Староватов Пётр Хрисанфович

1873 сыллаахха урукку ааҕыыннан бэс ыйын 29 күнүгэр (аныгыннан от ыйын 11 күнүгэр) Дьокуускайга нуучча казак дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата Хрисанф Любимов Староватов, ийэтэ Анна Семенова. Ол туһунан миэтирикэҕэ суруллубута Саха национальнай архыыбыгар харалла сытар^[1].

1880 сыллаахха Өлүөхүмэҕэ приход гражданскай училищетыгар үөрэнэ киирбит.

1883 сыллаахха Дьокуускайга алта кылаастаах классическай эр дьон прогимназияларыгар киирбит. Ол прогимназия 1892 сыллаахха Дьокуускайдааҕы реальнай училище буолбут. Онон 1892 сыллааха училищены бүтэрэн учуутал дьупулуомун ылбыт. Уонна Боотур Уус улууһун Чурапчы начаалынай училищетыгар анаммыт. Эһиилигэр 1893 сыллаахха Бүлүүгэ Бүлүү приходун училищетын сэбиэдиссэйинэн анаммыт.

1895 сыллаахха Корякин Алексей Е. диэн Бүлүү казаагын кыыһын Надежданы ойох ылбыт.

1998 сыллаахха Бүлүү метеостанциятын кэтээччитинэн (наблюдателинэн) анаммыт (хамнаһа суох). Бу сыл Бүлүү бибилэтиэкэтин төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ буолбут.

1905 сыллаахха учуутал үлэтиттэн туоратыллыбыт. Чааһынай уруоктары биэрэн, судьуйаҕа тылбаасчыт уонна суруксут быһыытынан 1907 сылга диэри айаҕын иитиммит.

1907—1913 сс. — Элгээйи оскуолатыгар (2 кылаастаах училище) сэбиэдиссэй-учууталынан үлэлээбит^[2].

1913 сыллаахха Бүлүүгэ үрдүкү начальнай училище учууталынан көһөрүллүбүт.

1920-26 сс. Бүлүү 2 ступеннаах оскуолатын учуутала, дириэктэр көмөлөһөөччүтэ.

1926 сыллаахха Дьокуускайга учуутал уонна агроном куурустарын үөрэнэн бүтэрбит.

1926-35 сылларга Чернышевскай аатынан Бүлүү педтехникумун уһуйааччыта. Эмиэ бы сылларга тыа хаһаайыстыбатын кооперациятын инструкторынан үлэлээбит.

1928 сыллаахха Сэбиэскэй Сойууска аан бастакыннан Үлэ Дьоруойа сыбаанньаны ылбыта (4 киһи иһигэр киирбитэ).

Бүлүүгэ кыраайы үөрэтии түмэлин тэрийбит.

1957 сыллаахха сэтинньи 20 күнүгэр өлбүт, Бүлүү куоратын кылабыыһатыгар көмүллүбүт.

Кыраайы үөрэтэр үлэнэн дьарыктаммыта, Бүлүү өрүс тардыытыгар айылҕа баайын үөрэтиигэ аналлаах 50-тан тахса үлэни суруйбута^[3]. Саха сиригэр биир бастакынан нафтидопроявление диэн айылҕа көстүүтүгэр болҕомтотун уурбута^[4].

Бэйэтин үлэлэригэр, чуолаан «Бассейн р. Вилюй — Урал в миниатюре» (1939), биир бастакынан алмаас баарын уонна Бүлүү өрүс тардыыта ньиэп уонна гаас баайдааҕын туһунан эппитэ^[5]. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын 1993 сыл балаҕан ыйын 13 күнүнээҕи 403 №-дээх уурааҕынан Бүлүүгэ алмаас баарын арыйбыт киһинэн официальнайдык билиниллибитэ.

1935 сылтан 1954 сылга диэри Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр түмэли олохтообута уонна онно дириэктэринэн үлэлээбитэ. Гидрометеорологическай кэтээн көрүүлэри ыыппыта, «Саха кэскилэ» билим-чинчийэр уопсастыба чилиэнэ этэ^[6].

• П. Х. Староватов аатынан ааттаммыттар:
  • Элгээйи орто уопсай үөрэхтээһин оскуолата (1928)^[7].
  • Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр түмэл (1964)^[8].
  • Бүлүү куоратын уулуссата.
  • Бүлүү улууһугар Староватово сэлиэнньэ^[9].
  • 61,10 караттаах бөдөҥ ювелирнай алмаас (1979)^[10].
• М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет ГРФ студеннарыгар анаан стипендия олохтоммут^[11][12].
• Бүлүү куоратыгар Дьоруойдар Аллеяларыгар бүүс, оттон учууталлар Аллеяларыгар стела туруоруллубуттар^[9].
• 2023 сыллаахха төрөөбүтэ 150 сылыгар Саха сиригэр улахан үбүлүөйдээх тэрээһиннэр ыытыллыбыттара, ол иһигэр быыстапкалар уонна докумуон хомуурунньугун презентацията^[13].

• Үлэ Дьоруойа (1928)
• Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана (1952)
• Бүлүү улууһун ытык киһитэ^[14]