 30 тыһыынчаҕа дылы үрдэтиллибит[5][6].

Тэрээһиннэр

Булчут күнүгэр өрөспүүбүлүкэҕэ уонна улуустарга араас кэлим тэрээһиннэр ыытыллаллар. Тэрийээччинэн уонна көҕүлээччинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин экологияҕа министиэристибэтэ буолар[7][8].

Күрэхтэһиилэр

  • «Байанай» өрөспүүбүлүкэтээҕи бэргэн ытыы күрэҕэ; 2026 сыллаахха 19-с төгүлүн ыытыллыбыт;
  • «Бэргэн булчут» сыал ытыытыгар күрэх;
  • «Бураанынан сырсыы» күрэх;
  • «Угуйуу» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэс — куһу угуйар тэрилинэн үрүүгэ кыттааччылар маастарыстыбаларын быһаарыы[7][8].

Булчуттар күрэстэрэ

Булчут идэтин үрдүк таһымын көрдөрөр сыаллаах сылын аайы күрэстэр ыытыллаллар:

  • «Саха сирин бастыҥ эсэһитэ» — күрэс хагдаҥ эһэ ахсаанын салайар соруктаах идэтийбит булчуттар истэригэр ыытыллар;
  • «Саха сирин бастыҥ бөрөһүтэ» — күрэс бөрө ахсаанын салайар соруктаах идэтийбит булчуттар истэригэр ыытыллар;
  • «Саха сирин бастыҥ киисчитэ» — сыл устата имитиллибэтэх киис тириитин туттарбыт идэтийбит булчуттар истэригэр ыытыллар[7][8].

Айар күрэхтэр

  • «Булчут сэһэнэ» өрөспүүбүлүкэтээҕи айар үлэ күрэҕэ (айар үлэ түмүгүн «Арчы дьиэтэ» духуобунай култуура киинэ таһаарар);
  • «Булчут үһүйээннэрэ — AI» өрөспүүбүлүкэтээҕи AI-ойуулуктар уонна видеороликтар күрэстэрэ[7][8].

Быыстапкалар

Арктикатааҕы судаарыстыбаннай агротехнологическай университет (АГАТУ) манеһыгар «Саха сиригэр булт уонна бултааһын үгэстэрэ» быыстапка тэриллэр. Быыстапка чэрчитинэн «Булчут ситиһиитэ», «Тимир ууһа оҥорбут булчут тэрилэ», «Таксидермист (нууч.) (сах. айымньылара», «Балыксыт уонна булчут тэриллэрэ», «Норуот маастардарын оҥоһуктара», «Булчут анималистиката», о.д.а. экспозициялары көрдөрөллөр. Саха Өрөспүүбүлүкэтин экологияҕа министиэристибэтэ ботуруону иитии күрэһин тэрийэр. Кыайыылааҕы туттарыллыбыт ботуруон ыйааһынынан быһаараллар[7][8].

Үөрүүлээх тэрээһиннэр

Булчут күнүгэр аналлаах үөрүүлээх тэрээһиннэр Бырабыыталыстыба иккис дьиэтин мунньахтыыр саалатыгар ыытыллар. Бырааһынньыктааҕы тэрээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэҕэ булт хаһаайыстыбатын сайдыытыгар тус кылааттарын киллэрбит дьоҥҥо, күрэх кыайыылаахтарыгар наҕараадалары туттараллар[7].

Быһаарыылар

  1. ↑ Указ Президента Республики Саха (Якутия) от 17.02.2012 № 1224 "О Дне охотника в Республике Саха (Якутия)" (рус.). docs.cntd.ru (17 Олунньу 2012). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  2. ↑ 1 2 В Якутии учрежден День охотника (рус.). Российская газета (20 Олунньу 2012). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  3. ↑ В Якутии учрежден День охотника (рус.). ФедералПресс (20 Олунньу 2012). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ Народ саха – дитя природы (рус.). sakhaparliament.ru (3 Олунньу 2022). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  5. ↑ Айсен Николаев поздравил якутян с Днем охотника (рус.). Якутия24 (5 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  6. ↑ Глава Якутии Айсен Николаев поздравляет с Днем Охотника (рус.). Улус Медиа (5 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 Якутян приглашают на традиционный День охотника (рус.). Улус Медиа (10 Кулун тутар 2026). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.
  8. ↑ 1 2 3 4 5 В Якутии стартовали мероприятия ко Дню охотника (рус.). ЯСИА (10 Кулун тутар 2026). Сигэнии күнэ: 20 Кулун тутар 2026.

Категориялар