Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Мир (кимберлитовай туруупка)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Мир.

«Мир» кимберлитовай туруупката (нууч. Кимберлитовая трубка «Мир») — 1955 сыллаахха арыллыбыт алмаас төрүт саппааһа. Бу Саха сиригэр 1954 сыллаахха геологтар Н. Н. Сарсадских уонна Л. А. Попугаева Сэбиэскэй Сойууска бастакы «Зарница» кимберлитовай туруупканы арыйбыттарын кэннэ иккис арыллыбыт төрүт саппаас буолбута[1], ол эрээри бастакыннан үлэ саҕаламмыта. Бастаан аһаҕас ньыманан хостообута, ол эрээри карьер дириҥээтин аайы үлэ сир аннынааҕы хостооһун ньыматыгар көспүтэ. Карьер дириҥэ 735 м, диаметра 1,4 км. Алмаастаах кимберлит рудатын аһаҕас ньыманан хостооһун 2001 сыл бэс ыйыгар тохтообута. 2009 сылтан хостооһун «Мир» сир аннынааҕы руднигар эрэ ыытыллыбыта[2], ол эрээри 2017 сыл атырдьах ыйыгар буолбут техногеннай саахалтан сылтаан рудник уонна карьер уунан туолбуттара — түмүгэр алмаас хостооһуна тохтообута[3].

Арыллыы устуоруйата

Кимберлитовай туруупка 1955 сыл бэс ыйын 13 күнүгэр геолог Н. В. Кинд оҥорбут сабаҕалыыр каартатынан, Амакинскай экспедиция геологтара Ю. И. Хабардин, Е. Н. Елагина уонна В. П. Авдеенко арыйбыттара. Кимберлит булуллубутун туһунан экспедиция салайааччыларыгар кинилэр ыыппыт аатырбыт радиограммалара кистэлэҥ кодтаах этэ, «Эйэ туруупката» диэн культурнай тиэрмиҥҥэ олоҕурбута:

Эйэ туруупкатын уматтыбыт, табаҕа үчүгэй. Авдеенко, Елагина, Хабардин.

— Радиограмма об открытии алмазной трубки «Мир». 13 июня 1955 г.

«Мир» туруупканы арыйбыттарын иһин Ю. И. Хабардин Ленин бириэмийэтинэн наҕараадаламмыта, Е. Н. Елагина бочуоттаах грамотанан уонна «Саппааһы бастакынан арыйааччы» дипломунан наҕараадаламмыта, ону таһынан Мирнэй куорат бочуоттаах олохтооҕо буолбута[4].

Геологическай тутула

«Мир» туруупката Аччыгый Ботуобуйа алмаастаах оройуонугар сытар. «Мир» кимберлитовай туруупката 300 м дириҥҥэ диэри (+30 м бэлиэ) төгүрүк конус формалаах. Рудалаах эттик поперечнай быһыытын иэнэ дириҥээтин аайы кыччыыр уонна 900 м дириҥҥэ дайка (нууч.) (сах. эттигэр кубулуйар. Туруупка кимберлит магмата үс түһүмэҕинэн киириитин түмүгэр үөскээбит кимберлит боруодаларыттан турар. Араас түһүмэх боруодалара састааптарынан, физико-механическай свойстволарынан уонна алмаастаахтарынан улаханнык уратыласпаттар.

Карбонатнай боруодалары (нууч.) (сах. уонна, арыый аҕыйах, кимберлиттэри хайаҕастардаах араҥалар гаастаахтара, битумнаахтара уонна ньиэптээхтэрэ сир аннынааҕы руднигы гаас-ньиэп көстүүтүнэн кутталлаахха киллэрбитэ. Ол иһин күүстээх карбонатнай пластарга сир аннынааҕы үлэлэри ыытыы, боруодалар массивтарын иннинэ дегазационнай скважиналарынан үүттээн баран оҥоһуллар[5].

