Первухин Александр Юрьевич

1958 сыллаахха ахсынньы 25 күнүгэр Алдаҥҥа төрөөбүтэ^[2].

1976 сыллаахха орто оскуоланы бүтэрэн 1977 сылтан 1979 сылга диэри Сэбиэскэй аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыта. 1984 сыллаахха Красноярскайдааҕы политехническай институт механическай факультетын бүтэрбитэ. «Политехник» (Красноярск) хамаандаҕа, кэлин «КЭС», «ЭТС» диэн аатын хаста да уларытан, тиһэҕэр «Красный Яр» буолбут хамаандаҕа киириэҕиттэн 1991 сылга диэри оонньообута. Хамаанда састаабыгар 1990 сыллаахха регби чөмпүйүөнэ, 1988 сыллаахха вице-чөмпүйүөн уонна 1989 сыллаахха боруонса призер буолар^[3]. ССРС спордун маастара (1985).

1992 сылтан 1994 сылга диэри «Сибтяжмаш» (Красноярскай), кэлин"Енисей-СТМ" диэн ааттаммыт хамаандаҕа оонньотор тренерин эбээһинэһин толорор. Хамаандаҕа бу дуоһунаска кинини тренерэ Валерьян Багдасаров ыҥырбыта: ону таһынан, Первухин, өссө оонньуу сылдьан, хамаандаҕа комсорг быһыытынан сылдьыбыта.

1995 сыллаахха Первухин карьератын бүтэрэн кулууп сүрүн тренерэ буолар. 1997 сыллаахха кини салалтатынан СТМ аан бастаан дойду чөмпүйэнээтин боруонса призера буолбута. Икки сыл буолан баран, 1999 сыллаахха, хамаанда Арассыыйа чөмпүйэнээтин бастакы кыһыл көмүһүн сүүйэр. Салгыы Первухин өссө биэс төгүл кулуубун кыһыл көмүс мэтээлгэ тиэрдэр — 2002, 2005, 2011, 2012 уонна 2014 сыллардаахха^[4]

Хамаанда өссө аҕыс төгүл (в 2000—2001, 2003—2004, 2007, 2009—2010, 2013) вице-чөмпүйүөн, икки төгүл (2006, 2008) боруонса призер буолбута; онно түөрт төгүл (2000, 2001, 2008, 2014) Арассыыйа кубогар кыайыылары эппитэ. Ону тэҥэ кини салалтатынан хамаанда 2014 сыллаахха Арассыыйа Бастакы Суперкубогун хаһаайына буолар^[5].

2001 сыл бэс ыйыгар Арассыыйа Регбистарын сойууһун исполкомунан дойду сүүмэрдэммит хамаандатын старшай тренеринэн бигэргэтиллибитэ.

2003 с.Омскай куорат Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай физическэй култуура академиятын бүтэрбитэ уонна «регби тренер-преподавателэ» идэтигэр диплом ылбыта.

2003 сыл сааһыттан 2004 сыл бэс ыйыгар диэри Арассыыйа национальнай хамаандатын сүрүн тренерэ. 2005—2006 сылларга эмиэ дойду сүүмэрдэммит хамаандатын тренерскай штабыгар — бастаан сүрүн тренер эбээһинэһин толорооччу; онтон — старшай тренер^[6].

2004 сыллаахха массыына саахалыгар түбэһэн, атаҕын тоһутан өр эмтэммитэ^[7], ол эрээри «Енисей-СТМ» тренерин эбээһинэһиттэн уурайбатаҕа^[8]. Онно кини оннугар сүүмэрдэммит хамаанданы Игорь Миронов салайбыта^[9], оттон Первухин бэйэтэ сүүмэрдэммит хамаанда матчтарыгар көрөөччү быһыытынан сылдьыбыта^[10].

2012 сыллаахха Александр Первухиҥҥа «Красноярскай кыраай физическэй култууратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитэ» аат иҥэриллибитэ.

2014 сыл тохсунньу 26 күнүгэр Арассыыйатааҕы Регби Федерациятын Исполкомун (ФРР) быһаарыытынан Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын кылаабынай тренеринэн хат анаммыта^[11]. 2018 сыллаахха олунньу 19 күнүгэр астаапкаҕа ыытыллыбыта^[12], утумнааччытынан кини ирланд көмөлөһөөччүтэ Марк Макдермотт анаммыта^[13].

2019 сыллаахха «Енисей-СТМ» сүрүн тренеринэн төннүбүтэ. 2022 сыллаахха эмиэ Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тренеринэн анаммыта^[14].

2023/24 сезоҥҥа кини салайааччылаах кулууп Арассыыйа чөмпүйэнээтин уонна Кубогын кыайбыта^[15]. 2024 сыл ахсынньытыгар Первухины Арассыыйа регби федерацията «Сыл тренеринэн» билиммитэ.

2025 сыллаахха «Енисей-СТМ» чөмпүйэнээт боруонса мэтээллэрин ылбыта^[14]. Кулууп 17 сыл иһигэр аан бастаан турнир финалыгар тахсыбатаҕа.

2023 сыл балаҕан ыйыгар «Биир Ньыгыл Арассыыйа» баартыйаттан Красноярскайдааҕы куорат дьокутааттарын Сэбиэтин дьокутаатынан талыллыбыта^[1].

Оонньооччу быһыытынан:

• ССРС чөмпүйүөнэ — (1990);
• ССРС чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера— (1988);
• ССРС чөмпүйэнээтин боруонса призера — (1989).

Сүрүн тренер уонна тренердэр сүбэлэрин бэрэссэдээтэлин быһыытынан:

• Арассыыйа чөмпүйүөнэ — 13 төгүл (1999, 2002, 2005, 2011, 2012, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020/21, 2021/22, 2023/24)^[14];
• Арассыыйа регбигэ Кубогын (нууч.) (сах. хаһаайына — 10 төгүл (2000, 2001, 2008, 2014, 2016, 2017, 2020, 2021, 2022, 2024)^[14];
• Арассыыйа чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера — 9 төгүл (2000, 2001, 2003, 2004, 2007, 2009, 2010, 2013, 2015);
• Арассыыйа чөмпүйэнээтин боруонса призера — 4 төгүл (1997, 2006, 2008, 2025)^[14];
• Арассыыйа Суперкубогын (нууч.) (сах. хаһаайына — 3 төгүл (2014, 2015, 2017);
• Николаев Кубогын (нууч.) (сах. хаһаайына — 5 төгүл (2016, 2017, 2018, 2021, 2022);
• Континентальнай Щит хаһаайына — 2 төгүл (2016/17, 2017/18).

• Арассыыйа спордун үтүөлээх маастара^[16];
• Арассыыйа үтүөлээх тренерэ (2017)^[17];
• АБ-тин уонна Красноярскай кыраай физическэй култууратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитэ (2012)^[18];
• Арассыыйатааҕы Регби Федерациятын Үрдүкү сэбиэтин чилиэнэ^[19];
• Арассыыйатааҕы Регби албан атын саалатын чилиэнэ (2021)^[20];
• Арассыыйа физическэй култууратын үтүөлээх үлэһитэ (2022)^[21].