Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Кылаас салайааччыта

Кылаас салайааччыта (нууч. Классный руководитель) — оскуолаҕа эбэтэр училищаҕа тустаах кылаас бары үөрэнээччилэрин үөрэх уонна кылаас таһынааҕы дьарыктарын дьаһайар педагог. Арассыыйаҕа начаалынай кылаастарга кылаас салайааччытын эбээһинэһэ кылааһы үөрэтэр учууталга бэриллэр, онтон үрдүкү кылаастарга уонна училищаларга — бу кылааска/бөлөххө үлэлиир биир предмет-учууталга үөрэх тэрилтэтин дьаһалтатын быһаарыытынан ананар. Араас дойдулар үөрэхтээһиннэрин систиэмэлэригэр эмиэ педагогтар истэригэр кылаас салайааччытын анааһын баар.

Устуоруйа

Арассыыйаҕа кылаас салайааччытын института XIX үйэттэн саҕаланар, ол саҕана үөрэх тэрилтэлэригэр хос көрөөччү диэн дуоһунас баар буолбута. 1813 сыллаахха Норуот сырдатыытын министиэристибэтэ пансионаттарга хос көрөөччүлэри тэрийэр туһунан уураах таһаарбыта. Кинилэр сүрүн эбээһинэстэрэ — «оҕолор майгыларын, сиэрин-майгыларын араас хайысханан сайыннарыы уонна дойду чахчы туһалаах уолаттарын иитии» этэ. Хос көрөөччүлэргэ ирдэбиллэр үрдүк этилэр — кинилэр сиэр-майгы өттүнэн холобур буолуохтаах этилэр, омук тылларын билиэхтээх этилэр. Хос көрөөччүлэр иитиллээччилэри кытта биир астаах этилэр, иитиллээччилэр утуйар хосторугар утуу-субуу хоно сыталлара, кылаастарга дьарыктарга сылдьаллара, уруоктарынан көмөлөһөллөрө, ырааһы көрөллөрө. Иитиллээччилэри кэтээн көрүү сыала — «тылга, майгыга-сиэргэ уонна тас көрүҥҥэ» алҕастары көннөрүү буолара, тоҕо диэтэххэ үөрэнээччилэр быһыылара-майгылара нуучча дворяннарын (нууч.) (сах. нуормаларыгар сөп түбэһиэхтээх этэ.

Кылаас салайааччытын институтун салгыы уларыйыыта 1864 сыллааҕы Устаабынан быһаарыллыбыта. Бу устаап кылаас наставниктарын, онтон дьахтар гимназияларыгар — кылаас даамаларын институтун киллэрбитэ. Кылаас наставниктарын үлэтэ кэтии-хонтуруоллууртан (бу функция кылаас наставнигын көмөлөһөөччүтүгэр бэриллибитэ) иитэр-үөрэтэр майгылаах буолбута[1].

Кылаас даамалара уонна кинилэр иитиллээччилэрэ, 1909 сыл

1930 сыллаахха ССРС-ка кылаас бөлөҕүн салайааччыта диэн дуоһунас баар буолбута. Ол иннинэ бөлөхтөргө иитэр үлэни учууталлар толороллоро. Кылаас салайааччытын дуоһунаһа Сэбиэскэй Сойуус Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан 1934 сыллаахха киирбитэ. Кылаас салайааччытын киллэрии туһунан аныгыскы уураах 1960 сылтан Бырабыыталыстыба докумуоннарыгар суруллубута. Салгыы Үөрэх министиэристибэтин кылаас салайааччытын туһунан докумуоннара 1975 сыллааҕы методическай сурукка, онтон 2001 сыллаахха бэлиэтэммиттэрэ. 1990-с сылларга, пионерскай уонна комсомольскай тэрилтэлэр суох буолбуттарын кэннэ, кылаас салайааччытын функциялара сүппүттэрэ. Билиҥҥи Арассыыйаҕа кылаас салайааччыта оҕо уонна предмет-учууталлар, оскуола уонна төрөппүттэр, оҕо уонна тулалыыр эйгэ икки ардыларынааҕы ситим буолар[2].

