Фёдоров Валентин Петрович
Валенти́н Петро́вич Фёдоров (1939 сыл балаҕан ыйын 6 күнэ, Жатай, Саха АССР — 2021 сыл тохсунньу 12 күнэ) — арассыыйа бэлиитигэ, экэнэмиис, экэниэмикэ билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, АБА чилиэн-корреспондена (2011).
Арассыыйатааҕы айылҕа билимин академиятын уонна Арассыыйа Инженернэй академиятын дьиҥнээх чилиэнэ. Поэт. ССРС суруналыыстарын сойууһун, 1992 сылтан — Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ. Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. 1991 с. атырдьах ыйыгар диэри ССКП чилиэнэ. РСФСР норуодунай дьокутаата.
Олоҕун олуктара
Речниктэр дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. 1957 сыллаахха оскуоланы кыһыл көмүс мэтээлинэн бүтэрбитэ[1]. Г. В. Плеханов аатынан Москватааҕы норуот хаһаайыстыбатын институтугар 1957—1962 сылларга үөрэммитэ[1], уонна ССРС БА аан дойду экэниэмикэтин уонна аан дойду сыһыаннаһыыларын институтун (ИМЭМО) аспирантуратын бүтэрбитэ (1967).
Бэлиитикэҕэ уонна судаарыстыбаннай сулууспаҕа үлэтэ-хамнаһа
1990 сыллаахха Сахалин облисполкомун бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыта, 1991 сыллаахха дьаһалта баһылыгынан анаммыта[1]. 1991—1993 сс. — Сахалин уобалаһын губернатора. 1991 уонна 1996 сыллардааҕы Арассыыйа бэрэсидьиэнин быыбарыгар Б.Ельцин итэҕэллээх дьонуттан биирдэстэрэ этэ.
Губернатор дуоһунаһыгар көҥүл экономическай зонаны (СЭЗ) тэрийии идеятын уонна «үс Ф» концепциятын (хаһаайыстыба саҥа көрүҥнэрин, фирмалары уонна фермердэри сайыннарыыны) көҕүлээбитэ[2]. Курил арыыларын Японияҕа биэриини утары кытаанах позицияны тутуспута, Сахалиҥҥа «кыайтарбат утарсыы киинин» тэрийэр туһугар турууласпыта[2]. Сахалин шельфыгар нефть-газ бырайыактарын оҥорууга «Сахалин уобалаһын усулуобуйалара» диэн ультиматум туруорбута[3].
1993-1994 сс. — АБ экэниэмикэтин миниистирин солбуйааччыта, кэлин бырабыыталыстыба экэниэмикэҕэ бэлиитикэтин кытта сөбүлэспэт буолан отставкаҕа барбыта. 1994—1997 сс. уонна 1998 сыл олунньутуттан Арассыыйа промышленниктарын уонна урбаанньыттар сойуустарын (РСПП) вице-бэрэсидьиэнэ.
1997 сыл тохсунньутуттан 1998 сыл тохсунньутугар диэри Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ; бу кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбата ыарахан экэниэмикэ кириисиһин усулуобуйатыгар үлэлээбитэ.
Билим үлэтэ
1964—1985 сс. ССРС БА-тын аан дойду экэниэмикэтин уонна аан дойду сыһыаннаһыыларын институтугар (ИМЭМО) үлэлээбитэ. 1987—1991 сс. — Г. В. Плеханов аатынан Москватааҕы норуот хаһаайыстыбатын институтун норуоттар икки ардыларынааҕы сибээскэ проректора. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бырабыыталыстыбатын иһинэн норуот хаһаайыстыбатын Академиятыгар учууталлаабыта. Лос Анджелес Лойола университетын (Loyola University) дьыалабыай дьаһалта салаатын бочуоттаах дуоктара. 2000 сыл тохсунньутуттан өлүөр диэри АБА Европа Институтугар дириэктэри билим үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитэ. Кини билим интэриэһин эйгэтигэр Германия экэниэмикэтэ, Арассыыйа демографиятын кыһалҕалара, геополитика уонна арктика кыһалҕалара киирбиттэрэ. Институт иһинэн экэниэмикэ билимин диссертационнай сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ[4]. Экэниэмикэҕэ 11 билим кинигэ ааптара[5].
Дьиэ кэргэнэ
Кэргэннээх, икки кыыстаах.
Өлүүтэ
Сүрүн үлэлэрэ
- Личное потребление в ФРГ: социальная дифференциация, динамика, структура. — М. : Наука, 1974. — 183 с.
- «Капитализм и международные экономические отношения» (1979)
- ФРГ: 80-е годы : Очерки общественных нравов. — 2-е изд., доп. — М. : Международные отношения, 1988. — 285,[2] с. — ISBN 5-7133-0136-2
- «Сила экономики — в свободе» (1990)
- Крах коммунизма. Как это начиналось. — Инфра-М, 1995. — 240 с. — ISBN 5-86225-161-8
- «Россия: внутренние и внешние опасности» (2004, 2-е изд.2005.)
- «Россия в многообразии цивилизаций» (2011)[7]
- «Большая Европа: идеи, реальность, перспективы» (2014)[4]
- «Европа XXI века. Новые вызовы и риски» (2017)[8]
- «Европа между трёх океанов» (2019)[4]
- «Политическая хронология России (1998—2000)» (2021)[9]
Хоһоонноро
- Губернаторские романсы. — М.: Московский писатель, 1994. — 159 с. — (Библиотека поэзии «Вся Россия»). — ISBN 5-87535-001-6
- Золотые купола. — М.: Акад. поэзии: Московский писатель, 1999. — 545 с. — ISBN 5-88067-003-1
- Стихотворения (2005)[10]. — ISBN 5-9731-0002-2