Амма (улуус киинэ)
Амма — сэлиэнньэ, Амма улууһун киинэ.
Аата
Алдантан тахсан Өлүөнэҕэ түһэр салаа өрүс аатынан (гидроним) ааттаммыт. Тыл түүр-монньу тылларыттан төрүттээх — амма — диэн айах, уос; хайаҕас; хороон айаҕа; үрэх төрдө диэн суолталаах. Урааҥхай сахалар уос номохторугар Амманы уруккуттан Кыыс Амма диэн ааттыыллар эбит[2].
Географията
Сэлиэнньэ Амма өрүс — Алдан хаҥас салаатын — хаҥас кытылыгар турар.
2012 сыл олунньу 14 күнүн түүнүгэр манна температура −55,8 °C диэри түстэ.
Аммаҕа саамай намыһах температура 1946 сыл тохсунньуга бэлиэтэммит: −63,1 кыраадыс.
Устуоруйа
Профессор Г. П. Башарин архыып докумуоннарын хасыһан Амма — Солобуоданы 1652 с. икки нуучча бурдук ыһааччыта уонна биир саха киһитэ төрүттээбиттэр диэн быһаарбыт. 1680 с. таҥара дьиэтин туппуттар, кэлин хаста даҕаны умайа сылдьыбыт, ону саҥаттан тутан испиттэр. XX үйэ саҕаланыар диэри олохтоохтор сүрүннээн сахатыйбыт нууччалар, көскө кэлбит татаар, башкир, поляк омуктар уонна бурдук олордуутунан дьарыктанар сахалар. XIX үйэ бүтүүтүгэр элбэх сыылынай олорон ааспыттар — Папин, Васильев, Аптекман, Бик, ол быыһыгар биллэр нуучча суруйааччыта Короленко Владимир Галактионович.
Амма устун Уус-Майалыыр суол ааһар, былыр Айааҥҥа дылы тиийэр, элбэх сырыылаах тракт эбит. Гражданскай сэрии кэмигэр Аммаҕа уонна тула элбэх кыргыһыы буолан ааспыт. Билигин Өрөспүүбүлүкэтээҕи таһымнаах Дьокуускайы кытта ситимниир «Амма» диэн ааттаах суол.
Улуус киининэн 1931 с. буолбут.
Аммаҕа Солобуода диэн өрүскэ тохтобул уонна аэроплощадка бааллар.
Нэһилиэнньэ
Инфраструктура
2024 сылтан сэлиэнньэҕэ «Продолжительная и активная жизнь» нацбырайыак чэрчитинэн 200 миэстэлээх саҥа поликлиника тутуута саҕаламмыта[17].
Амматтан төрүттээхтэр
- Афанасьев Николай Егорович (1877—?) — саха омугун үөрэҕириитигэр улахан өҥөлөөх киһи, В. В. Никифоровы уонна С. А. Новгородовы кытта бииргэ үлэлээбит Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, үөрэҕирии наркомун солбуйааччыта.
- Васильев Виктор Николаевич (1877—1930) — этнограф.
- Киренскай Леонид Васильевич (1909—1969) — Саха Сириттэн төрүттээх маҥнайгы академик, физик.
- Захаров Николай Семенович (Сахаачча) (1948—1969) — саха аатырбыт тустууга.