Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Намыына (аат)

Намыына (нууч. Намыына, Намына, Намина) — сахалыы кыыс, дьахтар аата.

Суолтата

Тэрис суруйбутунан, аат нарын диэн тылтан үөскээбит уонна «эйэҕэс, сымнаҕас» диэн суолталаах[1].

Багдарыын Сүлбэ наардааһынынан, Намыына диэн аат былыргы ааттан төрүттээх. Кини быһаарыытынан, аат намыын диэн тылтан үөскээбит, «эйэҕэс, сымнаҕас, ис киирбэх» диэн суолталаах[2].

НАМЫЫН даҕ. 1. Мээнэ өрүкүнэйбэт, холку, сэмэй (киһини этэргэ) (нууч. Спокойный, смирный, уравновешенный (о человеке)).

поэт. Нарын, намчы көстүүлээх (от-мас туһунан) (нууч. Нежный, тонкий, изящный, прекрасный на вид (о растениях))[3].

Үөскээһинэ

Намыын диэн тыл нам бар эбэтэр нам буол диэнтэн тахсыбыт, «чуумпур, налый, уоскуй» диэн суолталаах[4].

Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар нам диэн тыл монгуоллуу нам («чуумпу, наҕыл»), бүрээттии нам («чуумпу, нус-бааччы») уонна тывалыы нам («доҕордоһуу, иллэһии») тыллары кытта ситимэ ыйыллар[4].

«Монгуол тылларын этимологическай тылдьыта» диэн академическай таһаарыы бу ситими бигэргэтэр: нам диэн олохтоох монгуол тылларын кытта сахалыы нам диэн тыл тэҥнэнэр: халха монгуоллуу, бүрээттии уонна халмыыктыы нам, баоань тылыгар наму диэн тыллар «чуумпу, холку, нус-бааччы» диэн суолталаахтар. Ону кытта кыргыыс тылыгар мамыр («эйэҕэс, дьоллоох») диэн тыл эмиэ аймахтыы тыл быһыытынан ыйыллар[5].

Монгуол тылыгар намуун диэн тыл баар («симик, нарын» диэн суолталаах)[5].

Тарҕаныыта уонна көрүҥнэрэ

Намыына диэн аат нууччалыы киэбинэн Намына эбэтэр Намина диэн суруллуон сөп.

Тэрис бу аакка Намчы, Намчыйа, Намчыына, Нарыйа, Нарыйаана, Нарын, Нарынча, Нарынчаана диэн ааттары дьүөрэлиир[6].

Атын омуктарга

Намуун («симик, нарын»), Намуунбаяр («чуумпу дьол»), Намуунгоо («симик кэрэ») диэн монгуол ааттара бааллар[7].

Биллэр дьон

  • Намыына — ырыаһыт, композитор уонна ырыа айааччы, СӨ култууратын туйгунун Марианна Федотова айар аата[8];
  • Намыына Ю — аныгы ырыаһыт[9].

Култуураҕа

  • «Намыына» — Нам улууһун Никольцы сэлиэнньэтин ырыа ансаамбыла[10].

Быһаарыылар

  1. ↑ Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.
  2. ↑ Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  3. ↑ намыын (рус.). SakhaTyla.Ru — Якутский словарь. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 Нам (рус.). Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта Л—Н (VI). Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Санжеев Г. Д.; Орловская М. Н.; Шевернина З. В. Этимологический словарь монгольских языков. Том II: Ж—П (рус.). Институт востоковедения РАН. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  6. ↑ Тэрис, 2012, с. 20
  7. ↑ Васильева, Батодариева, 2015, с. 31
  8. ↑ Полная программа празднования Ысыаха Туймаады — 2023 — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (19 Бэс ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  9. ↑ Намыына Ю (рус.). МТС Музыка. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  10. ↑ Намский улус (рус.). Республиканский Дом народного творчества и социально-культурных технологий Республики Саха (Якутия) (20 Сэтинньи 2024). Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  • Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.
  • Санжеев Г. Д.; Орловская М. Н.; Шевернина З. В. Этимологический словарь монгольских языков. Том II: Ж—П. — Москва: Институт востоковедения РАН, 2016.
  • Васильева Д. Н-Д., Батодариева С. С. Личные имена монголов и бурят // Вестник Бурятского государственного университета. — 2015. — № 8. — С. 30—34. — ISSN 1994-0866.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».