Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Герасим Измайлов

Герасим Григорьевич Измайлов (1745, Дьокуускай, Арассыыйа импиэрийэтэ — 1795, Охотскай) — нуучча муоранан айанньыта, штурман уонна Хотугу Пацификаны, Нуучча Америкатын чинчийээччитэ. Алеут арыыларыгар уонна Аляска кытылыгар бултуур уонна чинчийэр сыаллаах сырыыларга кыттыбыта, байҕал каарталарын оҥорбута уонна чуолкайдаабыта. 1778 сыллаахха Уналашкаҕа Джеймс Кугу көрсүбүтэ[1].

Олоҕун олуктара

1745 сыл эргин Дьокуускайга төрөөбүтэ[1]. Сабаҕалааһынынан, Иркутскай эбэтэр Охуоскай навигационнай оскуолатыгар үөрэммитэ[1].

1771 сыллаахха Камчаткаҕа сыылынай поляк-конфедерат Мориц Бенёвскай өрө туруутун кэмигэр тумултан күүһүнэн көһөрүллүбүтэ. Камчаткаҕа төннө сатаабытын иһин накаастаан баран Куриль арыыларыттан бииригэр хаалларбыттара[1]. Кэлин арыыга промышленниктар кэлбиттэрэ, кинилэри кытта кыстаабыта; 1772 сыллаахха Камчаткаҕа төннүбүтэ[1].

Силиэстийэ кэнниттэн муораҕа сулууспатын салҕаабыта. 1775—1781 сылларга «Сибэтиэй Павел» бот хамаандатын кытта Алеут арыыларыгар бултуур эспэдииссийэҕэ кыттыбыта уонна байҕал каарталарын чуолкайдаабыта[1].

1778 сыл алтынньытыгар Уналашка арыыга капитан Джеймс Кугу көрсүбүтэ. Британскай эспэдииссийэ кыттыылаахтарыгар Чуумпу далай хотугу өттүн каартарын көрдөрбүтэ; Кук кини нөҥүө Британия адмиралтействотыгар сурук ыыппыта[2]. Кук каартаны, квадранты уонна шпаганы биэрбитэ[1].

1783—1786 сылларга Охуоскайтан Кадьяк арыыга айаннаабыт «Үс Сибэтиитэл» галиоту хамаандалаабыта, бу айаҥҥа Григорий Иванович Шелиховтыын сылдьыбыттара. Айан бүтүүтүгэр Алеут арыыларын уонна Америка кытылын каартатын оҥорбута[1].

1789 сылга «Сибэтиэй Симеон» галиотунан Кенай тумул соҕуруулуу-илин кытылын чинчийбитэ уонна ойуулаабыта. 1792 сылга бу хараабылынан хамаандалаан, Чугат хомотугар Александр Андреевич Баранов этэрээтигэр тлинкиттэр саба түһүүлэрин утары охсуспута[1].

1793—1794 сылларга Кадьяк, Уналашка уонна Охуоскай икки ардыларыгар устубута. Сибэтиэй Павел арыытыгар 1791 сыллаахха саахалламмыт «Иоанн Предтеча» хараабыл хамаандатын хомуйан ылбыта уонна 1794 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр Охуоскайга тиийбитэ[1]. Кэлин архимандрит Иоасаф (Болотов) баһылыктаах православнай миссияны Кадьякка таһарга кыттыбыта[1].

Олоҕун тиһэх сылларын туһунан сибидиэнньэлэр утарыта тураллар. Байҕал биографическай ыйынньыга этиллэринэн, 1795 сыл кэнниттэн Охуоскайга өлбүт[1]; докумуоннары таһаарыыга комментарийдарыгар мореход өлүүтэ 1795 сылынан бэлиэтэммит[3].

Чинчийэр үлэтэ

Измайлов Алеут арыыларын, Беринг байҕалын уонна Хотугу Америка кытылын каарталарын оҥорууга уонна чуолкайдааһыҥҥа кыттыбыт[1]. Джеймс Кугу кытта Уналашкаҕа көрсүһүүтэ Хоту Пацификаҕа нуучча-британскай алтыһыыларын түбэлтэлэриттэн биирдэстэрэ буолбута[2].

Аатын үйэтитии

Измайлов аатынан Кук хомотун Халибут-Ков хомотугар арыы уонна Принс-Уильям хомотун Латуш силбэһиитигэр Аляска кытылын аттыларыгар арыы ааттаммыттар[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Измайлов Герасим Григорьевич (рус.). Арассыыйа Ыраах Илиннээҕи уонна Нуучча Америкаатын байҕал биографическай ыйынньыга. Сигэнии күнэ: 11 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 Третье плавание Джеймса Кука: документы и материалы (рус.). Илиҥҥи литэрэтиирэ. Сигэнии күнэ: 11 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ Комментарии к тексту А. Ф. Касеварова (рус.). Илиҥҥи литэрэтиирэ. Сигэнии күнэ: 11 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

Берх В. Н. Побег графа Бениовского с Камчатки во Францию. — Сын Отечества. — Санкт-Петербург, 1821. Сгибнев А. Исторический очерк главнейших событий в Камчатке // Морской сборник. — Санкт-Петербург, 1869. — № 6.

Сигэлэр

Герасим Григорьевич Измайлов — Арассыыйа Ыраах Илиннээҕи уонна Нуучча Америкаатын байҕал биографическай ыйынньыга. Третье плавание Джеймса Кука: документы и материалы — Илиҥҥи литэрэтиирэ.

Быһаарыылар

Категориялар