Протодьяконов Гавриил Дмитриевич

1911 сыллаахха Алаҕар нэһилиэгэр Чурапчы улууһугар дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт^[1].

Дьокуускайга педагогика рабфагын бүтэрэн баран учууталлаабыт, Дьокуускай 2 №-дээх оскуолатыгар баһаатайынан үлэлээбит^[2].

Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыллаахха балаҕан ыйыгар Чурапчы оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. 1942 сыл муус устар ыйыттан Брянскай, Сталинградскай, Киин фроннарга сэриилэспит.

Сталинград аттыгар холобура суох хорсун быһыыны оҥорбут. Мамай курганын иһин кыргыһыыларга кини бэйэтин өйүнэн уратытын көрдөрбүт: 45-мм пушкатын нейтральнай балаһаҕа (икки өттүттэн ким да суох сиригэр) таһааран, ньиэмэс тааҥкаларын ойоҕосторун ытыалыыра. Кини бастакынан сэбиэттэр уонна ньиэмэстэр окуопаларын ыккардыгар тахсан, сиргэ окуопаламмыт, кини иннинэ ким да итинник гымматах эбит. Маршал Чуйков «Сражение века» диэн кинигэтигэр маннык суруйар: «Снаряд оскуолката пушка оптикатын алдьаппыта, ол эрээри тэрил бэйэтэ уонна биир киһиттэн турар расчет (Протодьяконов бэйэтэ) этэҥҥэ хаалбыттара. Оччотугар Протодьяконов өстөөх тааҥкатын пушкатын умнаһын нөҥүө көрөн кыҥыыр буолбута. Пушкатын умнаһын көстүүтүгэр тааҥка киирдэ да, кини тута снарядын уган баран ытыалыыра». Бу курдук үчүгэйдик кистэммит пушкатыттан кини бэйэтэ үс «Тигр» тааҥканы оҕуспута^[3].

Украинаны, Польшаны босхолоспута, сэриини Берлиҥҥэ түмүктээбитэ.

Сэрии кэнниттэн 35 сыл учууталлаабыт. 1965 сыллаахха, Кыайыы 20 сылыгар, Г. Д. Протодьяконов байыаннай Парад кэмигэр бииргэ сулууспалаабыт үөлээннээхтэрин кытта Кыһыл болуоссат трибунатыгар турбут.

1974 сыллаахха атырдьах ыйын 23 күнүгэр өлбүт.

Кэргэнинээн Прасковья Рудиналыын, доруобуйа харыстабылын туйгунун кытта, тоҕус оҕону төрөппүттэр^[2].

• Аҕа дойду сэриитин I ст. уордьана
• «Хорсунун иһин» мэтээллэр (31.01.1943^[4]; 04.08.1943^[5]; 20.05.1945^[6])
• «Сталинград көмүскэлин иһин» мэтээл
• «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941—1945 сс.» мэтээл
• «Берлины ылыы иһин» мэтээл
• «Варшаваны босхолооһун иһин» мэтээл
• «Туйгун артиллерист» бэлиэтэ
• РСФСР үөрэҕириитин туйгуна
• Чурапчы улууһун ытык киһитэ^[7]

• Г. Д. Протодьяконов аата Алаҕар орто оскуолатыгар иҥэриллибит^[8];
• Кини аата Волгоградтааҕы «Сталинградтааҕы кыргыһыы» түмэл-панорамаҕа үйэтиллибитэ, онно Мамаев курганнааҕы кыргыһыы панораматын биир чааһыгар кини мөссүөнэ уруһуйдаммыта^[3];
• Протодьяконов 25 төгүл снарядтан хомуллуулаах 45-мм пушката Москубаҕа ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин Киин түмэлигэр туруоруллубута;
• Протодьяконов барельефнай мэтириэтэ Дьокуускайга Кыайыы болуоссатын мемориалыгар туруоруллубута;
• Протодьяконов туһунан «Уоттаах сэрии улуу боотура» диэн документальнай киинэ уһуллубута^[9].