Башарин Илья Никифорович

Башарин Илья Никифорович 1873 сыллаахха Боотур Уус улууһун Бастакы Хатылы нэһилиэгэр (билигин Кытаанаах) төрөөбүтэ. Төрөппүттэрэ эрдэ өлөннөр, кыра эрдэҕиттэн тулаайах оҕо кыһалҕатын билэн улааппыт. Үөрэхтээх таайдара Лысковтар кинини ааҕарга, суруйарга үөрэппиттэр. Онтон 1885 сыллаахха Баайка Баһылай пансиоҥҥа олордон Чурапчы норуодунай оскуолатыгар үөрэттэрбит. Үөрэнэн үчүгэйдик ааҕар, суруйар буолбут, онон бастаан 1898 сылтан 1899 сылга диэри Сылаҥ, Кытаанах нэһилиэктэригэр суруксуттаабыт. 1902 сыллаахха Бастакы Хатылын нэһилиэккэ суруксуттаабыт^[3].

1903 сылтан 1905 сылга диэри быыбарынай кинээһинэн, 1908 с. дьоно итэҕэйэн быыбардаан 1913 с. диэри кинээстээбит. 1912 с. Романовтар династиялара 300 сыллара юбилейыгар аналлаах саха аймах съеһигэр Илья Башарин ыҥырыылаах ыалдьыт быһыытынан кыттыыны ылбыт. 1913 с. бу үбүлүөй чиэһигэр оҥоһуллубут мэтээлинэн наҕараадаламмыт.

1917 сылга диэри нэһилиэгэр суруксутунан үлэлиир. Бу сыл олунньутааҕы революция кэнниттэн тута Чурапчы иһигэр «Уопсастыбаҕа куттал суох буолуутун» кэмитиэтэ диэн тэрилтэни Чурапчы үөрэхтээхтэрэ мунньахтаан тэрийбиттэрэ, бэрэссэдээтэлинэн И. Н. Башарин талыллыбыта. Саха сиригэр повстанчество саҕаламмыта, Илья Башарин дойдутугар Кытаанахха көһөн тахсыбыта. Дьон өйө-санаата буккуллар, бэйэ-бэйэни үҥсүгэр, кыа хаан тоҕуллар кэмнэрэ буолбута. Башарин И. Н. Айыы киһитэ Илья Башарин буолара бу кэмнэргэ ырылыччы көстүбүтэ. Ол курдук элбэх киһини өлөр өлүүттэн мүччү туттаран быһаан ылбыта. 1922 с. повстанецтар Чурапчыттан бараллар, Илья Башарин аны потребкооперациянан күүскэ дьарыктанар.

1927 сыллаахха Илья Башарин куоластыыр быраабын хааччахтыыллар.

Илья Башарин 1929 сылллаахха олунньу ыйыгар куртах ыарыытыттан өлбүтэ. Кытаанах нэһилиэгэр көмүллүбүтэ.

А. Е. Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй «Саха интеллигенциятыгар» диэн үлэтигэр сирэй аадырыстаабыт биэс киһититтэн иккитэ Кытаанах дьоно Илья Башарин уонна Савва Собакин буолаллар^[3].

Илья Башарин биир кэскиллээх үлэтинэн чөл олох туһугар охсуһуута буолар. 1904 с. улуус оччотооҕу үөрэхтээх дьоно мустан Боотур Уус улуус киинигэр Чурапчыга «Чөл олоххо тардыһааччылар» уопсастыбаларын тэрийбиттэрэ. Бу уопсастыба устаабын бырайыагыгар илии баттаабыт дьонугар Чурапчы инороднай управатын быыбарынайа Илья Башарин баар.

• Бастакы кэргэнэ (1900 сылга ыал буолбуттар) — Елена, аҕабыыт кыыһа. Кинилэр Константин (1902 төр.) диэн уолу төрөөбүттэрэ.
• Иккис кэргэнэ — Мария Христофорова. Оҕолоро: Николай (1911 төр.) уонна эрдэ өлбүт Георгий.
• Екатерина Макарова диэн дьахтары кытта Евдокия диэн кыыстаммыттара (1918 төр.). Ыал буолбатахтара.
• Үһүс кэргэнэ — Мария Иннокентьевна Атласова. Оҕолоро: Виктор (1921 төр.) уонна Мария (1925 төр.)^[3].