Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Бедюров Бронтой Янгович

Бронтой Янгович Бедюров (төр. 1947 сыл кулун тутар 20 күнэ, Онгудай[d], Алтай кыраайа) — алтаай бэйиэтэ, тюрколог-востоковед. Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1994). Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта.

Олоҕун олуктара

Бронтой Бедюров 1947 сыллаахха Онгудай сэлиэнньэтигэр Янги Бедюров диэн бэйиэт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Орто үөрэҕин Хайалаах Алтаай уобаластааҕы национальнай оскуолатыгар ылбыта. Үөрэҕин Хайалаах Алтаай пединститутугар уонна Москваҕа Горькай аатынан Литературнай институкка салҕаабыта. 1977—1981 сыллардаахха ССРС Наукаларын академиятын востоковединие институтун аспирана этэ.

1982—1985 сс «Алтайдыҥ чолмоны» уобаластааҕы хаһыакка, 1982—1985 сыллардаахха Хайалаах Алтаай радиокомитетын салайбыта, Суруйааччылар сойууһун уобаластааҕы салаатын сэкирэтээринэн үлэлээбитэ. 1990-с сылларга Хайалаах Алтаай Үрдүкү Сэбиэтигэр үлэлээбит. Өрөспүүбүлүкэтээҕи бэчээт уонна информация кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 1997 сыллаахха Алтай Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын дуоһунаһыгар бэйэтин кандидатуратын туруорбута. 2010 сыллааҕы туругунан, Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун национальнай литэрэтиирэлэргэ сэкирэтээрэ этэ[1].

2009 сылтан Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ[2].

2012 сыллаахха алтаай норуотун Курултайын Эл башчытынан (духуобунай лиидэринэн) талыллыбыта.

«Алтын Туу» (Даг) литэрэтиирэ-бэчээт дьиэтин генеральнай дириэктэрэ этэ.

Айар үлэтэ

Бастакы хоһоонноро 1962 сыллаахха, эдэр бэйиэт 15 саастааҕар, алтаай тылынан тахсар хаһыакка бэчээттэммиттэрэ[3].

1969 сыллаахха кини «Краски гор» диэн бастакы хоһооннорун хомуурунньуга тахсыбыта. Ол кэнниттэн «Месяц возрождения», «Небесная коновязь» уонна атыттар тахсыбыттара. Бедюров айар үлэтигэр норуот олоҕо, үгэстэрэ, сиэрэ, Алтаай уонна алтаайдар устуоруйалара улахан миэстэни ылаллар. Бу тиэмэлэр 1983 сыллаахха күн сирин көрбүт «Возврат воли» уонна «Твердыни Алтая» диэн кэлиҥҥи хомуурунньуктарыгар күүскэ көстөллөр.

Бедюров Антуан де Сент-Экзюпери «Маленький принц» айымньытын, ону таһынан дьоппуон поэзиятын (нууч.) (сах. хас да айымньытын алтаай тылыгар тылбаастаабыта. Кини эмиэ алтаай поэзиятын хас да хомуурунньугун уонна алтаай литературатын антологиятын таһаарыыны көҕүлээбитэ («Алтай совет ӱлгерлик». Горно-Алтайск, 1987).

Алтаай Өрөспүүбүлүкэтэ нуучча судаарыстыбатыгар холбоспута 255 сылын 2011 сылга туолбутунан сибээстээн саха суруйааччыта, тылбаасчыта Семен Горохов алтаай суруйааччытын «Амырсана» диэн айымньытын сахалыы тылбаастаабыта.

Наҕараадалара уонна бириэмийэлэрэ

  • Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта;
  • Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1994 сыл алтынньы 28 күнэ) — култуура эйгэтигэр өҥөлөрүн уонна өр сыллаах таһаарыылаах үлэтин иһин[4];
  • Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин «Танг Чолмон» уордьана;
  • Алтаай Өрөспүүбүлүкэтин ытык олохтооҕо (2013);
  • РФ Федеральнай Мунньаҕын Федерациятын Сэбиэтин Бочуоттаах Грамотата;
  • Арассыыйа тылын-өһүн академиятын академига;
  • «Достук» уордьана (2017 сыл сэтинньи 22 күнэ, Кыргыстаан) — алтай тылын дьиэ кэргэнигэр киирэр норуоттар биир силистээхтэрин-төрүттээхтэрин туһунан идеяны сайыннарыыга уонна киэҥник тарҕатыыга улахан өҥөтүн иһин[5];
  • Доҕордоһуу уордьана (2022 сыл сэтинньи 28 күнэ) — Аҕа дойду култууратын уонна ускуустубатын сайдыытыгар улахан кылаатын, өр сыллаах үлэтин иһин[6].
Судаарыстыбаннай наҕараадалары туттарыы сиэрэ. Доҕордоһуу уордьанынан суруйааччы Бронтой Бедюров наҕарааданы тутуута, Москва, Кремль, 2023 сыл атырдьах ыйын 2 күнэ

Быһаарыылар

  1. ↑ Единый портал Алтая. Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  2. ↑ Региональное отделение союза писателей России в Республике Алтай. www.companium.ru. Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  3. ↑ Бронтой Янгович Бедюров. https://visit-altairepublic.ru. Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  4. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 28 октября 1994 года № 2037 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 12 Балаҕан ыйын 2019. Архивировано 12 Ыам ыйын 2019 года.
  5. ↑ Президент Алмазбек Атамбаев наградил народного писателя Республики Алтай Бронтоя Бедюрова орденом «Достук». Президент Кыргызстана (22 ноября 2017). Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  6. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 28 ноября 2022 года № 866 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.

Литэрэтиирэ

  • Дмитрий Иванов. Алтаайдар. Хатан. 2012. № 10.
  • Семен Горохов. Амырсана. 2011 № 10.
  • Ю. И. Васильев-Дьаргыстай. Хайалаах Алтайга . Эдэр саас. 2004. 11.08.

Сигэлэр

Категориялар