Гоголев Степан Филиппович

1896 сыллаахха ахсынньы 21 күнүгэр Орто Бүлүү улууһун (билигин Бүлүү улууһа) Дьөккөн нэһилиэгэр орто баай ыалга төрөөбүтэ.

1907—1911 сс. Хампа алын сүһүөх училищетыгар үөрэммитэ. 1915 сыллаахха Бүлүүтээҕи үрдүкү училищены бүтэрбитэ.

Дьокуускайдааҕы учуутал сэминээрийэтигэр үөрэнэ сылдьан Бүлүүттэн төрүттээх ыччат тэрийбит «Бастакы хардыылар» түмсүүтүгэ киирбитэ, «Дитя» илиинэн суруллар сурунаал эрэдээктэринэн үлэлээбитэ.

1916 сыллаахха Е. М. Ярославскай көҥүлэ суох куруһуогун чилиэнэ буолбута. Куруһуок 1917 сыл кулун тутарыгар «Эдэр социал-демократ» тэрилтэҕэ кубулуйбута.

Учуутал сэминээрийэтин 1918 сыллаахха бүтэрбитэ.

1917—1918 сыллардааҕы Өрөбөлүүссүйэ хамсааһыннарын кыттыылааҕа. 1917 сыллаахха Бүлүү улууһун уопсастыбаннай куттал суох буолуутун Кэмитиэтин бюротун чилиэнинэн талыллыбыта. 1918 сыл сайыныгар Орто Бүлүү улууһугар сэбиэскэй былааһы олохтоспута, улуус дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Арассыыйа социал-демократ оробуочай баартыйатын (нууч.) (сах. (РСДРП) Саха сиринээҕи холбоһуктаах тэрилтэтин сорудаҕынан Илин Хаҥалас улууһугар (билигин Хаҥалас уонна Мэҥэ Хаҥалас улуустарын сирдэрэ-уоттара) бассабыыктар аҕытаассыйаларын ыыппыта.

1918 сыл атырдьах ыйыгар, Саха сиригэр сэбиэскэй былаас сууллубутун кэннэ, Степан Аржаков бөлөҕүн кытта Өлүөхүмэ диэки күрээн иһэн, үрүҥнэргэ тутуллан хаайыллыбыта.

1919 сыллаахха босхолонон, атырдьах ыйыгар Дьөккөн нэһилиэгэр бастакы земскэй оскуола тэрийбитэ уонна онно учууталынан үлэлээбитэ.

1920 сыллаахха буоластааҕы өрөбөлүүссүйэ кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыта.

1920—1921 сс. норуот үөрэҕириитин учаастактааҕы устурууктарынан үлэлээбитэ^{[1] [2]}.

1921—1923 сс. — Саха сиринээҕи норуот үөрэҕириитин салаатын сэбиэдиссэйэ, ону тэҥэ күбүөрүнэ революционнай трибуналын чилиэнэ уонна Үлэ биир кэлим оскуолатын устурууктара.

1922—1923 сс. — саҥа тэриллибит Саха АССР бастакы бырабыыталыстыбатыгар ис дьыала норуодунай хамыһаарын солбуйааччыта, ис дьыала норуодунай хамыһаара.

1923—1926 сс. Москватааҕы 1-кы судаарыстыбаннай университет уопсастыбаннай билим факультетын сэбиэскэй быраап салаатыгар үөрэммитэ.

1926—1931 сс. — юстиция наркома уонна өрөспүүбүлүкэ борокуруора. 1929 сыллаахха күһүн быстах кэмҥэ Москваҕа Саха бырабыыталыстыбатын бэрэстэбиитэлинэн үлэлээбитэ.

1930—1931 сс. — үөрэҕирии уонна доруобуйа харыстабылын норуодунай хамыһаара^[3].