Алмаас хостооһуна

Карьерга үлэ

1957 сыллаахха алмааһы аһаҕас ньыманан хостооһун саҕаламмыта, 44 сыл устата (2001 сыл бэс ыйыгар диэри[6]) барбыта. Карьер аттыгар Мирнэй бөһүөлэгэ үөскээбитэ, кини сэбиэскэй алмаас хостуур промышленноһын киинэ буолбута[7].

undefined

1980 сыл ахсынньы 23 күнүгэр «Мир» карьерыгар 342,57 карат (нууч.) (сах. ыйааһыннаах бөдөҥ ювелирнай алмаас хостоммута, 1981 сыллаахха кэлэн иһэр ССКП XXVI сийиэһин чиэһигэр ааттаммыта[8].

Үлэ кэнники сылларыгар карьер самосваллара спираль курдук суолунан 8 км усталаах сиринэн үөһэ тахсаллара.

Карьер үлэтин устатыгар 3 төгүл реконструкцияламмыта, Метегеро-Ичерскай уулаах комплекстан киирэр агрессивнай туустаах уулары тохтотор ураты тампонажнай сабыы оҥоһуллубута, ону таһынан сууккаҕа 32 250 м³ ууну (ыйга 1 мөл. м³ кэриҥэ) хачайдыыр систиэмэ үлэлээбитэ.

Аһаҕас (карьер) ньыманан үлэлиирин тухары, официальнайа суох дааннайдарынан, 17 млрд АХШ дуолларыгар тэҥнээх алмаас хостоммута, 350 мөл. м³ кэриҥэ боруода таһыллыбыта.

Рудникка үлэ

Геологическай чинчийии көрдөрбүтүнэн, алмаас сытар дириҥэ километртан ордук, онон саппааһы хостуур «Алроса» хампаанньа сир аннынааҕы руднигы тутууну саҕалаабыта. Сир аннынааҕы руднигы тутарга уонна кэлин үөһээҥҥи горизоннары куттала суохтук хостуурга, консервацияламмыт карьер түгэҕэр аналлаах хаххалыыр боруода араҥата кутуллубута. Бу «сыттык», эбэтэр «целик», алдьатар баттааһыннарга бэриммэт, халыҥа — 45 миэтэрэ.

Кимберлит туруупкатыттан хайа үлэһиттэрэ 34 сыл устата сир аннынааҕы ньыманан алмаастаах руданы хостуур былааннаахтара. Рудник бастакы уочарата 2009 сыллаахха үлэҕэ киирбитэ (2002 сыл кулун тутар 7 күнүгэр рудник клетевой ствола проходката саҕаламмыта, 2003 сыл атырдьах ыйыгар — скиповой), бырайыактыыр кыамтата сылга биир мөлүйүөн тонна руда этэ[9].

undefined
undefined

2023 сыллаахха аан дойдуга саамай бөдөҥ алмаас хостуур объект — саҥа «Мир-глубокий» сир аннынааҕы руднигын тутуу бырайыагын үлэтэ саҕаламмыта. Тутуу үлэтин активнай фазата 2024 сылга былааннаммыта[10].

Мирнэйдээҕи хайа-байытар комбинат

Мирнэйдээҕи хайа-байытар комбинат АЛРОСА хампаанньа саамай кырдьаҕас тэрилтэтэ буолар. Кини Мирнэй куоракка баар уонна 1957 сыллаахха «Мир» кимберлитовай туруупка саппааһын баһылааһын саҕаламмытынан сибээстээн тэриллибитэ. Билигин комбинат «Мир» уонна «Интернациональная» туруупкалар төрүт саппаастарын, ону таһынан хас да бытархай саппаастары сир аннынааҕы ньыманан хостуур. Комбинат бары хостуур тэрилтэлэриттэн киирэр руда № 3 фабрикаҕа байытыллар[11], кини бырайыактыыр кыамтата сылга 2 мөлүйүөн тонна руда.

