Домодедово (аэропорт)
М. В. Ломоносов аатынан дойдулар ыккардыларынааҕы Домодедово аэропорта (ИАТА: DME, ИКАО: UUDD) — федеральнай суолталаах дойдулар ыккардыларынааҕы аэропорта[4], Москва уонна Москва уобалаһын түөрт сүрүн аэропордарыттан биирдэстэрэ, РФ пассажиропотокка иккис аэропорта[5]. Домодедово куорат уокуругун уонна Московскай уобалас Раменскай оройуонун кыраныыссатыгар, Москва кииниттэн соҕуруу-илин диэки 45 килэмиэтирдээх сиргэ, Москуба кольцевой суолуттан 22 килэмиэтирдээх сиргэ баар. Официальнай аата — Михаил Ломоносов аатынан «Москва (Домодедово)»[6].
Арассыыйа иһигэр, ону тэҥэ Европаҕа, Азияҕа уонна Африкаҕа өрүү рейстары хааччыйар, Шереметьево кэнниттэн Арассыыйа пассажирдарын ахсаанынан иккис улахан аэропорда буолар, аан дойдутааҕы Oneworld альянс Москватааҕы хаба уонна, чуолаан, пассажирдары тиэйии өттүнэн иккис улахан S7 Airlines Арассыыйа авиахампаанньатын хаба[7].
2025 сыл бэс ыйын 17 күнүгэр Москва уобалас Арбитражнай суута Генеральнай борокуратуура көрдөһүүтүнэн аэропорду судаарыстыбаннай бас билиигэ кубулуппута[8].
Сүрүн информация
Аэропорт комплексыгар икки туспа параллельнай көтөр-олорор балаһалаах (ВПП-1 уонна ВПП-2) турар аэродром киирэр. Бэйэ-бэйэлэриттэн икки килэмиэтир тэйиччи тураллар, ол иһин Домодедово Москватааҕы авиация киинигэр бэйэтин балаһаларыгар биир кэмҥэ көтөр уонна олорор эпэрээссийэлэри ыытар кыахтаах соҕотох аэропорда буолар. Икки көтөр-олорор балаһа ICAO CAT IIIА[ru] категориятынан сертификацияламмыттар. Көтөр-олорор 1-кы балаһа реконструкцията Домодедовоны Арассыыйа бастакы Airbus A380 пассажирскай лайнеры ылар кыахтаах аэропордунан оҥорбута[9].
Домодедово аэропордун пассажирдар терминаллара «С» IATA сертификаттаах уонна ISO 9001:2000 норуоттар ыккардыларынааҕы хаачыстыба стандартынан Арассыыйаҕа аан бастаан сертификацияламмыта[10].
Москваҕа пассажирдары тиэйиигэ аэропорт үллэстиитэ 46 % тэҥнэһэр. Дьокуускай аэропордуттан аан дойду үрдүнэн 247 хайысхаҕа 82 авиахампаанньа көтөр, олортон 83-э Москва авиационнай түмүгэр эрэ баар[11]. Аэропорт партнердарыгар 48 тас дойдулар авиахампаанньалара (12-тэ СНГ дойдуларын бэрэстэбиитэллэрэ) уонна 28 Арассыыйа авиахампаанньалара киирэллэр. 2014 сыллаахха Star Alliance уонна Oneworld курдук биллэр авиация альянстарын чилиэннэрэ Москваҕа рейстэргэ талбыт Домодедоваҕа 33 мөлүйүөн пассажиры хааччыйбыта[12].
