Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнэ

Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнэ (нууч. Международный день защиты детей; ааҥл. International Day for Protection of Children) — 1949 сылтан үгүс дойдуларга бэс ыйын 1 күнүгэр сыллата бэлиэтэнэр бырааһынньык[1][2] (сорох дойдуларга — сэтинньи 20 күнүгэр)[3].

Кини сүрүн сыала-соруга — аан дойдуга оҕолор бырааптарын тутуһуу улахан кыһалҕаларыгар, кинилэр олохторугар бырааптарын көмүскээһин наадатыгар, санаа көҥүлүгэр, күүһүлээһинтэн, көлөһүннээһинтэн, тэҥ бырааптаныыттан быһыыттан көмүскэниигэ уопсастыбаннас болҕомтотун тардыы[4]. 1950 сылтан ХНТ оҕо быраабын көмүскээһини аан дойдуга биир тутаах хайысханан официаллык биллэрбитэ[5].

Үгэс быһыытынан, Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнүгэр үгүс дойдуларга уонна судаарыстыбаларга музыкальнай кэнсиэртэр, спортивнай-аралдьытар тэрээһиннэр[6], оҕолору өйүүргэ туһуламмыт араас аһымал акциялар ыытыллаллар[7]: ыарахан ыарыһахтарга[8], оҕо дьиэтигэр баар тулаайах уонна сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолорго, кыаммат дьиэ кэргэттэр оскуола иннинээҕи саастаах уонна оскуола саастаах оҕолоругар көмөлөһөллөр[2].

Араас норуоттар икки ардыларынааҕы пуондалар волонтердара бу күн экэниэмикэтэ мөлтөх аан дойду судаарыстыбаларыгар гуманитарнай көмөнү тиэрдиини тэрийэллэр, оҕолор кыһалҕаларыгар болҕомтолорун тардаллар[9]. ХХІ үйэҕэ оҕолор бырааптарын тутуспат буолуу, оҕо хоргуйуута, үлэнэн көлөһүннээһин уо. д. а. кыһалҕалара билигин да тирээн тураллар[10].

undefined

Аан дойду үрдүнэн оҕолор кыһалҕаларыгар кырата үс күн ананар — Аан дойдутааҕы оҕо күнэ (нууч.) (сах. (сэтинньи 20 күнэ)[11], Аан дойдутааҕы буруйа суох оҕо — агрессия сиэртибэтин күнэ (нууч.) (сах.(бэс ыйын 4 күнэ)[12] уонна Африка оҕолорун көмүскэлин күнэ (нууч.) (сах.э (бэс ыйын 16 күнэ)[13].

Төрүттэммит устуоруйата

1925 сыллаахха Женеваҕа оҕолор этэҥҥэ буолууларын боппуруостарыгар Дьахталлар аан дойдутааҕы конференциялара сыл аайы оҕолору өйүүр күнү олохтуурга уонна ыытарга сүбэлээбитэ[1]. Түмүккэ, 1926 сыллаахха Мексикаҕа, Турцияҕа, Венгрияҕа уонна атын да дойдуларга бэлиэтэммитэ[3][6].

Быһаччы, бэс ыйын 1 күнүгэр аан дойдуга бэлиэтэнэр Оҕо көмүскэлин күнэ Аан дойдутааҕы дьахталлар демократическай федерацияларын этиитинэн (франц. Fédération démocratique internationale des femmes) 1949 сыллаахха сэтинньи 20 күнүгэр олохтоммута[14]. ХНТ бу көҕүлээһини өйөөбүтэ, Оҕо быраабын декларациятын ылыммыта уонна оҕолор бырааптарын, олохторун уонна доруобуйаларын көмүскээһини биир тутаах суолтанан биллэрбитэ[1].

Оҕолор аан дойдутааҕы бырааптара чопчу бигэргэтиллибит Сүрүн докумуонунан ХНТ сэтинньи 20 күнүгэр 1989 сыллаахха ылыммыт[5], ССРС от ыйын 13 күнүгэр 1990 сыллаахха билиммит[3] Оҕо быраабын туһунан конвенция буолар.

Аан дойдуга оҕо быраабын тутуһуу кыһалҕалара

Төһө да 1950 сылтан ыла ХНТ оҕолору көмүскээһини аан дойдуга биир тутаах хайысханан официаллык биллэрбитин үрдүнэн, кинилэр бырааптарын тутуһуу формальнайдык Оҕо быраабын туһунан конвенция[5] харыстабылыгар турбутун иһин, оҕо аччыктааһына, үлэнэн көлөһүннээһин уонна күүһүлээһин чахчылара аан дойду араас дойдуларыгар ханна баҕарар көстөр[1][15].

Холобур, 2020 сыл саҕаланыытыгар аан дойдуга 160 мөл. оҕо кинилэри толору оҕо саастарыттан матарар үлэҕэ наймыланан үлэлиир, (онтон 79 мөл. — кинилэр доруобуйаларыгар быһаччы кутталы үөскэтэр кутталлаах үлэни толороллор)[10][16].

Сылга 1 млрд кэриҥэ оҕо эт-хаан, сексуальнай эбэтэр психологическай күүһүлээһинтэн эрэйдэнэр. 2020 сыллаахха Аан дойдутааҕы доруобуйа харыстабылын тэрилтэтин салалтатынан уон аан дойдутааҕы тэрилтэ «INSPIRE: оҕолорго сыһыаннаах күүһүлээһини суох оҥоруу сэттэ стратегията» диэн бырайыагы оҥорбута[17].

