Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Серкина Александра Васильевна

Алекса́ндра Васи́льевна Се́ркина (1918 сыл ыам ыйын 31 күнэ, Витим, Саха АССР — 2007 сыл алтынньы 28 күнэ, Иркутскай) — сэбиэскэй уонна Арассыыйа хирура, клиническай ангиология уонна тымырдар хирургияларын эйгэтин исписэлииһэ, мэдиссиинэ билимин дуоктара, бэрэпиэссэр.

Олоҕун олуктара

1918 сыл ыам ыйын 31 күнүгэр Саха АССР Витим бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. Үлэтин Өлүөнэ өрүс көмүс хостуур бириискэлэригэр барар суолу оҥорор сиргэ подмеханигынан саҕалаабыта.

Бодойботооҕу хайа техникумун бүтэрэн баран, 1936 сыллаахха Дьокуускайга экэнэмиичэскэй техникуму бүтэрбитэ.

1936 сыллаахха хомсомуол Саха уобаластааҕы кэмитиэтинэн (ВЛКСМ) Орто Халыма улууһугар хомсомуол үлэтигэр анааммыта. Оройуоннааҕы хомсомуол кэмитиэтин пропаганда салаатын салайбыта, 1938–1940 сылларга сэкирэтээринэн үлэлээбитэ. Бастакы үлэ сылыгар сотуун (корь) туруутун утары охсуһар дьаһалларга кыттыбыта, ыалдьыбыттары көрөр-харайар этэ.

1940 сыллаахха Иркутскайдааҕы мэдиссиинэ институтун эмтиир-сэрэтэр факультетыгар киирбитэ. Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар институт хомсомуолун тэрилтэтин салайбыта. 1944 сыллаахха институту бүтэрбитэ.

Үөрэҕин бүтэрэн баран, Иркутскай куорат суһал мэдиссиинискэй көмөтүн станциятын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Биир кэмҥэ 1948 сылга диэри Иркутскай куораттааҕы 1 №-дээх клиническэй балыыһа хирургия салаатыгар ординаторынан үлэлээбитэ — бу балыыһа Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ институтун госпитальнай хирургиятын кафедратын клиниката этэ[1].

1948 сылтан госпитальнай хирургия кафедратыгар ассыыстыанынан, онтон факультетскай хирургия кафедратыгар ассыыстыанынан уонна дассыанынан үлэлээбитэ. 1952 сыллаахха факультетскай хирургия кафедратыгар ассыыстыан буолбута, манна периферическэй артериялар бүрүйэр ыарыыларын эрдэтээҥи диагностикатынан уонна эмтээһининэн дьарыктаммыта[2].

1958 сыллаахха «Облитерирующай эндартериит кэмигэр клиника-анатомия алтыһыылара» диэн кандидат диссэртээссийэтин көмүскээбитэ. Балыыһаҕа үлэлиир кэмигэр анал сүбэ-ама биэрэр көрүүнү тэрийбитэ уонна сүрүн уонна периферическэй тымырдар патологиялаах ыарыһахтарга анаан 15 орону тэрийбитэ.

1960 сыллаахха Илиҥҥи Сибиир нэһилиэнньэтин уонна тэрилтэлэр үлэһиттэрин ортолоругар сүрүн уонна периферическэй тымырдар бүрүйэр ыарыыларын саҥа көрүҥнэрин чинчийиини тэрийбитэ. Чинчийиилэр түмүктэрэ 1970 сыллаахха көмүскэммит дуоктар диссэртээссийэтигэр «Диспансеризация усулуобуйатыгар облитерирующай эндартерииттаах ыарыһахтары эрдэтээҥи булан ылыы уонна комплекснай эмтээһин» түмүллүбүттэрэ[2].

1970 сылтан Иркутскайдааҕы мэдиссиинэ институтун бэрэпиэссэрэ этэ[1]. 1971 сылтан сүрүн уонна периферическэй тымырдар ыарыыларыгар реконструктивнай хирургияны сайыннарбыта. Иркутскайдааҕы мэдиссиинэ институтун уопсай хирургиятын кафедратын салайбыта. Иркутскай куораттааҕы 1 №-дээх клиническэй балыыһатын баазатыгар тымырдар хирургияларын өрөспүүбүлүкэтээҕи киинин тэрийбитэ; 1985 сылга быраастары үрдэтэр Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай институкка клиническай ангиология уонна тымырдар хирургияларын кафедратын арыйыыга кыттыбыта[2].

