Аҕа дойду Улуу сэриитигэр охтубут буойуннарга-биир дойдулаахтарбытыгар часовня-пааматынньык
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр охтубут буойуннарга-биир дойдулаахтарбытыгар часовня-пааматынньык — (нууч. Часовня-памятник воинам-землякам, погибшим в годы Великой Отечественной войны) Аҕа дойду Улуу сэриитигэр өлбүт буойуннарга анаммыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин Мэҥэ -Хаҥалас улууһун Лоомтука сэлиэнньэтигэр, 1-кы Тыыллыма нэһилиэгэр баар устуоруйа уонна култуура олохтоох суолталаах мемориальнай пааматынньыга[1].
Устуоруйата
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Лоомтука сэлиэнньэтигэр пааматынньык-часовняны Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы бастакы сылыгар ыам ыйын 9 күнүгэр 1946 сыллаахха туруорбуттара. Пааматынньыгы дойдуларыгар төннүбүт Аҕа дойду Улуу сэриитин саллааттара, Молотов аатынан холкуос бэрэссэдээтэлэ Ларионов Николай Спиридонович салалтатынан, Самсонов Мефодий Семенович бырайыагынан туппуттара.
Архыып сибидиэнньэлэринэн уонна докумуоннарынан, Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар I-кы Тыыллыма нэһилиэгиттэн 206 киһитэ фроҥҥа ыҥырыллыбыт, онтон 126 киһитэ сэрии хонуутугар өлбүт эбэтэр сураҕа суох сүппүт, 80 киһи дойдутугар Саха сиригэр төннүбүт.
Пааматынньык ойуулааһына
Пааматынньык түөрт этээстээх часовня кээмэйдээх композициятын быһыытынан оҥоһуллубут. Бастакы алта муннуктаах дьаарыһа быһа охсуллубут бэрэбинэлэртэн быһыллыбыт. Арҕаа өттүгэр киирэр ааннаах, ыаллыы истиэнэлэр көнө муннуктардаах түннүктэрдээх. Истиэнэлэрэ тас өттүттэн сытыары хаптаһынынан бүрүллүбүттэр, кырыыһата хаптаҕай. Муоста таһымыгар истиэнэлэри периметринэн эргийэр 2-ступеннаах стилобаты үөскэтэллэр. 3 миэтэрэ диаметрдаах цилиндрическай формалаах иккис дьаарыс бүтэй туруору хаптаһын бүрүөһүннээх уонна 12-лээх кырыылаах кырыыһалаах. Үһүс дьаарыс көнө муннуктаах, ону тэҥэ сытыары быһыылаах. Дьаарыс түөрт кырыылаах кырыыһалаах. Төрдүс дьаарыһа рельефнай сулустаах пирамидальнай обелиск буолар. Үс аллараа дьаарыс карнизтарын уһулуччу билиитэлэрэ токур линейнай раппорт ойуу подзорунан киэргэтиллибиттэр. Бары дьаарыс кырыыһата — хаптаһын. Сулуһа — ыстаалтан оҥоһуллубут. Дьиэ хаптаһын үрүттээх. Пааматынньык бетон акылаакка турар. Часовня барыта үрүҥ өҥүнэн кырааскаламмыт[2].
Часовня таһыгар, аан хаҥас өттүгэр кутуллубут сахалыы тиэкистээх тимир таблица туруоруллубут: «1941-1945 Аҕа дойду Улуу сэриитигэр өлбүттэр сырдык кэриэстэригэр анаммыт пааматынньык 1946 сыл ыам ыйын 9 кунугэр аhыллыбыта. Молотов аатынан колхоз бэрэссэдээтэлэ Ларионов Н. С. тэрийитинэн. Самсонов М. С. бырайыагынан тыыннаах эргиллибит буойуннар туруорбуттара»[3].
Часовня иннигэр көнө муннуктаах бетон былаһааккалаах, ыраах кытыытыгар үйэлээх уот — кыһыл биэс муннук сулус баар. Сулус иҥнэри сирэйдээх көнө муннук хара постаменнаах. Часовня хара өҥнөөх сыабынан холбоммут тимир баҕана күрүөлээх.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култуура уонна духуобунай сайдыы министиэристибэтин 2016 сыл ыам ыйын 25 күнүнээҕи 370-ОКН №-дээх бирикээһигэр олоҕуран, пааматынньык Арассыыйа Бэдэрээссийэтин култууратын утумун эбийиэктэригэр киллэриллибитэ уонна судаарыстыбанан харыстанар.
1994 сыллаахха часовня-пааматынньыгы саҥардан өрөмүөннээбиттэрэ. Эбийиэги бэтэрээннэр көрдөһүүлэринэн бастакы көрүҥүн уларыппакка, оннунан хаалларбыттара.