Үөрэҕирии наркомун быһыытынан алын сүһүөхтээх үөрэхтээһин булгуччулаах буоларын ситиспитэ, култуурунай өрөбөлүүссүйэ соруктарын толорууга үлэни ыыппыта; кини салайар кэмигэр өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн биир тииптээх оскуола дьиэлэрин тутан саҕалаабыттара. Бу сылларга саха тылын транскрипциятын уонна тиэрминнэрин, ону кытта Саха АССР Конституциятын хамыыһыйаларыгар үлэлээбитэ.

1931—1933 сс. Саха АССР Норуодунай Хамыһаардарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан үлэлээбитэ. Бу дуоһунаска култуура уонна норуот үөрэҕириитин тэрилтэлэрин үлэтин хонтуруоллаан үлэлэппитэ, Саха сиригэр үрдүк үөрэхтээһин үөдүйэн тарҕанарыгар үлэлэспитэ (ол курдук, үлэтин түмүгэр 1934 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика института аһыллыбыта). Ону тэҥэ, Совнарком иһинэн судаарыстыбаннай арбитр быһыытынан үлэлээбитэ, Өрөспүүбүлүкэ Госбылаанын бэрэссэдээтэлин эбээһинэһин толорбута уонна үгүс бырабыыталыстыба хамыыһыйаларын үлэтин салайбыта. 1932 сыллаахха Саха АССР Госбылаанын бэрэссэдээтэлинэн анаммыта^[1].

Сэбиэттэр I, V, VI, VII Бүтүн Саха сиринээҕи сийиэстэрин дэлэгээтэ, Саха АССР Киин ситэриилээх кэмитиэттэрин V, VI, VII сийиэстэрин чилиэнэ^[2].

1933 сыллаахха ахсынньы 26 күнүгэр Москваҕа сүрэҕинэн ыалдьан өлбүтэ^[4].

Өлбүтүн кэннэ биэс сылынан, 1938 сыл ахсынньы 22 күнүгэр, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиума РСФСР ХК 58-1а ыстатыйатынан «уҥа контрреволюционнай омугумсуйар тэрилтэ», ол эбэтэр конфедералистар хамсааһыннарын салайааччытынан, норуот өстөөҕүнэн биллэриллибитэ. Бу содулугар огдообото эрэпириэссийэҕэ түбэспитэ, хаайылла сылдьыбыта^[4].

С. Ф. Гоголев аатын Саха Өрөспүүбүлүкэтин Борокуратуурата 2003 сыл сэтинньи 28 күнүгэр чөлүгэр түһэрбитэ.

• Бастакы кэргэнэ — Корнилова Елизавета Георгиевна (1897—1999), Дьокуускайга бастакы национальнай оҕо саадын төрүттээччитэ;
  • Кыыһа — Корнилова Октябрина Степановна (1928—2016), профессор, Арассыыйа Федерациятын үрдүкү идэлээх үөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ, Саха судаарыстыбаннай университетыгар француз тылын кафедратын төрүттээччитэ;
    • Сиэнэ — Яковлев Анатолий Яковлевич, дипломат, востоковед, экономика билимин хандьыдаата; Саха Өрөспүүбүлүкэтин тас сибээстэрин миниистирэ (1998—1999)^[3];
• Иккис кэргэнэ — Гоголева (Яковлева) Евдокия Константиновна (1891—1971), тыйаатыр диэйэтэлэ, 1913—1927 сс. суруйааччы Алампа кэргэнэ^[5].

• С. Ф. Гоголев аатынан Хампа орто уопсай үөрэхтээһин оскуолата, Дьокуускайдааҕы педагогика кэллиэһэ, Бүлүүгэ култуура уонна сынньалаҥ паарката ааттаммыттара;
• Бүлүү куоратыгар уонна төрөөбүт Дьөккөн нэһилиэгэр кини аатынан уулуссалар ааттаммыттара;
• Хампа уонна Дьөккөн сэлиэнньэлэригэр С. Ф. Гоголев бүүстэрэ туруоруллубуттара^[1][3].