Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Троицкай собуор

Троицкай собуор (нууч. Свято-Троицкий собор) — Дьокуускайга баар сүппүт Өлүөнэ остуруогун сиригэр баар үлэлээбэт православнай хыраам (нууч.) (сах.. Куоракка иккис былыргы таас тутуу буолар. Эрэгийиэннээҕи суолталаах архитектурнай пааматынньык. Дьокуускайдааҕы епархия урукку кафедральнай собуора. Күн бүгүҥҥэ диэри ортолуу алдьаммыт туруктаах хаалбыт, колокуонньата бүтүннүү алдьаммыт.

Устуоруйа

1641 сыллаахха Дьокуускайга Живоначальнай Троица аатынан бастакы собуор (икки этээстээх мас) тутуллубута. XVII үйэҕэ ыраахтааҕы Михаил Фёдорович Дьокуускайга («в Якольску землицу») аҕабыыттары ыыталларыгар дьаһайбыта: «икки хара уонна икки үрүҥ дьяконы».

undefined

Хыраамы таас тутуутугар император Петр I тус бэйэтэ көҥүл биэрбитэ[1]. 1708—1728 сылларга Дьокуускайдааҕы кириэппэһигэр тутуллубута[2]. Тутуу бүппүтүн кэннэ, собуор 1728 сыллаахха от ыйын 23 күнүгэр сибэтиэй буолбута[3]. Архитектура өттүнэн Троицкай собор XV үйэ Москва стилинэн, биир куполлаах үрдүк куб быһыытынан оҥоһуллубута[4].

Дьокуускайдааҕы епархия үөскээбитин кэннэ, хыраам кафедральнай собуора буолбута. Собуор тас көстүүтэ уларыйбыта: түөрт өттүттэн эбии тутуулар оҥоһуллубуттара, саҥа куполлар үөскээбиттэрэ, уонна тэйиччи колокуонньа тутуллубута[4].

1859 сыл от ыйын 19 күнүгэр Троицкай кафедральнай собуоругар аан бастаан саха тылынан Таҥара литургията (нууч.) (сах. ыытыллыбыта. Сулууспа кэмигэр святитель Иннокентий (Вениаминов) бэйэтэ Евангелиены саха тылынан аахпыта. Бу сулууспаны хараҕынан көрбүт дьонтон биирдэстэрэ буолбут түбэлтэни маннык ойуулаабыта:

Сарсыарда эрдэттэн дьон бөҕөтө собуорнай таҥара дьиэтигэр тиэтэйбиттэрэ, ол күн курдук элбэх үҥээччи хаһан да киирбэтэҕэ. Манна сахалар, нууччалар бааллара, үксэлэрэ саха тылын олохтоохтортон куһаҕана суох билэллэрэ… Бүтүн сулууспа ыытыллыбыт саха тыл бастакы дорҕоонноро сахаларга бэйэлэригэр да дьикти курдук этилэр. Сулууспа аан бастаан ыытыллар эрээри, дэхси, үгэс буолбут бэрээдэгинэн ааспыта. Сахалар бу түгэнтэн олус долгуйбуттара, онон тойонноро бары бырааттарын ааттарыттан Иннокентийга от ыйын 19 күнэ үйэлэргэ бырааһынньык буоларын туһунан сэмэй көрдөһүүнү киллэрбиттэрэ, тоҕо диэтэххэ, бу күн кинилэр хыраамҥа аан бастаан Таҥара тылын төрөөбүт тылларынан истибиттэрэ.

Өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн собуор сабыллыбыта. 1929 сыллаахха собуортан куполлары ылан баран, колокуонньаны алдьаппыттара, дьиэҕэ Национальнай тыйаатыр туруоруллубута. Эбийиэк саҥаттан тутуллубута, сорох архыып докумуоннара сүппүттэрэ. Саха эстрада тыйаатырын дириэктэрэ Василий Филиппов көрүөр диэри өр сылларга быраҕыллыбыта. Труппа дьиэтэ суох буолан, кураанах дьиэни чөлүгэр түһэрии ураты кыһамньылаахтык ыытыллыбыта[1][5]. «Чароит» эрэстэрээн эмиэ онно баар буолан өр кэмҥэ үлэлээбитэ. Бэрэсидьиэн Вячеслав Штыров саҕана дьиэни сыаркапка биэрии боппуруоһа көтөҕүллүбүтэ[6].