1982–2002 сылларга Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын уопсай хирургиятын кафедратыгар бэрэпиэссэринэн үлэлээбитэ уонна устудьуоннар билим куруһуоктарын салайбыта.

2007 сыл алтынньы 28 күнүгэр Иркутскайга өлбүтэ[2].

Чинчийэр үлэтэ

Чинчийиилэрэ сүрүн тымырдар бүрүйэр ыарыыларын диагностикатыгар уонна комплекснай эмтээһинигэр, тымыр патологиятыгар уонна ангиохирургия суһал көмөтүн тэрийиигэ анаммыттара.

134 билим үлэтин таһаартарбыта. Кини салалтатынан 12 кандидатскай уонна биир дуоктар диссэртээссийэлэрэ көмүскэммиттэрэ[2].

Иитэр-үөрэтэр үлэтэ

Иркутскайдааҕы мэдиссиинэ институтугар госпитальнай, факультетскай уонна уопсай хирургия кафедраларыгар үөрэппитэ. 1982–2002 сылларга Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын уопсай хирургиятын кафедратыгар иитэр-үөрэтэр үлэтин салҕаабыта[2].

Уопсастыбаннай үлэтэ

Сэбиэскэй уонна Арассыыйатааҕы хирурдар уопсастыбаларын бырабылыанньаларын чилиэнинэн талыллыбыта, Арассыыйа Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин Новосибирскайдааҕы хаан эргийиитин патологиятын чинчийэр института (НИИ патологии кровообращения) проблемнай хамыыһыйатын састаабыгар киирбитэ. 14 сыл тухары Иркутскайдааҕы хирурдар уобаластааҕы уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ; Иркутскай норуот дьокутааттарын Сэбиэтин түөрт ыҥырыылаах мунньаҕын дьокутаатынан талыллыбыта[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «Саха АССР 15 сыла» түөскэ кэтиллэр бэлиэ;
  • Үлэ Кыһыл Знамята уордьана;
  • Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх бырааһа (17 бэс ыйын 2000 сыл);
  • Бүрээт Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа;
  • «Доруобуйа харыстабылын туйгуна» бэлиэ;
  • «Үрдүк оскуола туйгуна» бэлиэ;
  • «Николай Иванович Пирогов уопсастыбата 100 сыла» мэтээл[2];
  • Мэтээллэр[2].

Аатын үйэтитии

  • Александра Васильевна Серкинаҕа өлбүтүн кэннэ Иркутскай куорат Ытык олохтооҕо ааты иҥэрбиттэрэ[2].
  • 2008 сыллаахха Иркутскайга кини олорбут дьиэтигэр мэҥэ бэлиэни ыйаабыттара[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Проскурякова Ольга. В память о легендарном враче (рус.). Восточно-Сибирская правда (12 Бэс ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Вечер памяти Почётного гражданина города Иркутска Серкиной Александры Васильевны (рус.). Музей истории города Иркутска имени Алексея Михайловича Сибирякова (30 Ыам ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ 100-лет со дня рождения Александры Васильевны Серкиной (рус.). Музей истории города Иркутска имени Алексея Михайловича Сибирякова (1 Бэс ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Иркутский государственный медицинский университет (1919–1999) / составители Александр Григорьевич Шантуров, Геннадий Михайлович Гайдаров; под редакцией Александра Григорьевича Шантурова. — Иркутск, 1999. — 375 с.
  • Пинский С. Б., Брегель А. И. Памяти Александры Васильевны Серкиной (1918–2007) // Сибирский медицинский журнал. — 2007. — № 7. — С. 111–112.
  • Шантуров А. Г. Биографический словарь заведующих кафедрами, профессоров, докторов наук Иркутского государственного медицинского университета (1920–1995). — Иркутск: Иркутский государственный медицинский университет, 1995. — 278 с.

Сигэлэр

Категориялар