Бунге Александр Александрович

1851 сыллаахха Дерпт (билигин Тарту, Эстония) төрөөбүтэ.

1858 сылтан 1861 сылга диэри бэлэмнэнии оскуолатыгар сылдьыбыта, онтон 1862 сылтан 1870 сылга диэри Дерпт куорат гимназиятыгар үөрэммитэ. 1870 сыллаахха Дерпт университетын мэдэссиинэ факультетыгар киирбитэ уонна ону 1878 сыллаахха бүтэрбитэ. Мэдэссиинэ дуоктара диэн үрдүк ааты 1880 сыл ахсынньытыгар ылбыта.

Кини анатомиянан уонна эмбриологиянан дьарыктанарыгар Дерпт профессора Эмиль Розенберг улаханнык сабыдыаллаабыта. Кини салалтатынан, өссө устудьуон сылдьан, «Über die Nachweisbarkeit eines biserialen Archipterygium bei Selachiern und Dipnoern» («Jenaische Zeitschrift», VIII том, 293—307 сирэйдэр, таблицалардаах) диэн үлэни бэчээттэппитэ.

Австрияҕа, Италияҕа уонна Германияҕа (1876) сылдьан баран, Бунге Иһинээҕи дьыала министиэристибэтин мэдэссиинэ департаменын сверхштатнай чиновнигын дуоһунаһыгар сылдьан (1882—1884 сыллардаахха), Императорскай нуучча география уопсастыбата тэрийбит Өлүөнэ өрүс төрдүгэр барар экспедициятыгар бырааһынан, айылҕаны чинчийээччинэн уонна экспедиция салайааччытын көмөлөһөөччүтүнэн кыттыбыта. Саҕастыыр диэн сиргэ метеорология станциятыгар кэлэр.

Ону таһынан ирбэт тоҥу уонна сир аннынааҕы мууһу чинчийэр. 1885—1886 сыллардаахха Наукалар Академяларын сорудаҕынан Толль Э. В. кытта Дьааҥыга уонна Саҥа Сибиир арыыларыгар барар.

1884 сылтан Бунге 6-с флот экипажын кыра судуобай бырааһынан уонна Императорскай билим академията Дьааҥы кыраайыгар уонна Саҥа Сибиир арыыларыгар тэрийбит экспедициятын (1885—1887) начаалынньыгынан үлэлээбитэ; төннөн баран (1887 сыл кулун тутара) хомуллубут матырыйааллары тупсаран суруйбута. 1903—1904 сыллардаахха Бунге нуучча-дьоппуон сэриитигэр флагманскай быраас быһыытынан кыттыбыта.

Олохтоохтор ыарыыларын чинчийбитэ. Кэнники Байҕал Салаатыгар үлэлээбитэ.

1914 сылтан отставкаҕа тахсыбыта, эдэр полярниктарга: Б. А. Вилькицкайга, Г. Я. Седовка уонна атыттарга консультация биэрэрэ. Нуучча География уопсастыбатын чилиэнэ (1889 сыллаахха Нуучча География уопсастыбатын Ф. П. Литке аатынан мэтээлинэн наҕараадаламмыта). Дерпттааҕы Айылҕаны чинчийээччилэр уопсастыбаларын чилиэн-корреспондента.

1914 сылтан 1918 сылга диэри кини Петербурга икки чааһынай клиника баһылыгынан үлэлээбитэ. 1918 сыллаахха Эстонияҕа төннүбүтэ. Вирумаа уобалаһын Мытлика (Mõtlikus) диэн сиригэр олорбута, онно бырааһынан үлэлээбитэ уонна бэйэтэ фермалааҕа.

Кини аатынан Олгуйдаах уонна Фаддеев арыыларын икки ардыларынааҥы сир ааттаммыта.

• «Untersuchungen zur Entwickellungsgeschichte des Beckengürtels der Amphibien, Vögel und Reptilien» (Дерпт, 1880, дисс.);
• «Naturhistorische Nachrichten aus der Polarstation an der Lenamündung» («Bullet. de l’Académie», т. XXVIII, стр. 517—549;
• «Melanges biologiques tirés du Bullet.», т. XI, стр. 581—622);
• «Naturhistorische Beobachtungen und Fahrten im Lena-Delta: 1) Zoologische Nachrichten etc. 2) Fahrt nach Bykow» («Melanges biolog. t. du Bullet. de l’Académie», т. XII, стр. 31—107);
• «Bericht über fernere Fahrten im Lena-Delta ect.» («Mel. biolog.», т. XII, стр. 231—309);
• «Bericht über die Lenagebiet im Sommer 1885 ausgeführten Reisen nebst einem Verzeichniss der daselbst beobachteten und erkundeten Säugethiere und Vögel. Beiträge zur Kenntniss des Russ. Reiches und der angrenzenden Länder Asiens» (3-е издание, 1886);
• «Bericht über den ferneren Gang der Expedition. Reise nach d. Neu-Sibirischen Inseln Aufenthalt auf der grossen Ljachovinsel» (3-е изд., 1887);
• «Предварительный отчет об экспедиции на Новосибирские острова» (СПб., 1888, отт. из XXIII т. «Изв. Имп. Русского Географического Общества»);
• «О болезнях между инородцами северной части Якутской области» (СПб., 1888).

• Гнучева В. Ф. Экспедиция Академии наук XVII—XIX веков. М. — Л. 1946.
• Обручев В. А. Избранные труды. Т. VI, М., 1964.
• Ширина Д. А. Летопись экспедиций Академии наук в Северо-Восток Азии в дореволюционный период. Новосибирск., 1983.
• Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
• Бунге, Александр Александрович // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.