Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Попов Андрей Александрович (этнолог)

Андрей Александрович Попов (1902 сыл сэтинньи 8 күнэ, Үгүлээт нэһилиэгэ, Саха АССР — 1960 сыл кулун тутар 3 күнэ) — сэбиэскэй этнограф, этнолог, Сибииргэ ойууннааһыны үөрэппит киһи.

Биография

Саха уобалаһын Бүлүү уокуругар[2] Үгүлээт сэлиэнньэтигэр тыа аҕабыытын дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Дьокуускай иккис сүһүөх оскуолатын бүтэрэн баран Бүлүү улууһун Боотулу оскуолатыгар учууталынан үлэлээбит (1922—1924).

Учууталлыырын таһынан, чинчийэр үлэнэн дьарыктанан саҕалаабыт. Сахалыы үчүгэйдик саҥарар буолан, Бүлүү сахаларын олохторун-дьаһахтарын, итэҕэллэрин, ойууннааһыны, сиэри-туому, фольклору уонна тылынан норуот айымньытын уратыларын үөрэппит. Хомуйбут матырыйаалларыгар олоҕуран 1926 сыллаахха «Материалы по верованию якутов Вилюйского округа» диэн улахан кээмэйдээх монография рукопиһын Дьокуускайдааҕы Хамыыһыйаҕа билиһиннэрбит.

1925 сыллаахха Саха АССР үөрэҕириитин Наркомата кинини Ленинградтааҕы судаарыстыбыннай университет география факультетын этнография салаатыгар үөрэттэрэ ыыппыт. Үөрэҕин 1929 сыллаахха бүтэрбит.

Дулгааннарга уонна нганасааннарга ойууннааһы уонна олохторун-дьаһахтарын үөрэппитэ. Нганасааннар олохторунан олорбута.

1928—1960 сс. Сибиир уонна Хоту сир аҕыйах ахсааннаах норуоттарын этнографияларыгар 36 ыстатыйаны уонна кинигэни бэчээттэппитэ.

1930-с сылларга Таймыр арыытын олохтоохторугар чинчийиилэри ыыппыта. Кини информаннарын быыһыгар нганасаан ойууннара буоланнар, хас да автобиографияны суруйбута (бэйэтэ инньэ диэн ааттаабыта). Үс автобиографияҕа ойуун ыарыытын кэмигэр араас көрүүлэрэ, сиэр-туом, ким кимтэн төрүттээҕэ, сиэри-туому быһаарыы, космогонияҕа экскурстар уо. д. а. бааллар.

ССРС НА Этнографиятын институтун Сибиир сиэктэригэр билим үлэһитинэн үлэлээбитэ. 1940-52 сс. (сэрии сылларыгар тохтооһуннаах) ЛГУ-га дассыан быһыытынан сахалар уонна дулгааннар этнографияларыгар лиэксийэ аахпыта. Саха сиригэр хас да эспэдииссийэ кыттыылааҕа, саха уонна дулгаан уос номохторун хомуйбута. Дулгааннар уос номохторун бастакы классификациятын оҥорбута. Дулгаан омугуттан хомуйбут айымньылара бэчээккэ дулгаанныы тахсыбатахтара, сорҕото нууччалыы тахсыбыта[3].

1942—1944 сс. блокадаламмыт Ленинградтан Казань уонна Ташкент куораттарга эвакуацияҕа сылдьыбыт.

1947 сыллаахха Ленинград судаарыстыбыннай университетын этнографияҕа кафедратын доцена буолбут.

1960 сыллаахха кулун тутар 3 күнүгэр өлбүт[4][5].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «Ленинград көмүскэлин иһин» мэтээл;
  • «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
  • «Бочуот Знага» уордьан (1945 с. — билимҥэ өҥөлөрүн иһин);
  • «Бочуот Знага» уордьан (1954 с. — өр сыллаах үлэтин иһин)[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ Andrej Aleksandrovič Popov // MAK (польск.)
  2. ↑ Билигин Бүлүү улууһа.
  3. ↑ Ю. В. Лиморенко, ПОПОВ Андрей Александрович // Историческая энциклопедия Сибири
  4. ↑ 1 2 Попов, Андрей Александрович (рус.). mobile.atlaskmns.ru. Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.
  5. ↑ Попов Андрей Александрович, 08 ноября 1902 - 03 марта 1960. collection.kunstkamera.ru.

Литэрэтиирэ

  • Eliade, Mircea. Le chamanisme et les techniques archaïques de l’extase. — Payot, 2012. — Репринт 2-го издания 1968 года. — ISBN 978-2-228-88596-6.
  • Новак Е. С. Архаические верования в свете межличностной коммуникации // Историко-этнографические исследования по фольклору : сборник статей памяти Сергея Александровича Токарева / В. Я. Петрухин. — М. : Восточная литература, 1994. — С. 110—163.

Сигэлэр

Категориялар