Европа дойдуларыгар кылаас салайааччытын институтун сайдыыта маарынныыр этэ. Германияҕа (ниэм. Klassenlehrer), Францияҕа (фр. professeur principal), Скандинавия (нууч.) (сах. дойдуларыгар (швед. Klasslärare) кылаас салайааччылара Арассыыйатааҕыларга майгынныыр үлэни үксүн толороллор. АХШ-ҕа кылаас салайааччылара (ааҥл. homeroom teacher) начаалынай оскуолаҕа эрэ бааллар, онтон салгыы кылаас салайааччытын эбээһинэһин хас биирдии үөрэнээччигэ анаммыт куратордар ылаллар. Кинилэр үөрэнээччилэргэ предметтэри, расписаниены талыыга, профориентацияҕа уонна үрдүк үөрэххэ киириигэ сүбэлэри биэрэллэр[3]. Улуу Британияҕа хас биирдии үөрэнээччигэ учуутал (ааҥл. tutor) сыһыарыллар, кини үөрэххэ, спорка уонна оскуола олоҕун атын эйгэлэригэр ситиһиилэрин кэтиир[4].

Соруктар

Г. М. Коджаспирова уонна А. Ю. Коджаспиров эрэдээксийэлэринэн тахсыбыт педагогическай тылдьыкка, кылаас салайааччыта (иитээччи) — бу педагог үлэһит, кини эбээһинэһигэр оҕо бэйэтин сайдыытыгар уонна личность быһыытынан олохсуйуутугар табыгастаах усулуобуйаны тэрийии, кини иитиитин систиэмэтигэр наадалаах көннөрүүлэри киллэрии, оҕолор бэйэ-бэйэлэрин, учууталлары, төрөппүттэри кытта алтыһыыларыгар үөскүүр кыһалҕалары быһаарарга көмөлөһүү, кылаас коллективын тэрийии уонна иитии киирэр[5].

М. И. Рожков «Кылаас салайааччытыгар» диэн пособиетыгар маннык быһаарыы бэриллэр: кылаас салайааччыта — оскуола педагога, оҕо олоҕун тэрийээччи, межличностнай сыһыаннары көннөрөөччү уонна оскуола олоҕун уустук дьыалабыай уонна психологическай быһыыларыгар бэйэтин кылааһын иитиллээччилэрин көмүскээччи[6].

Кылаас салайааччытын соруктарыгар киирэллэр:

  • Кылаас коллективын тэрийии уонна сайыннарыы;
  • Хас биирдии үөрэнээччи личность быһыытынан сайдыытыгар, бэйэтин бигэргэниитигэр, уратытын харыстыырга уонна саҥа дьоҕурдарын арыйарга табыгастаах психологическай-педагогическай усулуобуйаны тэрийии;
  • Чөл олоҕу олохтооһун;
  • Кылаас коллективын иитэр үлэ араас формаларын нөҥүө сыһыаннар систиэмэтин тэрийии;
  • Үөрэнээччилэр бырааптарын уонна интэриэстэрин көмүскээһин;
  • Үөрэнээччилэри кытта систиэмнэй үлэни тэрийии;
  • Үөрэнээччилэр икки ардыларыгар, үөрэнээччилэр уонна атын педагогтар икки ардыларыгар сыһыаннары киһилии оҥоруу;
  • Үөрэнээччилэргэ сиэр-майгы өйдөбүллэрин уонна духуобунай суолу-ииһи иҥэрии;
  • Үөрэнээччилэр социальнай суолталаах айар үлэлэрин тэрийии[7].
Кылаас салайааччыта

Эбээһинэстэр

Кылаас салайааччытын тус эбээһинэстэригэр киирэллэр:

  • Үөрэнээччилэр үөрэхтэрин, майгыларын, сылдьыыларын кэтээн көрүү уонна анаалыстааһын;
  • Төрөппүттэри кытта алтыһыы — төрөппүт мунньахтарын ыытыы;
  • Конфликтары быһаарарга, бу конфликтары сэрэтэргэ көмөлөһүү, ол иһигэр психологтары, социальнай үлэһиттэри уонна быраабы араҥаччылыыр уорганнары кытыннаран;
  • Актуальнай боппуруостар ырытыллар, официальнай информация тиэрдиллэр, кылаас таһынааҕы тэрээһиннэр былааннаналлар кылаас чаастарын ыытыы;
  • Оскуола таһынааҕы тэрээһиннэри ыытарга көмөлөһүү — кылаас экскурсияларын, түмэллэргэ, тыйаатырдарга уо. д. а. сылдьыылары тэрийии;
  • Докумуоннары ыытыы, докумуоннар испииһэктэрэ педагог үлэлиир оскуолатыттан тутулуктаах буолуон сөп[8].

