Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Широких-Полянскай Сергей Юрьевич

РАН экспертизата

Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии
Aprove.svg

РАН экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии

Широких-Полянскай Сергей Юрьевич (от ыйын 18 күнэ 1898, Ушмун, Забайкальскай уобалас — ыам ыйын 5 күнэ 1922, Туора-Тумул, Амма улууһа) — Саха сиригэр, Забайкальеҕа гражданскай сэрии кыттыылааҕа.

Биография

1898 сыллаахха от ыйын 18 күнүгэр Забайкальскай уобалас (нууч.) (сах. Ушмун сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Никита Дмитриевич Широких диэн дьадаҥы хаһаах уола. Аҕатынан Сергей Никитич Широких. Араспаанньатын иккис аҥаара «Полянскай» гражданскай сэрии кэмигэр эбиллибитэ. Ол кэмҥэ аҕатын аатын эмиэ Юрьевич диэҥҥэ уларыппыт.

1913 сыллаахха Зульзин куорат училищетын бүтэрэн, Чита учуутал семинариятыгар үөрэххэ киирбитэ. Онно көҥүлэ суох бэлиитикэ куруһуоктарын үлэтигэр кыттыбыта, көскө ыытыллыбыт марксистары кытта билсибитэ.

1917 сыллаахха бэс ыйыгар Широких-Полянскай РСДРП кэккэтигэр киирбитэ. Забайкальеҕа уонна Монголияҕа Олунньутааҕы уонна Өктөөп өрөбөлүүссүйэлэригэр кыттыбыта.

1918 сыллаахха күһүн Могоча станция партийнай тэрилтэтин салайбыта. Онно үрүҥнэр былааһы ылбыттарыгар Витим өрүс тыатыгар саспыта уонна 1919 сыллаахха Карымскай оройуоҥҥа бартыһаан этэрээттэрин тэрийэр. 1919 сыллаахха үрүҥнэргэ түбэһэн Нерчинскай хаайыытыгар икки төгүл хаайылла сылдьыбыта[1].

Читаҕа сэбиэскэй былаас олохтоммутун кэннэ ЧК уорганнарыгар үлэлээбитэ. 1920 сыл тохсунньутугар ЦИК чилиэнинэн талыллыбыт, Прибайкальеҕа ЧК бэрэссэдээтэлэнинэн буолбут, кулун тутарга Уһук Илин өрөспүүбүлүкэтин юстиция миниистирэ. 1921 сыллаахха Прибайкальеҕа РКП(б) губкомун партийнай үлэһитэ, онтон Арҕаа Монголияҕа кыһыл былааһын олохтооһуҥҥа кыттыбыта. Кыһыл Аармыйа экспедиционнай этэрээтин начальнигар Карл Карлович Байкаловка политическай чааска көмөлөһөөччүнэн уонна Монголия Норуодунай бырабыытылыстыбатын сүбэһитинэн сылдьыбыта[1]. Байкалов суруйарынан, Монголияҕа бааһыра сылдьыбыт[2].

1922 сыллаахха кулун тутар 9 күнүгэр Дьокуускайга Саха губерниятын сэбилэниилээх күүстэрин уонна Хоту кыраай командующайын политчааска көмөлөһөөччү быһыытынан ыытыллар. РКП(б) Саха сиринээҕи губбюротун Президиумун чилиэнэнин быһыытынан талыллан үлэлиир.

1922 сыллаахха муус устар 28 күнүгэр Широких-Полянскай Холбоһуктаах экспедиционнай этэрээт байыаннай комиссарын быһыытынан Аммаҕа үрүҥнэр төгүрүктээн олорор гарнизоннарыгар көмөҕө айанныыр. Ыам ыйын 5 күнүгэр Амматтан 50 биэрэстэ курдуктаах, Туора Тумул диэн сиргэ «тылы» ылыы кэмигэр иһигэр бааһырбыта[2]. Ыарахан бааһырыыттан өрүттүбэккэ өлбүтэ. Ыам ыйын 7 күнүгэр Амма солобуодатыгар атын кыһыллары кытта биир ииҥҥэ көмүллүбүтэ.

Аатын үйэтитии

  • Аммаҕа киниэхэ аналлаах пааматынньык туруоруллубута[3]уонна кини аатынан уулусса ааттаммыта[1].
  • Туора Тумулга киниэхэ аналлаах обелиск туруоруллубута[1].
  • Дьокуускай куорат Сайсары түөлбэтин биир уулуссата аатын сүгэр.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Кыым: норуот хаһыата/.—Дьокуускай, 1923—1968, N 166 (13621), от ыйын 18 күнэ.— 4 с.
  2. ↑ 1 2 К. К. Байкалов, Воспоминания / К. К. Байкалов. — Якутск: Якутское книжное изд-во, 1966. — 133, [2] с.
  3. ↑ Арассыыйа Федерациятын култуура министерствотын аһыылаах даннайдар порталлара

Литэрэтиирэ

  • Имена на улицах Якутска : (биобиблиографический справочник) / Окружная администрация города Якутска, Управление культуры и духовного развития городского округа «город Якутск» Муниципальное бюджетное учреждение "Централизованная библиотечная система городского округа «город Якутск», Информационно-библиографический отдел; [составители: Зедгенидзева А. Н., Иванова М. Н., Купоросова Т. И. и др. ; редакторы: Попова С. В., Иванова М. Н. ; руководитель проекта Тихонова Н. Н. ; вступительное слово главы ГО «город Якутск» Евгения Григорьева]. — Якутск : ЦГБ, 2002- . — 21 см. Вып. 4. — 4-е изд., перераб. — 2022. — 693 c. : портр. — 69 экз.

Категориялар