Оҥорон таһаарар объектар тутуллара уонна характеристикалара

«Интернациональный» сир аннынааҕы рудник

Рудник 1999 сыллаахха үлэтин саҕалаабыта уонна 2002 сыллаахха сылга 600 тыһыынча тонна руданы хостуур бырайыактыыр кыамтатыгар тахсыбыта[12]. 2014 сыллаахха рудник 3,862 мөлүйүөн карат алмааһы хостообута. Саппааһы аһаҕас ньыманан хостооһун 2011 сыллаахха түмүктэммитэ. «Интернациональный» алмаастара ювелирнай хаачыстыбаларынан уратылаахтар уонна аан дойду рыногар ордук сыаналаналлар. Рудник рудаҕа алмаас састааба саамай үрдүгүнэн биллэр. Тоннаҕа 8,09 карат састааптаах буолан, саппааһа кэлэр 27 сыл устата хостуурга тиийэр[13].

«Интернациональный» руднигар хостооһун механизированнай слоевой систиэмэнэн, үлэлэммит куйаары закладкалыы ыытыллар. Руданы комбайннарынан алдьаталлар. Погрузочно-доставочнай массыыналар руданы рудоспускаларга тиэрдэллэр, онтон кини вагонеткаларынан тиэйэн таһаарар горизоҥҥа диэри тиэйиллэр, онтон капитальнай рудоспусканнан сүрүн умнаска киирэр уонна таһырдьа таһаарыллар.

«Мир» сир аннынааҕы руднига

«Мир» руднига 2001 сылга диэри үлэлээбит карьер курдук ураты буолбута. Сир аннынааҕы руднигы үлэҕэ киллэрии 2009 сыллаахха саҕаламмыта[14]. «Мир» руднигын кыамтата сылга 1 мөлүйүөн тонна руда этэ. 2014 сыллаахха рудник 1,463 мөлүйүөн карат алмааһы хостообута. Хайа үлэлэрэ механизированнай араҥанан хостооһун систиэмэтин ыытыллара, хостоммут куйаар закладатынан толоруллара. Руданы комбайннар алдьаталлара, тиэйэр-таһар массыыналар хостуур учаастактартан икки рудоспусктан биирдэстэригэр диэри тиэйэллэрэ, ол руданы атын транспортнай горизоҥҥа түһэрэрэ.

Драга флота

Комбинат уратытынан РФ-ка уонна АЛРОСА хампаанньаҕа соҕотох үс драгалаах алмаас флота буолар[15]. Бу уу үрдүнэн сылдьар комплекстар Иирэлээх өрүс сүнньүнэн сылдьан, өрүс түгэҕиттэн тоннаннан алмаастаах кумаҕы хостоон, бастакы байытыыны оҥороллор.

Кэрэхсэбиллээх чахчылар

  • 1980 сыл ахсынньы 23 күнүгэр «Мир» карьерыгар 342,5 караттаах бөдөҥ ювелирнай алмаас хостоммута, кинини 1981 сыллаахха кэлэн иһэр ССКП XXVI съеһин чиэһигэр ааттаабыттара[16].
  • 2002 сыл кулун тутарыгар «Интернациональная» туруупка карьерыгар 79,9 караттаах «Президент» алмаас хостоммута[17].
  • «Мир» туруупка карьера саамай улахан буолбатах. Кини дириҥэ 535 миэтэрэ, диаметра 1,2 км, бу параметрдарынан кини «Удачная» туруупка карьерыттан быдан кыра, кини кээмэйэ 1600 х 2000 миэтэрэ, оттон дириҥэ — 640 миэтэрэ.

Быһылааннар

2012 сыл алтынньы 9 күнүгэр «Мир» руднигар сууллуу буолбута. 20 миэтэрэ иэннээх закладочнай материал сууллубута. Саахал буолар кэмигэр рудникка 110 киһи баара. Сууллуу түмүгэр 1 киһи өлбүтэ. 109 үлэһит бэйэлэрэ тахсыбыттара[18].

2013 сыл муус устар 15 күнүгэр «Мир» руднигар боруода сууллан, биир киһи өлбүтэ[19].

2017 сыл атырдьах ыйын 4 күнүгэр шахтаҕа уу тоҕо анньан киирбитэ. Шахтаҕа 151 киһи баара. 142 хайа үлэһитэ түргэнник эвакуацияламмыта, өссө биир киһини сарсыныгар быыһаабыттара. Үлэ миэстэтигэр хаалбыт аҕыс киһини көрдөөһүн үс нэдиэлэ кэриҥэ салҕанан баран тохтотуллубута[20][21][22][23].