Устуоруйа
Тас дойду хонтуруола
2025 сыл тохсунньу 29 күнүгэр Генеральнай борокуратуура «Домодедово» бөлөх хампаанньаларын уонна аэропорду кытары ситимнээх юридическэй сирэйдэрин утары Москва уобалас Арбитражнай суутугар үҥсүү түһэрбитин туһунан биллибитэ[13]. «Коммерсант» иһитиннэрбитинэн, суукка үҥсүү түһэрии иннинэ Домодедово аэропордугар эбийиэктэри приватизациялааһын бэрээдэгин бэрэбиэркэлээбиттэрэ. Хоруйдааччыларга генеральнай борокуратуураттан сайабылыанньа почтанан ыытыллыбыта, уонна силиэстийэ түмүгүн туһунан иһитиннэрбэтэхтэр диэн бэчээккэ бэлиэтэнэр[14].
Арассыыйа Генеральнай борокуратуурата 2025 сыл тохсунньу 30 күнүгэр Домодедово аэропордун тас дойду хонтуруолугар киирбитин туһунан иһитиннэрбитэ. Мантан сибээстээн, ирдэбил сайабылыанньа түһэриллибит, ол сыала-соруга аэропорду бас билэр холдинг хампаанньа акцияларын 100 % национализациялааһын буолар. Борокуратуура этэринэн, Домодедовоны кытта сибээстээх структуралары тас дойду инвестордара Дмитрий Каменщик (Турция, ОАЭ) уонна Валерий Коган (Израиль) хонтуруоллууллар, кинилэр бырабыыталыстыба хамыыһыйатыттан стратегическай суолталаах дьаһаллары ыытар көҥүлү ылбатахтара. Бу тас дойдулар инвестордарын үлэлэрин туһунан сокуону кэһэр[15].
Росавиация 2025 сыл олунньу 1 күнүгэр Домодедово аэропордун үлэтин хонтуруолга ылбыта. Бу быһаарыыны Москва уобалас Арбитражнай суута ылыммыта[16].
2025 сыл олунньу 28 күнүгэр «Домодедово дьыалатын» көрөр суукка омук олохтоохторо тас дойдуга хапытаалы таһаарыы схемаларыгар уонна сууттанааччылар Арассыыйа экономическай суверенитетын алдьатыыга ылыммыт миэрэлэригэр саҥа матырыйаалларынан хааччыллыбыта биллибитэ. Бу дааннайдар Росфинмониторинг[ru] үлэтинэн көстүбүттэрэ[17].
Бас билии структурата
Домодедово 2025 сыл бэс ыйын диэри Арассыыйаҕа соҕотох чааһынай аэропорт этэ: аэропорт оператора DME Limited бөлөх этэ[18]. 2013 сыл күһүнүгэр, РБК хаһыат, аэропорт пресс-сулууспатыгар олоҕуран, «Домодедово аэропорт үлэтин ыытар тэрилтэлэр» түмүк хаһаайына аэропорт дириэктэрдэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Каменщик буоларын уонна бу хампаанньалар бэйэлэрэ Арассыыйа юрисдикциятыгар киирэллэрин туһунан суруйбута[19]. В. М. Коган кэтиир сэбиэт бэрэссэдээтэлэ[20].
2025 сыл бэс ыйын 17 күнүгэр Москва уобалас Арбитражнай суута Генеральнай борокуратуура көрдөһүүтүнэн Домодедово аэропордун судаарыстыбаҕа биэрбитэ. Борокуратуура бэйэтин ирдэбилигэр 2016 сылтан ыла ыытыллыбыт уонна DME Limited бөлөх хампаанньаларын тас дойдулар сабыдыалларынан көһөрүүлэрин хааччыйбыт сорох дьаһаллары дьиҥэ суох диэн биллэрэргэ көрдөспүтэ. Бу иннинэ, 2025 сыл олунньу 28 күнүгэр, суут дьыала матырыйаалларыгар аэропорду антитеррористическай охрана систиэмэтин уонна Москватааҕы авиа түмүккэ тырааныспар куттала суох буолуутун туругун туһунан иһитиннэриилэр баалларынан ситимнээн, суут дьыалаҕа эрдэттэн көрүүтүн сабыылаах эрэсиимҥэ көһөрбүтэ[8].