Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Тарскай Николай Николаевич

Тарскай Николай Николаевич (1924 сыл ыам ыйын 8 күнэ, Баатаҕай нэһилиэгэ, Саха АССР — 1962 сыл ахсынньы 8 күнэ, Москва) — Саха Сиригэр физкультураҕа күргүөмнээх хамсааһыны төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, өрөспүүбүлүкэҕэ көҥүл тустуу сайдарыгар сүҥкэн өҥөнү оҥорбут киһи, 1955—1959 сылларга Саха АССР спорткомитетын салайааччыта.

Олоҕун олуктара

1924 сыллаахха ыам ыйын 24 күнүгэр Дүпсүн улууhун 1 Өспөх нэhилиэгэр Араҥастаах диэн алааска төрөөбүт.

1939 сыллаахха Чараҥай 7 кылаастаах оскуолатын туйгуннук үөрэнэн бүтэрбитэ. Ол кэннэ Дьокуускай 8 №-дээх оскуолатыгар, салгыы военруктар биир ыйдаах куурустарыгар үөрэнэн, дойдутугар эргиллэр. Сэрии кэмигэр Өнөр, Чараҥай оҕолоругар байыаннай дьыаланы үөрэтэр. Сэрии кэнниттэн Тандаҕа, Мүрүгэ физкультура учууталынан ананан үлэлиир. Мүрүгэ акробатика, гимнастика, бокс, гиирэ, хайыhар, чэпчэки атлетика сиэксийэлэрин үлэлэтэр. Ити кэмҥэ Мүрү орто оскуолатын кэллэктиибэ САССР Министэрдэрин Сэбиэтин көhөрүллэ сылдьар Кыhыл Знамятынан наҕараадаланар.

1949—1954 сылларга Москубаҕа И. В. Сталин аатынан Киин физкультура институтугар үөрэммитэ. Үөрэҕин кэнниттэн САССР Миниистирдэрин Сэбиэтин физическэй культура уонна спорт кэмитиэтин бэрэстээтэлинэн ананар. Өрөспүүбүлүкэҕэ физкультураны уонна спорду сайыннарар туhугар көҥүл тустуу, бокса, остуол тиэнниhэ курдук саҥа көрүҥнэри көҕүлүүр.

Саха АССР физическэй культураҕа уонна спортка комитетын бэрэссэдээтэлинэн үлэлии сылдьыбыт кэмигэр Д. П. Коркины, В. Г. Румянцевы, К. П. Григорьевы — Чурапчыга, СГУ-га, Бүлүүгэ анаталаан көҥүл тустууну төрүттэтэр. САССР хомсомуолун кэмитиэтин (обкомол) бастакы сэкирэтээрин Е. Д. Кычкины тылыгар киллэрэн оройоуннарга, ол иһигэр хотугу оройуоннарга, спорду сайыннарыыга көхтөөх үлэни ыыталлар.

Тарскай 1955 с. Ташкент куораттан ССРС көҥүл тустууга чөмпүйүөнүн Владимир Гуляевы, онтон Яков Невретдиновы ыҥыран, үөрэтэр-эрчийэр сбору тэрийэр. Хапсаҕайдьыттар уонна тренердэр онно сылдьан элбэҕи билэллэр-көрөллөр[1]. 1956 сыллаахха Саха сиригэр бокса уонна көҥүл тустуу бастакы чөмпүйэнээтин тэрийэр, салайан ыытар. Салгыы Саха сирин норуоттарын спартакиадалара, Саха сирин ыччаттарын уонна студеннарын 1-кы фестивала ыытыллыбыттара. 1958 сыллаахха сайыҥҥы спартакиадаҕа өрөспүүбүлүкэ 16 рекорда олохтоммута.

1959 сыллаахха ССКП Саха сиринээҕи обкуома Уус Маайа оройуонугар райиспоком бэрэстээтэлинэн аныыр.

1962 сыллаахха ахсынньы 8 күнүгэр Москубаҕа үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан хомолтолоохтук өлбүтэ.

Аатын үйэтитии

  • Кини аатынан өрөспүүбүлүкэҕэ көҥүл тустууга чемпионаттар ыытыллаллар.
  • Баатаҕайга орто оскуола аатын сүгэр.
  • Хомустаахха (Уус-Алдан улууһа) Николай Тарскай аатынан түмэл баар.
  • Баатаҕайга бюста баар[2].
  • 2015 сыллаахха Дьокуускайга «Туймаада» стадионугар Николай Тарскай аатыгар мемориальной дуоска арыллыыта ааспыта[3].
  • 2016 сыллаахха «Туймаада» стадион иннинэ Николай Николаевич Тарскай бюста туруоруллубута[4].

Наҕараадалара

  • «Үлэҕэ килбиэнин иhин» мэтээл;
  • «ССРС физическэй культуратын туйгуна» бэлиэ;
  • Комсомол Киин Комитетын Бочуоттаах грамотата.

Быһаарыылар

  1. ↑ Ахмет Дмитриев Н.Н. Тарскай таба тайаныыта // Саха тустуута: үйэ аҥаардаах чүөмчүлэр. — Дь.: Бичик, 2012. — С. 7. — 160 с. — ISBN 978-5-7696-3969-2
  2. ↑ Өбүгэлэрим олорбут сирдэринэн. https://sakha-sire.ru/. Саха сирэ (15 Атырдьах ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 18 Атырдьах ыйын 2025.
  3. ↑ В Якутске установлен бюст Н. Н. Тарского. Сигэнии күнэ: 18 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 16 Ахсынньы 2016 года.
  4. ↑ В Якутске установлен бюст Н.Н. Тарского. Сигэнии күнэ: 18 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 25 Алтынньы 2017 года.

Сигэлэр

Категориялар