Рудник консервацияламмыта — хостооһун хаһан эмит саҕаланнаҕына, хас да сылынан эрэ буолуо[22][23].

Быһаарыылар

  1. ↑ 50 лет со дня открытия первой в Советском Союзе кимберлитовой трубки “Зарница” геологом Л. А. Попугаевой (рус.). Национальная библиотека Республики Саха. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  2. ↑ Мирнинский ГОК (рус.). Сообщество горных специалистов. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  3. ↑ Причиной трагедии на «Мире» стали нарушения в проекте. Ростехнадзор завершил расследование аварии на руднике в Якутии. NEDRADV (Недра ДВ) (13 Сэтинньи 2017). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  4. ↑ Первооткрывателю трубки «Мир» Екатерине Елагиной исполняется 80 лет (рус.). SakhaNews (4 Муус устар 2006). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 24 Сэтинньи 2012 года.
  5. ↑ Отчёт независимых экспертов о запасах и ресурсах месторождений алмазов Группы компаний «АЛРОСА», с. 15 (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  6. ↑ Дальневосточный геологический институт — Трубка Мир, хронология (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  7. ↑ Евгений Щигленко, Трубка «Мира» (рус.). ГЕО, сентябрь 2007
  8. ↑ XXVI съезд. Знаменитый алмаз (рус.). Энциклопедия драгоценных камней. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 21 Балаҕан ыйын 2014 года.
  9. ↑ Алроса / Мирнинский ГОК (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  10. ↑ Алена Нефедова. Строительство крупнейшего рудника «Мир-глубокий» начнется с 2024 года (рус.). Известия (1 Олунньу 2023). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 9 Олунньу 2023 года.
  11. ↑ Станислав Алексеев. Третья фабрика Мирнинского ГОК вышла из планового ремонта. БезФормата.Ru (10 Балаҕан ыйын 2012). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 3 Кулун тутар 2016 года.
  12. ↑ Якутия. «АЛРОСА» вывела на проектную мощность первый в России подземный алмазный рудник «Интернациональный». — Экономика / Финансы Новости — ИА REGNUM. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 27 От ыйын 2021 года.
  13. ↑ Рудник Интернациональный (Мирнинский ГОК, Алроса) (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  14. ↑ Введён в строй подземный алмазный рудник «Мир» (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 8 Атырдьах ыйын 2014 года.
  15. ↑ Прииск «Ирелях»: ледоуборка перед промсезоном-2013 (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  16. ↑ XXVI съезд. Знаменитый алмаз (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 21 Балаҕан ыйын 2014 года.
  17. ↑ Якутия. На одной из фабрик АК «АЛРОСА» добыт алмаз «Президент» — Политика, выборы, власть — Новости — ИА REGNUM. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 26 От ыйын 2021 года.
  18. ↑ News.Ykt.Ru: Обвал на руднике «Мир», есть пострадавший. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  19. ↑ РИГ SAKHAPRESS.RU / На руднике «Мир» в Якутии произошёл обвал породы: погиб человек — Пресс-служба ГУ МЧС России по РС (Я). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 14 От ыйын 2014 года.
  20. ↑ Первые итоги расследования аварии на руднике «Мир» в Якутии представят в течение месяца (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 15 Атырдьах ыйын 2017 года.
  21. ↑ Альпинисты не установили связь с горняками на руднике «Мир» в Якутии (рус.). runews24.ru. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 9 Атырдьах ыйын 2017 года.
  22. ↑ 1 2 У аварии на руднике «Мир» есть фамилия, имя и должность - YKTIMES.RU. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  23. ↑ 1 2 Что будет делать «Алроса» после потери рудника «Мир» в Якутии (рус.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 9 Ахсынньы 2017 года.

Литэрэтиирэ

  • Хабардин Ю. И. Воспоминания первооткрывателя: Путь к алмазной трубке. — М.: Геоинформмарк, 1999. — 275 с.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар