Кузьмин Валерий Ильич

1918 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр Өлүөхүмэ оройуонун Ииннээх с. төрөөбүт.

Сэттис кылаас кэнниттэн Дьокуускайдааҕы пушно-меховой хаһаайыстыба техникумугар үөрэнэ киирбит. Ол сылларга Юрий Шафер салайааччылаах планернай станция аһыллыбытыгар онно үөрэнэ киирбит.

1935 сыллаахха В. И. Кузьмины Ульяновскай летнай училищеҕа үөрэххэ ыыппытттар.

1937 сыллаахха, училищены бүтэрэн, Алдан, Дьокуускай аэроклубтарыгар пилоттары бэлэмнээбит.

Сэрии сылларыгар, 1942 сыл бүтүүтэ, Аляска — Сибиир авиатрасса аһыллыбыт. 1943 сыллаахха В. Кузьмин — Бастакы Кыһыл Знамялаах перегоночнай авиадивизия транспортнай полкатын СИ-47 американскай транспортнай самолетун иккис пилота буолбут.

1946 с. В. И. Кузьмин Саха сирин арҕаа өттүгэр алмаас баайдаах сирдэри разведкалааһыҥҥа, полярнай станциялар, Хотугу муустаах далайга муус разведкатыгар үлэлээбит. Көтөр аал саҥа тииптэри баһылаабыт — Ли 2, Ил-12, Ил-14.

1950-с сыллар саҕаланыыларыгар В. И. Кузьмин — авиаэскадрилья командира.

1969—1981 сылларга гражданскай авиация Саха сиринээҕи управлениетын салайбыт. Кини салалтатынан улахан сөмөлүөттэр пааркаларын Ан-24, Ан-26, Ан-12, Як-40 турбовинтаах уонна турбореактивнай лайнердарга уларытыы оҥоһуллубута, көтөр хайысхалара кэҥээбитэ. I кылаастаах Ту-154, Ил-76 самолеттары ыларга Дьокуускай аэропорт производственнай базатын уонна персоналын көхтөөхтүк бэлэмнээбит. Дьокуускай аэропорда реконструкцияны ааспыт, ангардар, гаражтар тутуллубуттар. Коллектив социальнай олоҕо эмиэ тупсубут: аэропорт микрорайонугар 30 №-дээх орто оскуола, оҕо саадтара, санаторий-профилакторий, олорор дьиэлэр тутуллубуттар. Бу сыллар усталарыгар Саха ААО республика саамай бастыҥ коллективтарын ахсааныгар сылдьыбыт.

ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1973 сыл олунньу 9 күнүнээҕи Ыйааҕынан Кузьмин Валерий Ильичка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт^[2].

• Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1973);

• Ленин Уордьана (1973);
• Үс Үлэ Кыһыл знамятын уордьана (01.10.1957; 16.04.1963; 15.06.1971);
• Кыһыл Сулус уордьана (27.06.1947);
• «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан (31.07.1953); ССРС мэтээллэрэ;
• ССРС үтүөлээх пилота (1967);
• Дьокуускай куорат Ытык киһитэ^[2].

• Дьокуускай аэропорт аэровокзалын болуоссатыгар В. И. Кузьмиҥҥа өйдөбүнньүк бюст туруоруллубут;
• В. И. Кузьмин аата Дьокуускай 30 №-дээх оскуолатыгар иҥэриллибит;
• «Валерий Кузьмин» теплоход ааттаммыт (Тикси флота, 2025 сыллаахха утилизацияҕа барбыт);
• Кини аатын «Якутия» авиакомпания ТУ-154М самолетугар иҥэриллибит (билигин көтүппэттэр);
• Аата Дьокуускай куорат уулуссатыгар, аэропорт болуоссатыгар иҥэриллибит;
• В. И. Кузьмин аатынан бириэмийэлэр уонна стипендиялар олохтоммуттар;
• «Якутия» авиакомпания RA-89011 нүөмэрдээх Sukhoi Superjet 95-100 самолета эмиэ кини аатын сүгэр;

• 2025 сыллаахха Саха сирин гражданскай авиациятын 100 сылын көрсө, 30 №-дээх оскуола эркинигэр В. И. Кузьмиҥҥа анаммыт «Халлаан туһунан Ыра» диэн мурал оҥорбуттар^[3];
• Сыл аайы Кузьмин төрөөбүт күнүгэр кини пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн ууруу сиэрэ-туома ыытыллар^[4].