Арассыыйаҕа

Арассыыйа учууталлара кылаас салайааччытын үлэтин иһин ый аайы эбии төлөбүри ылаллар. РФ бырабыыталыстыбатын уурааҕынан, 2024 сыл кулун тутар 1 күнүттэн эбии төлөбүр нэһилиэнньэтэ 100 тыһ. киһиттэн аҕыйах сирдэригэр 10 тыһ. солкуобай, онтон нэһилиэнньэтэ 100 тыһ. киһиттэн элбэх куораттарга 5 тыһ. солкуобай буолар[9].

2020 сылтан сыл аайы Арассыыйатааҕы кылаас салайааччыларын пуорума ыытыллар. Бу тэрээһини бэрэсидьиэн Владимир Путин сорудаҕынан РФ Үөрэҕмн министиэристибэтэ тэрийэр. Пуорум бырагырааматыгар үөрэх, дискуссия уонна култуурунай чаастар киирэллэр. Спикердэринэн уонна экспертэринэн биллибит специалистэр буолаллар. Педагогтарга бу площадка профессиональнай уопуту атастаһарга кыах биэрэр[10].

2023 сыллаахха Кылаас салайааччыларын пуорумун кыттыылаахтара

Пуорум меморандумугар, чуолаан, маннык аспектэр киирбиттэр:

  • Сыыппара үөрэхтээһинэ билиҥҥи педагог булгуччулаах компетенцията буоларын курдук;
  • Үөрэхтээһин ситим-эйгэтигэр оҕолор куттала суох буолуулара;
  • Уруок таһынааҕы дьарык, күүстээх иитэр резерв быһыытынан;
  • Кылаас чааһа — кылаас салайааччытын уонна үөрэнээччилэр алтыһыыларын актуальнай көрүҥэ;
  • Кылаас салайааччытын төрөппүттэри кытта партнерскай алтыһыыта — оҕону иитии процеһын биир кэлим буоларын мэктиэтэ[11].

Быһаарыылар

  1. ↑ Е. В. Корябкина. Становление и развитие института классного руководства в России. cyberleninka.ru (2011). Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  2. ↑ Матвиевская Т.Н. История института классного руководства (русский) // Восьмое измерение : газета. — 2021. — 1 октябрь (№ 35). — С. 1.
  3. ↑ Система школьного образования в США. www.iqconsultancy.ru. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  4. ↑ Роль тьютора в организации воспитательного процесса в школах Великобритании. 2konferentsia.ucoz.net. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  5. ↑ Коджаспирова Г. М., Коджаспиров А.Ю. [https://irina-bateneva.ucoz.ru/books/kodzhaspirovy-pedagogicheskij_slovar.doc А.Ю. Педагогический словарь: Для студ. высш. и сред. пед. учеб. заведений.]. — М.: Издательский центр «Академия», 2000. — С. 38 с.. — 176 с. с.
  6. ↑ Классный руководитель (рус.). sh-vadinskaya-r66.gosweb.gosuslugi.ru. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  7. ↑ Об утверждении методических рекомендаций об осуществлении функций классного руководителя педагогическими работниками государственных общеобразовательных учреждений субъектов Российской Федерации и муниципальных ... (не нуждается в госрегистрации) от 03 февраля 2006 - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  8. ↑ Классный руководитель в школе: кто это, зачем нужен, обязанности и права, роль в образовательном процессе, Lenta.RU. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  9. ↑ Правительство утвердило постановления об увеличении размера выплат за классное руководство и кураторство (рус.). government.ru. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  10. ↑ Стартует прием заявок на V Форум классных руководителей (рус.). Минпросвещения России. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.
  11. ↑ Форум классных руководителей(биллибэт). Форум классных руководителей. Сигэнии күнэ: 22 Балаҕан ыйын 2025.

Литэрэтиирэ

  • Классному руководителю: учеб.-метод. пособие / ред. М. И. Рожков. — Москва: Владос, 1999. — 280 с. — ISBN 5-691-00370-4

Категориялар