Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сылын бэлиэтээһин

2023 сыл от ыйын 31 күнүгэр Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүн бэлэмнэнии уонна бэлиэтиир туһунан ыйаахха илии баттаабыта. Бырабыыталыстыбаҕа Кыайыы тэрийэр хамыыһыйатын кытта улахан суолталаах кыргыһыылары бэлиэтиир тэрээһиннэри, ону тэҥэ тас судаарыстыбалар салайааччылара кыттыылаах тэрээһиннэри бэлэмниир уонна ыытар былааны оҥорон бигэргэтэр сорук туруорулунна. Арассыыйа тас сибээһин министиэристибэтигэр бырааһынньыгы ыытыыга политическай уонна дипломатическай көмөнү оҥорорго, федеральнай уонна эрэгийиэннээҕи уорганнарга бэлэмнэниигэ кыттыыны ылалларыгар, бэтэрээннэргэ көмөлөһөллөрүгэр уонна олохтоох былаас уорганнарыгар байыаннай көмүү сирдэрин ыраастыырга көмөлөһөргө сорудахтаатылар.

2023 сыл атырдьах ыйыгар бэрэсидьиэн Кыайыы 80 сылын бэлиэтиир тэрээһини бэлэмнээһиҥҥэ уонна ыытыыга Тэрийэр хамыыһыйаны оҥоһуллуутун туһунан ыйаахха илии баттаабыта^[1].

2024 сыл ыам ыйын 18 күнүгэр Арассыыйа бырабыыталыстыбата Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүгэр бэлэмнэнии уонна бэлиэтээһин туһунан былаанын бигэргэппитэ^[2].

Кыайыы 80 сылын көрсө 2025 сыл тохсунньутугар Дьокуускай куорат Аҕа дойду Улуу сэриитин саллааттарын, ону тэҥэ АБДь зонатыгар Арассыыйа сэбилэниилээх күүстэрин сулууспалаахтарын кэриэһигэр муус скульптураларынан киэргэтиллибитэ^[3].

Саха Сиригэр Ил Дархан Айсен Николаев көҕүлээбит аахсыйата «Кыайыы Знамята» эстэпиэтэ ыытылар. Аахсыйа 27 улууска тэриллэн ыытылынна: Мэҥэ Хаҥаласка, Аммаҕа, Уус Маайаҕа, Алдаҥҥа, Нерюнгригэ, Уус Алдаҥҥа, Чурапчыга, Тааттаҕа, Томпоҕо, Өймөкөөҥҥө, Кэбээйигэ, Намҥа, Хаҥаласка, Горнайга, Бүлүүгэ, Үөһээ Бүлүүгэ, Ньурбаҕа, Сунтаарга, Мииринэйгэ, Ленскэйгэ, Муомаҕа, Абыйга, Дьааҥыга, Эбээн Бытантайга, Өлүөхүмэҕэ, Үөһээ Халымаҕа, Орто Халымаҕа^[4]. Эстэпиэтэ Дьокуускайга Улуу Кыайыы күнүгэр, ыам ыйын 9 күнүгэр, түмүктэниэ^[5][6].

«Муус Устар» ыччат бэстибээл сүрүн концептиятынан Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сыла буолбута^[7].

«Дьокуускайга Кыайыы күнүгэр Өлбөт үйэлээх полк хаамыаҕа, икки улахан өйдөбүнньүк аһыллыыта буолуоҕа: сахалартан бастакы Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойугар Федор Поповка уонна Гавриил Протодьяконовка. Ыам ыйын 7 күнүгэр „Килбиэннээх үлэ куората“ бэлиэни ылбыппытынан стела туруоруохпут» диэн 2025 сыл муус устар 27 күнүгэр быһа эпииргэ Ил Дархан Айсен Николаев эппитэ^[8].

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сылын чиэһигэр Дьокуускай муус скульптуралара (2025)

Сүрүн ыстатыйа: Кыайыы параадын ыалдьыттара (2025)

Кыайыы 80 сылын чиэһигэр параадка Москваҕа 20-тэн тахса судаарыстыба уонна бырабыыталыстыба баһылыктара кэлиэхтэрэ^[9]. Официальнай ыҥырыылары Белоруссия бэрэсидьиэнэ Александр Лукашенко, Кытай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтин бэрэссэдээтэлэ Си Цзиньпин, Словакия премьер-миниистирэ Роберт Фицо, Сербия бэрэсидьиэнэ Александр Вучич, Бразилия бэрэсидьиэнэ Луис Инасиу Лула да Силва, Босния уонна Герцеговина иһигэр Сербскай Өрөспүүбүлүкэ баһылыга Милорад Додик уонна да атыттар ыллылар^[10].

Кыайыы 80 сыла үгүс СНГ дойдуларыгар киэҥник бэлиэтэнэрэ былааннанар. 2023 сыл ахсынньытыгар Арассыыйа бэрэсидьиэнэ ыытыллыбыт видео-ыҥырыытыгар СНГ бырабыыталыстыбаларын баһылыктарын сэбиэтин мунньаҕын кыттыылаахтарыгар, Арассыыйа «уопсай ааспыт өйдөбүлүн харыстааһын, устуоруйаны сымыйалыыр уонна нацизмы өрө тутар сорунуулары утары охсуһуу боппуруостарыгар бииргэ үлэлээһини салҕыыр соруктаах» диэн эппит^[11].

Арассыыйа бырабыыталыстыбатын баһылыга Михаил Мишустин бэлиэтээбитинэн, «Өлбөт үйэлээх полк» Норуоттар икки ардыларынааҕы хамсааһын баһылыктааһыныгар ыытыллар акциялар, хаамыылар ураты суолталаахтар^[12].

Үбүлүөйдээх сылга байыаннай көмүү сирдэрин, ол иһигэр тас дойдуларга, тупсарыы былаан баар.^[13].

Россотрудничество Кыайыы 80 сылыгар анаан аан дойду араас дойдуларыгар, ол иһигэр Арассыыйаҕа доҕор буолбатахтарга, 200-чэ тэрээһини бэлэмнээбит^[14].

Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 80 сыла 1941—1945 сс.» үбүлүөй мэтээлэ олохтоммута.

Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2025 сыл муус устар 28 күнүгэр Кыайыы 80 сылын көрсө уоту тохтотуу туһунан биллэрбитэ. Арассыыйа аармыйата ыам ыйын 7 күнүттэн 8 күнүгэр диэри Москва бириэмэтинэн 00:00 чаастан уонна ыам ыйын 10 күнүттэн 11 күнүгэр диэри 00:00 чааска диэри байыаннай дьайыылары тохтотуоҕа^[15].