Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Сайылык (Ньурба улууһа)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Сайылык.

Сайылык (Хорула) — Ньурба улууһун Хорула нэһилиэгин киинэ.

Аата

Сайылык — сайын олорор сир.

Хорула нэһилиэгэ бу сиргэ олорон ааспыт боотур аатынан ааттаммыт диэн сабаҕаланар.

Географията

Сайылык сэлиэнньэ Ньурба оройуонун дьаһалта кииниттэн, Ньурба куораттан биир саамай тэйиччи сытар сэлиэнньэ.

Улуус кииниттэн 116 км тэйиччи сытар, ону тэҥэ чугастааҕы нэһилиэнньэлээх пуун Марха дэриэбинэтиттэн хоту ~60 км тэйиччи сытар.

Ньурба нэһилиэгэӨктөөбүр нэһилиэгэБордоҥ нэһилиэгэТаркаайы нэһилиэгэТүмүк нэһилиэгэЧаппаҥда нэһилиэгэКүндээдэ нэһилиэгэХорула нэһилиэгэНьурбачаан нэһилиэгэЧуукаар нэһилиэгэХаҥалас нэһилиэгэМэҥэдьэк нэһилиэгэАкана нэһилиэгэМарха нэһилиэгэМалдьаҕар нэһилиэгэСүлэ нэһилиэгэДьаархан нэһилиэгэДьиикимдэ нэһилиэгэҮөдэй нэһилиэгэСунтаар улууһаМирнэй улууһаӨлөөн улууһаҮөһээ Бүлүү улууһаНьурба8.PNG

Кэлиҥҥи сылларга бу сиргэ сөҥүү аҕыйаан, Сайылык күөлүн уута намтыырыгар тириэртэ. Сэлиэнньэ бэлиэ уратытынан кини былаана буолар: Ньурба улууһун атын сэлиэннэлэрин уратыта диэн, Сайылыкка эрэ күөл тула радиальнай-кольцевой планировка баар.

Байҕалтан ыраах буолан уонна үрдүк баттааһыннаах сирдэргэ баар буолан, климата резко континентальнай. Сайын кураан, олус итии. Муус үксүн бэс ыйын саҥатыгар эбэтэр ортотугар ууллар.

Кыһыҥҥы кэмҥэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үгүс нэһилиэнньэлээх сирдэригэр курдук, антициклон буолар, онон үксүгэр тыала суох, сымнаҕас турар тоҥор баһыйар. Уһун кэмҥэ намыһах температура усулуобуйатыгар хойуу күдэннэр үөскүүллэр уонна өр кэмҥэ тураллар.

Устуоруйа

Аныгы дэриэбинэ сиригэр-уотугар сахалар XVII үйэ иккис аҥаарыгар көспүттэрэ. Үһүйээн этэринэн, Хорула Боотур бу сиргэ сахалар номох тойотторуттан биирдэстэрэ Тыгынтан куотан көһөн кэлбит[2].

Сэлиэнньэ 1897 сыл муус устар 30 күнүгэр төрүттэммитэ, нэһилиэк бастакы баһылыга Герасим Никифоров буолбута[2].

Сэлиэнньэттэн 17 биллэр олоҥхоһут тахсыбыта[2].

Сэбиэскэй Сойуус сылларыгар Хорулга холкуостар үлэлииллэрэ. Сорох сылларга нэһилиэк нэһилиэнньэтэ 1000 киһини куоһарара.

Нэһилиэнньэ

Нэһилиэнньэтин ахсаана
2002[3]2010[4]2011[5]2012[6]2013[7]2014[8]2015[9]
835↘786↗787↗797↘790↘783↘778
2016[10]2017[11]2018[12]2019[13]2020[14]2021[1]
↘773↘770↗787↘776↘775↗780


Дьон ахсаана
2002201020112012[15]2013[16]2014[17]
835↘786↗787↗797↘790↘783
2015[18]2016[19]2017[20]2018[21]2019[22]2020[23]
↘778↘773↘770↗787↘776↘673
100
200
300
400
500
600
700
800
900
2010
2015
2020

Инфраструктура

Сэлиэнньэҕэ оҕо уһуйаана, оскуола, интэринээт, учаастактааҕы балыыһа, култуура киинэ, бибилэтиэкэ, спортивнай комплекс, «Арассыыйа Почтатын» салаата, 3 маҕаһыын уонна 2 бэкээринэ бааллар. Улуус дьаһалта киинигэр диэри буор суол сытар, уһуна 116 км.

2023 сыл ахсынньы 19 күнүгэр сэлиэнньэҕэ Василий Иванов (Чиллэ Баһылай) аатынан Олоҥхо дьиэтэ аһылыммыта[24].

Экэниэмикэ

Маслозавод (СХПК «Байар»), пилорама, уу насос станцията, 2 бэкээринэ, маҕаһыыннар.

Олохтоохтор сүрүн дьарыктара сүөһү иитиитэ (ынах, сылгы), хортуоппуй үүннэриитэ уонна мас таҥастыыта.

Ситим

«Билайн» диэн мобильнай оператор сотовай сибээһэ 2013 сылга олохтоммута. Интэриниэти киллэрии сүрүн операторынан «Ростелеком» буолар.

Бырааһынньыктар

Сэлиэнньэҕэ сайын аайы ыһыах, саха национальнай бырааһынньыга ыытыллар.

Өссө маны көр

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года.
  2. ↑ 1 2 3 Хорула нэһилиэгин быыстапката аһылынна. https://mdnutkina.sakha.muzkult.ru (29 Алтынньы 2024). Сигэнии күнэ: 28 Ыам ыйын 2025.
  3. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2002 г.
  4. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 г. Том 1: Численность и размещение населения Республики Саха (Якутия)
  5. ↑ Якутия. Оценка численности населения на 1 января 2009-2015 годов
  6. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (рус.). Сигэнии күнэ: 31 Ыам ыйын 2014. Архивировано 16 Ыам ыйын 2013 года.
  7. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года (рус.). М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат (2013). — Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов. Сигэнии күнэ: 16 Сэтинньи 2013. Архивировано из оригинала 12 Алтынньы 2013 года.
  8. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (рус.). Сигэнии күнэ: 2 Атырдьах ыйын 2014. Архивировано 10 Атырдьах ыйын 2014 года.
  9. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (рус.). Сигэнии күнэ: 6 Атырдьах ыйын 2015. Архивировано 23 Балаҕан ыйын 2015 года.
  10. ↑ 2016 сыл тохсунньу 1 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бэйэни салайыныы тэрээһиннэринэн олохтоохторун ахсаана
  11. ↑ 2017 сыл тохсунньу 1 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бэйэни салайаныы уорганнарын олохтоохторун ахсаана (31 От ыйын 2017). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2017. Архивировано 31 От ыйын 2017 года.
  12. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (рус.). Сигэнии күнэ: 25 От ыйын 2018. Архивировано 26 От ыйын 2018 года.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (рус.). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2019. Архивировано 2 Ыам ыйын 2021 года.
  14. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (рус.). Сигэнии күнэ: 17 Алтынньы 2020. Архивировано 17 Алтынньы 2020 года.
  15. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.
  17. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года.
  18. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  19. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  20. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  21. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  22. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  23. ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
  24. ↑ Хорулаҕа Олоҥхо дьиэтэ үлэҕэ киирдэ. https://огнинюрбы.рф (21 Ахсынньы 2023). Сигэнии күнэ: 28 Ыам ыйын 2025.

Сигэлэр

Категориялар