Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Токарев Петр Никитич

Пётр Никитич Токарев (1924 сыл олунньу 23 күнэ, Добрянский район[d] — 2015 сыл ахсынньы 13 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй байыаннай диэйэтэл, педагог уонна устуорук. Устуоруйа билимин хандьыдаата, полковник. Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университет байыаннай хаапыдыратын салайааччыта, 50-тан тахса билим, билим-популяр уонна үөрэтэр-методическай үлэ ааптара[2].

Олоҕун олуктара

1924 сыл олунньу 23 күнүгэр Пермскэй уобалас Добрянскай оройуонун Аничкино дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ[2]. Оскуола кэнниттэн тимир суол ыстаансыйатыгар үлэлээбитэ[2].

1942 сыл атырдьах ыйыгар Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыта. 1943 сыл муус устар ыйыгар Златоустовскай бүлүмүөт училищетын бүтэрэн баран, Арҕаа фроҥҥа взвод хамандыырынан анаммыта[2]. 1944 сыл атырдьах ыйыгар ВКП(б) чилиэнинэн киирбитэ[2]. 1945 сыл олунньу 5 күнүгэр ыараханнык бааһырбыта[2].

Эмтэммитин кэнниттэн ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр Германияҕа ахсынньы 1949 сылга диэри сулууспалаабыта. 1950 сыл тохсунньуттан Забайкальскай байыаннай уокурук чаастарыгар сулууспалаабыта[2]. 1962 сыллаахха Саха АССР Байыаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан анаммыта[2].

1968 сыл от ыйын 31 күнүгэр саҥа тэриллибит М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университет байыаннай хаапыдыратын салайааччытынан анаммыта[2]. 1970 сыллаахха кэтэхтэн үөрэнэн бу университет устуоруйа-филология факультетын устуоруйа салаатын бүтэрбитэ[2]. 1975 сыллаахха «Партийное руководство военно-оборонной работой в Якутии: 1939–1945 гг.» тиэмэҕэ устуоруйа билимин хандьыдаатыгар диссэртээссийэ көмүскээбитэ[3].

Саха судаарыстыбаннай университетын устуоруйа хаапыдыратыгар дассыанынан үлэлээбитэ[2]. Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Өйдөбүнньүк» таһаарыы эрэдээксийэлиир кэллиэгийэтин уонна Сэрии уонна үлэ бэтэрээннэрин өрөспүүбүлүкэтээҕи сэбиэтин чилиэнинэн киирбитэ[2].

2015 сыл ахсынньы 13 күнүгэр Дьокуускай куоракка өлбүтэ[4].

Чинчийэр үлэтэ

50-тан тахса билим, билим-популяр уонна үөрэтэр-методическай үлэ ааптара[2]. Кини үлэлэрин истэригэр — икки чаастаах «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Байыаннай кэмитиэтин устуоруйата», «Хорсун быһыы уонна геройдааһын оскуолата», «Өйдөбүнньүк тэбиитэ» уонна «Саха сирин буойуттарын фроҥҥа сылдьар дьиэ кэргэттэрэ»[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Александр Невскай уордьана;
  • Кыһыл Сулус уордьан;
  • Аҕа дойду сэриитин I истиэпэннээх уордьана;
  • «ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр Ийэ дойдуга сулууспатын иһин» III истиэпэннээх уордьан;
  • «1941–1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
  • «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо» бэлиэ[2].

Аатын үйэтитии

2016 сыл олунньу 23 күнүгэр М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет автодорожнай факультетыгар Пётр Никитич Токарев кэриэһигэр өйдөбүнньүк дуоска арыллыбыта[4].

Семья

  • Кыыһа — Валентина Токарева[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ Билиҥҥи Пермскай уобалас.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Воины-педагоги (рус.) (PDF). Северо-Восточный федеральный университет имени Максима Кировича Аммосова (11 Атырдьах ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 11 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ Партийное руководство военно-оборонной работой в Якутии: 1939–1945 гг. (рус.). Российская государственная библиотека. Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Мемориальная доска ветерану Великой Отечественной войны Петру Токареву открыта в СВФУ (рус.) (23 Олунньу 2016). Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Токарев П. Н. История военного комиссариата Республики Саха (Якутия). В 2 ч.
  • Токарев П. Н. Пульс памяти.
  • Токарев П. Н. Фронтовые семьи якутян.
  • Школа мужества и отваги: история создания, развития и воспоминаний сотрудников и бывших студентов военной кафедры Якутского государственного университета.

Сигэлэр

Категориялар