2014 сыл тохсунньу 22 күнүгэр Дьокуускай уонна Өлүөнэ епископа Роман урут иконостас (нууч.) (сах. турар хосторуттан биирдэстэригэр бастакы молебен сиэрин-туомун ыыппыта[1]. Сотору буолаат, Саха култуураҕа министиэристибэтэ бу дьиэни Өлүөнэ епархиятыгар биэрбитэ. Былааннарга фундамена эрэ хаалбыт колокуонньаны саҥардыы уонна бойобуода дьиэтин чөлүгэр түһэрии киирэллэр[6]. Иеромонах Никандр (Горбатюк) реставрация саҕаланыытын кытта собуорга прихожаннар общиналара үөскээн барбытын бэлиэтээбитэ:

Реставрация үлэтин саҥа түһүмэҕин саҕалыырбытыгар, тутааччыларга уонна бары үлэһиттэргэ хайаан да молебен ыытабыт. Бастакы маннык молебен сулууспатын епископ Роман оҥорбута; былырыын Троицаҕа мин сулууспалаабытым. Онтон араас хыраам дьоно мустубуттара, кинилэр этэллэринэн номнуо Троицкай собуор прихожаннара курдук сананаллар. Бу тыллар эрэ буолбатах. Ордук итэҕэйээччилэрбит тус бэйэбэр кэпсииллэриттэн эбэтэр социальнай ситимҥэ суруйалларыттан үөрэбин: көмө наада буоллаҕына, кинилэр босхо үлэлииргэ, ытык сири чөлүгэр түһэриигэ күүстэрин-уохтарын үллэстэргэ бэлэмнэр![7]

Троицкай кафедральнай собуор Дьокуускайга

Эбийиэк бүтэһигэр ыам ыйын бүтүүтүгэр эрэ Өлүөнэ епархиятыгар туттарыллыбыта[8]. 2014 сыл ыам ыйыгар собуору чөлүгэр түһэриигэ үлэ саҕаламмыта[5].

Троицкай собуор дьиэтигэр Эстрада тыйаатыра

2015 сыл атырдьах ыйын 15 күнүгэр Дьокуускай уонна Өлүөнэ епископа Роман Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччытын И. Г. Никифоровы кытта Дьокуускайга чөлүгэр түһэриллибит Троицкай собуорун сиригэр-уотугар оробуочай көрсүһүүнү ыыппыта[9].

2016 сыл кулун тутар 16 күнүгэр архиепископ Роман уонна Арассыыйа билимнэрин академиятын Сибиир салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна төрүт олохтоох омуктар проблемаларын институтун билим сотруднига Виктор Дьяконов ыккардыларыгар көрсүһүү буолан ааспыта. Архиерей этиитинэн, В. М. Дьяконов уонна институт үлэһиттэрэ Троицкай собуор сиригэр-уотугар археологическай кэтэбил уонна археологическай чинчийиилэри ыытыахтара[10].

Собуор чөлүгэр түһэриитэ. 2017

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 В Якутске восстановят Свято-Троицкий собор — ГТРК Саха г. Якутск. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано 26 Сэтинньи 2015 года.
  2. ↑ Город Якутск в 18-19 столетии. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 10 Ахсынньы 2016 года.
  3. ↑ Первый Собор В Ленском Крае, В Республике Саха Превращён В Храм… Развлечений. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано 26 Сэтинньи 2015 года.
  4. ↑ 1 2 Исторический центр Якутска :: NVPRESS.RU. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 26 Сэтинньи 2015 года.
  5. ↑ 1 2 Троицкий кафедральный собор восстановят в Якутии | News.Ykt.Ru: служба новостей. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 26 Сэтинньи 2015 года.
  6. ↑ 1 2 В Якутске готовится к восстановлению Троицкий кафедральный собор (фото). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 26 Сэтинньи 2015 года.
  7. ↑ Троицкий собор: как спасают святыню. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 26 Сэтинньи 2015 года.
  8. ↑ Траншеи Троицкого храма — Республиканская общественно-политическая газета. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 27 Сэтинньи 2015 года.
  9. ↑ Якутск | Епископ и зампред правительства осмотрели Троицкий собор — БезФормата. Ru — Новости. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 27 Сэтинньи 2015 года.
  10. ↑ Епархиальное совещание по восстановлению Троицкого собора в Якутии. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано 27 Кулун тутар 2016 года.

Литэрэтиирэ

  • Белолюбская С. В., Атласова Л. А. Свято-Троицкий собор — первый каменный храм в Якутске // Промышленное и гражданское строительство. 2013. — № 8. — С. 6-8
  • Белолюбская С. В. К вопросу реставрации каменного Свято-Троицкого кафедрального собора в городе Якутске — памятника архитектуры XVIII—XIX вв // Современные проблемы строительства и жизнеобеспечения: безопасность, качество, энерго- и ресурсосбережение. Сборник материалов III Всероссийской научно-практической конференции. Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова. 2014. — С. 18-25.
  • Петров П. П. Градоякутский кафедральный собор во имя Пресвятыя и Живоначальныя Троицы // Сборник трудов Якутской духовной семинарии. — 2019. — № 6. — С. 146—149. — DOI:10.24411/2686-9497-2019-00022.

Категориялар