Николай Уус
Николай Федорович Борисов — Ньукулай Уус (1932 сыл ахсынньы 20 күнэ, Дьабыыл нэһилиэгэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, прозаик, юрист, Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх юриһа (1972), Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юриһа (1992)[1][2].
Олоҕун олуктара
1932 сыллаахха ахсынньы 20 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Дьабыыл нэһилиэгин Арыылаах сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1953 сыллаахха Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрбитэ, онтон Абый улууһугар сүрүн зоотехнигынан, улууска тыа хаһаайыстыбатын дьаһалтатын салайааччытынан үлэлээбитэ.
1961 сыллаахха Томскайдааҕы судаарыстыбаннай университет юридическай факультетын «правовед» идэтинэн бүтэрбитэ. Томскай уобаласка, Саха сирин Мирнэй, Үөһээ Дьааҥы уонна Өймөкөөн улуустарыгар 40 сыл устата следователь, прокурор көмөлөһөөччүтэ, борокуруор, судьуйа быһыытынан үлэлээбитэ.
1972—1988 сс. — Саха АССР борокуруорун солбуйааччытынан (прокуратура уонна ИДьМ уорганнарыгар силиэстийэни уонна дознаниены кэтээн көрүүгэ) үлэлээбитэ. 1988 сылтан — Сүрүн судаарыстыбаннай арбитр. Онтон 1991—1999 сс. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү арбитражнай суутун бэрэссэдээтэлинэн талылла сылдьыбыта.
Арассыыйа Федерациятыгар федеративнай сыһыаннары бөҕөргөтүүгэ, өрөспүүбүлүкэ уонна федеральнай киин ыккардыгар боломуочуйаны уонна баайы-дуолу араарыыга кыттыыны ылбыта: «АЛРОСА» АК тэриллэр докумуоннарын бэлэмнээһиҥҥэ, «Саха-Якутскай ССР судаарыстыбаннай ыстаатыһын туһунан», «Саха АССР-гар бас билии туһунан», «Сир баайын уонна сир баайын туһаныы туһунан» сокуоннар бырайыактарын оҥорууга кыттыбыта.
2002—2015 сс. Саха Өрөспүүбүлүкэтин ааһыныы боппуруостарыгар хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ.
Билиҥҥи кэмҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык Сүбэтин президиумун чилиэнэ, ону таһынан Ис дьыала миниистирин сүбэтин чилиэнэ буолар[1][2].
Айар үлэтэ
«Өймөкөөн тыатыгар» диэн бастакы кэпсээнэ 1979 сыллаахха «Хотугу сулус» сурунаалга тахсыбыта. Онтон ыла 20-чэ кинигэни таһаарбыта, ол иһигэр детектив жанрыгар, онно моральнай, материальнай, гражданскай уонна уголовнай эппиэтинэс боппуруостара көтөҕүллэллэр.
Н. Борисов айымньыларыгар төрөөбүт айылҕатын кэрэтэ, ону көмүскээһин уонна харыстааһын, Саха сирин төрүт олохтоохторун дьарыктара — булт уонна балыктааһын, тайҕа кыылларын олохторо-дьаһахтара кэпсэнэр. Үгүс айымньылара Саха сирин историческай түгэннэригэр анаммыттар: «Быһылааннаах былыргыга», «Манчаары Баһылай — юрист көрүүтүнэн». Норуоттар икки ардыларынааҕы суруйааччылар сойуустарын түмсүүтүн уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1993)[1][2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх юриһа (1972);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юриһа (1992);
- ССРС прокуратуратын бочуоттаах үлэһитэ (1984);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо (2001);
- Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо (2002);
- Өймөкөөн улууһун Ытык олохтооҕо ;
- М. М. Фёдоров аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (2015);
- Милииссийэ туйгуна;
- Бочуоттаах меценат (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
- Юриспруденция бэтэрээнэ[1][2].
Библиографията
- Ытыллыбыт буулдьа: Кэпсээннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1984. — 104 с.
- Эргэ саа: Кэпсээннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1987. — 136 с.
- Түүн үүтээҥҥэ. Кэпсээннэр. — Дьокуускай: Бичик, 1994. — 136 с.
- Булт ыарахан тыына. Сэһэннэр. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2002. — 280 с.
- По криминальным следам Золотого Дальстроя: в 2 т. — Якутск, 2003. — 231, 232 с.
- Олох чорооно. Роман. — Дьокуускай: Бичик, 2004. — 263 с.
- Тусклый отблеск алмазов. Роман. — Якутск, 2005. — 398 с.
- Быһылааннаах былыргыга: ист. роман: 3 т. — Дьокуускай: Бичик, 2007—2012.
- Саха дуулаҕа киһитэ — чекист Петров (1897—1943). — Дьокуускай: Бичик, 2007. — 128 с.
- Конфедералистар дьайыылара — дьиҥинэн: юрист көрүүтүнэн. — Дьокуускай: Якутский край, 2009. — 116 с.
- Толук ууруллубут олох. — Дьокуускай: «Якутия» медиа-бөлөх, 2010. — 167 с.
- Манчаары Баһылай — юрист көрүүтүнэн: докумуоҥҥа олоҕурбут сэһэн. — Дь.: «Медиа-холдинг», 2012. — 208 с.
- Айымньыларбыттан түмүк санаалар. — Дьокуускай: Бичик, 2012. — 32 с.