Cосин Иннокентий Михайлович
Иннокентий Михайлович Cосин (1928 сыл ахсынньы 1 күнэ, Моорук нэһилиэгэ, Саха АССР — 2013 сыл ахсынньы 8 күнэ) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта. 1992 сылтан Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара
1928 сыллаахха ахсынньы 1 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууһун Моорук нэһилиэгэр төрөөбүт.
Холкуоска маныыһытынан, сэлиэнньэ сүбэтин сэкирэтээринэн, ааҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит.
1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика институтун бүтэрбит.
1962—1968 сылларга Мэҥэ-Хаҥалас оскуолаларыгар саха тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбит, сэттэ кылаастаах оскуола дириэктэрэ буола сылдьыбыт.
1970 сыллаахха ССКП КК Баартыйа үрдүкү оскуолатын суруналыыс салаатын бүтэрбит. Москваҕа үөрэнэр кэмигэр М. Щепкин аатынан тыйаатыр училищетын саха устуудьуйатын үөрэнээччилэригэр саха литературатын үөрэппит.
Баартыйа үрдүкү оскуолатын кэнниттэн Мэҥэ Хаҥалас уонна Амма улуустааҕы хаһыаттарын эрэдээктэринэн үлэлээбит.
1979 сылтан 1989 сылга диэри «Билии» оройуоннай тэрилтэ сэкирэтээрэ. 1989—1992 сылларга «Кинигэ» уопсастыба эппиэттээх сэкирэтээрэ. 1993—2003 сылларга Мэҥэ Хаҥалас улууһун култууратын салалтатын норуодунай айымньытын исписэлииһинэн үлэлээбит[1].
2013 сыллаахха ахсынньы 8 күнүгэр өлбүт.
Айар үлэтэ
1950 сылтан бэчээттэнэр. Айар үлэтин хоһоонньут-ырыанньык быһыытынан саҕалаабыт. Кини хоһоонноругар 60-тан тахса ырыа айыллыбыт («Биригэдьиир Марыына», «Мүрү, Мүрү барахсан», «Мэттэкэ-Тэттэкэ Миитэкэй», «Тус Хоту», «Аадьыгыйык-ыыдьыгыйык», «Уол Табаҕа» уо. д. а.[2]).
«Айаннаан иһэн» диэн бастакы кинигэтэ 1959 сыллаахха тахсыбыт.
70-с сыллар бүтүүлэригэр прозаҕа көспүт, сүрүн тиэмэтэ — саха оҕолорун олоҕо. «Сахсаахаан Сахаар кэпсээннэрэ» диэн бастакы кинигэтин 1979 сыллаахха таһаарбыт.
Бастыҥ кэпсээннэрэ оскуола хрестоматиеларыгар киирбиттэрэ. «Лена эбэбит кытылларыттан» диэн Аҕа Дойду Улуу сэриитин саллааттарын туһунан кэпсээннэр хомуурунньуга кылаас таһынан ааҕыы босуобуйата буолбут[2].
Наҕараадалара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- «Гражданскай килбиэн» бэлиэ;
- «Култуураҕа ситиһиилэрин иһин» бочуоттаах бэлиэ;
- «Билии» уопсастыба билинии бэлиэтэ;
- СӨ бочуоттаах бэтэрээнэ;
- СӨ бочуоттаах ытык кырдьаҕаһа;
- Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо;
- Уус-Алдан улууһун Мүрү нэһилиэгин Ытык олохтооҕо[1].
Кинигэлэрэ
- Сахсаахаан Сахаар кэпсээннэрэ. — Дьокуускай, 1979.
- Тыа саҕатыгар. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1981.
- Кымырдаҕас үлэтигэр тахсыбата. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1983.
- Лена эбэбит кытылларыттан. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1984.
- Инна кэпсээ эрэ. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1985.
- Төрөөбүт ыырдарым. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1988.
- Ойуурга моҕотон угуйар. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1990.
- Олох уустара. Очеркалар. — Дьокуускай, 1991.
- Абааһы туhунан кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1993.
Аатын үйэтитии
- 2015 сылтан Мэҥэ-Хаҥалас улуустааҕы библиотеката Иннокентий Сосин аатын сүгэр[3];
- 2023 сыллаахха, суруйааччы төрөөбүтэ 95 сылыгар, «Үтүө поэт Киэсэ Суосун» диэн кини хоһооннорун ааҕыы онлайн-күрэҕэ буолан ааспыт;
- Ол сыл сайыныгар Мэҥэ-Хаҥалас Мооругугар «Суосун сарыаллаах Суолата» диэн литература түһүлгэтэ тэриллибит. Тэрээһин чэрчитинэн кини хоһоонноругар ырыа күрэҕэ уонна кини айымньыларынан тыйаатырдыы туруоруу күрэҕэ буолан ааспыт, оттон олорбут дьиэтигэр өйдөбүнньүк дуоска туруоруллубут;
- Ол сыл кыһыныгар Моорукка «Суруйааччыга ыалдьыттыах» диэн түмэл-хос арыллыбыт. Түмэл арыллыытыгар И. С. Сосин аатынан бириэмиэйэ бастакытын туттарыллыбыт[4].
Дьиэ кэргэнэ
Оҕолоро — Дария Захарова, Октябрина Сосина, Дмитрий Сосин, суруйааччы аатын үйэтитиигэ үлэлииллэр[4].