ХНТ дааннайынан (2023 сыл тохсунньутатааҕы) аан дойду 15 дойдутугар 30 мөл. тахса оҕо тото-хана аһаабат (олортон 8 мөл. оҕо эт-хаан мөлтөөһүнүттэн эрэйдэнэр)[18].

Бырааһынньыктааһын

Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнүгэр үгүс дойдуларга уонна судаарыстыбаларга музыкальнай кэнсиэртэр, спортивнай-аралдьытар тэрээһиннэр, оҕолору өйүүргэ туһуламмыт араас аһымал акциялар ыытыллаллар[7]: ыарахан ыарыһахтарга[8], детдомҥа баар тулаайах уонна сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолорго, кыаммат дьиэ кэргэттэр оскуола иннинээҕи саастаах уонна оскуола саастаах оҕолоругар көмөлөһөллөр[2].

Бу даатаҕа ийэ уонна оҕо харыстабылын, оҕо быраабын көмүскээһини уо.д. а. кытта сибээстээх араас акциялар ананаллар. холобур, оҕону түһэртэрии утарсааччылара Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнүгэр төрүү илик оҕолор олоххо бырааптарын көмүскүүр акциялары ыыталлар. Чехияҕа[19], Литваҕа[20], Белоруссияҕа[21], Арассыыйаҕа[22][23] уонна да атын судаарыстыбаларга бэс ыйын 1 күнүгэр (эбэтэр бу иннинэ) сайдыылаах дойдуларга оҕо түһэртэрии ахсаана элбии турар кыһалҕатыгар аан дойду уопсастыбаннаһын болҕомтотун тардарга туһуламмыт акциялар ыытыллаллар.

Арассыыйаҕа

Арассыыйа араас куораттарыгар бу күн онкология ыарыылаах оҕолору өйүүр аһымал акциялар ыытыллаллар. Холобур, 2012 сылтан Санкт-Петербурга Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнүгэр ыарахан ыарыһах оҕолорго үп-харчы хомуйууга уонна оҕо онкологиятын кыһалҕаларыгар уопсастыба болҕомтотун тардыыга туһуламмыт «Үрүҥ сибэкки» акция ыытыллар[8].

2013 сылтан Оҕо көмүскэлин аан дойдутааҕы күнүгэр Арассыыйа кэккэ куораттарыгар (Москваҕа, Ярославльга, Краснодарга, Ивановоҕа, Пензаҕа, Самараҕа, Казаньҥа, Аллараа Новгородка, Уфаҕа, Астраханҥа, Туулаҕа, Ижевскайга)[4] сыл аайы бэс ыйын 1 күнүгэр Бастакы ханаал доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолорго, тулаайахтарга уонна элбэх оҕолоох ыалларга көмөлөһөр сыаллаах «Бастакы буол!» аһымал акцията ыытыллар[24].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Роженцова О. Когда отмечают День защиты детей. РБК (24 Ыам ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 1 июня - Международный день защиты детей. Уполномоченный при Президенте РФ по правам ребенка (1 Бэс ыйын 2022). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Международный день защиты детей 1 июня. Досье. ТАСС (1 Бэс ыйын 2016). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 Международный день защиты детей: история и традиции праздника. РИА Новости (1 Бэс ыйын 2016). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Конвенция о правах ребёнка. КонсультантПлюс. Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026. Архивировано 12 Ыам ыйын 2022 года.
  6. ↑ 1 2 1 июня — День защиты детей: как у малышей и подростков появился свой праздник. Известия (31 Ыам ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  7. ↑ 1 2 Международный день защиты детей. Центр гигиенического образования населения Роспотребнадзора России (1 Бэс ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  8. ↑ 1 2 3 Благотворительная акция «Белый цветок». Детский хоспис (1 Бэс ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  9. ↑ ЮНИСЕФ «Гуманитарная деятельность в интересах детей». ЮНИСЕФ. Сигэнии күнэ: 4 Бэс ыйын 2026.
  10. ↑ 1 2 Детский труд. Международная организация труда (12 От ыйын 2021). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  11. ↑ Всемирный День ребенка. ООН. Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  12. ↑ Миллионы детей во всем мире страдают от дискриминации. ООН (18 Сэтинньи 2022). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  13. ↑ Сегодня — День защиты детей Африки. ООН (16 Бэс ыйын 2011). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  14. ↑ Воловатов В. Когда основали Международную демократическую федерацию женщин. Парламентская газета (1 Ахсынньы 2020). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  15. ↑ Международные организации заявляют: страны не справляются с задачей предупреждения насилия в отношении детей. Всемирная организация здравоохранения (18 Бэс ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  16. ↑ Детский труд: глобальные оценки. ООН. Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  17. ↑ Насилие в отношении детей. ВОЗ (29 Сэтинньи 2022). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  18. ↑ ООН: 30 миллионов детей в 15 странах страдают от истощения. ООН (2 Бэс ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  19. ↑ В Праге прошла демонстрация против абортов. ТАСС (1 Бэс ыйын 2021). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  20. ↑ Православные Литвы - против абортов. ИА REGNUM (1 Бэс ыйын 2011). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  21. ↑ 1 июня прошла акция против абортов «Мама подари мне жизнь». Боровичская Епархия Русской Православной Церкви (1 Бэс ыйын 2017). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  22. ↑ В Москве и других городах России проходит акция против абортов "40 дней за жизнь". Interfax (24 Кулун тутар 2014). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  23. ↑ Наложили запрет. Врачи откажутся от проведения абортов 1 июня. SmartNews (31 Ыам ыйын 2014). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.
  24. ↑ Масштабная благотворительная акция «СТАНЬ ПЕРВЫМ!» в этом году пройдёт в Чебоксарах. Первый канал (13 Ыам ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 2 Бэс ыйын 2026.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар