Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Уон икки ый (балет)

«Уон икки ый» — 4 актаах (8 хартыынаҕа) Б. Л. Битов балета. Чех норуот остуоруйатын матыыбынан[1][2], ону тэҥэ биир уһулуччулаах С. Я. Маршак сэһэнигэр олохтоммут үнкүү[3]. 1954 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр Ленинградтааҕы кырачаан театр сценатыгар аан бастаан туруоруллубута. Либретто суруйааччыта А. Г. Хандамирова; балетмейстера Б. А. Фенстер, ойуулааччыта Т. Г. Бруни, дирижера Е. М. Корнблит[3]. Бастакы туруоруутугар Добрунок партиятын В. М. Станкевич, Иржигы — В. С. Зимин, Королева Ренатаны — Г. И. Исаева, Маачаханы — Н. Н. Латонина, Злобокины — М. Б. Даровская, Канцлеры — Н. Н. Филипповский[3], королевскай харабыллар начальнига — Н. С. Соколов[1]. Дойду атын куораттарыгар эмиэ туруоруллубута: Вильнюска (1958 с., балетмейстер Б. Ю. Келбаускас) уонна Казанҥа (1962 с., балетмейстер С. М. Тулубьева)[3].

undefined

Б. Л. Битов композиторга «Уон икки ый» бастакы балет буолбут. Бастакы истии кэнниттэн композитордар союзтарыгар редакцияны биэрэргэ күһэллибиттэрэ. Балет туруорааччыта Б. А. Фенстер композиторга көмөлөспүтэ. Чех норуот остуоруйатын матыыптара туһаныллыбыттарынан, кини үрдүнэн композитор чехтааҕы норуот музыкатын үчүгэйдик үөрэтэргэ күһэллибитэ. Прага балет ансамблын норуот театрын чилиэнэ Властимил Илек «„Уон икки ый“ балет партитурата уопсай колоритынан, ритманан уонна сырдык мелодия интонациятын айылҕата чех диэн ааттыахха сөп» диэн суруйбута. Музыкаҕа чех үҥкүүтэ элбэх этэ[1].

Персонажтар

  • Оонньуур дьон
  • Добрунка, тулаайах
  • Маачаха
  • Злобога, Маачаха кыыһа
  • Королева Рената
  • Канцлер
  • Иржик, саллаат
  • Гувернантка
  • Министр
  • Магистр
  • Ый бырааттыы
  • Учуутал
  • Королевскай харабыл начальнига
  • Бортунуой дьахтар
  • Боруонса рыцарь
  • Куобахтар
  • Тииҥ
  • Фокусник
  • Герольд
  • Ыччат

Либретто

Король дыбарыаһа. Кулуттар муостаны сууйаллар уонна быылы сотоллор. Министр, Канцлер, двор иһинээҕи дьахталлар, Учуутал, Гвернантка киирэллэр. Онтон уруок буолуохтаах королева Рената сүүрэн киирэр. Атаахтыыр уонна мэниктиир. Королеваҕа сымыйа ньургуһунунан киэргэтиллибит саҥа былааччыйаны көрдөрөллөр. Сымыйа сибэккилэри королеваны тэрийбэттэр, кинилэри туурар уонна тыыннаах ордугу ирдиир. Королева ыйаах быһыытынан, кини саҥа дьылыгар ньургуһуннары аҕалбыт киһи көмүстээх сарт иһити ылыа[2].

Куорат иэнэ. Бары үөрэ-көтө, үҥкүүлүүллэр. Саллаат Иржик Добрункаҕа харыйа оонньуурун бэлэхтиир, үҥкүүгэ ыҥырар да, дьиэтигэр ыксыыр. Герольд королевскай ыйааҕы үөрүүлээхтик ааҕар. Норуот күлэр[2].

Добрунка дьиэтигэр төннөр. Маачаха уонна кыыһа Злобога оһох таһыгар саҥа былааччыйалары кэтэн көрөллөр. Добрунка оһоххо чугаһаан иттиэн баҕарар да, батараллар. Герольд трубата иһиллэр. Маачаха уулуссаҕа тахсар, онтон Герольд уонна ыччат хампаанньатыгар төннөр. Кини ыйааҕыны кытта билсиһэн баран, Добрунканы тыа сиригэр үүнээйилэри көрдүү ыытара[2].

Маачаха дьиэлэригэр саҥа дьылы көрсөллөр. Добрунка кэлэн ыалдьыттарга сибэкки бэлэхтиир. Маачаха уонна Злобога сибэккини, аптаах биһилэҕи былдьаан, дыбарыаска бараллар[2].

Саал улахан хатыҥнаах дыбарыаһа. Собуоттанар оонньуурдар үҥкүүлүүллэр. Боруонса рыцарьдар пьедесталлартан түһэн эмиэ үҥкүүлүүллэр. Маачаха уонна Злобога ньургуһуннаах кэлэллэр, мустубут дьон өрөгөйдүүллэр. Маачахалаах Злобога эрэннэриллибит кыһыл көмүһү көрдүүллэр, Иржик Добрунка сарт иһити илиитигэр туппутун көрбүтэ, ол аата кини сибэкки хомуйбут диэн кэпсиир. Королева ньургуһуннаах тыаҕа барарга бирикээстиир, оттон Маачаха уонна Злобога суолу-ииһи көрдөрүөхтээхтэр[2].

Бары бииргэ тыаҕа бараллар, Добрунка эмиэ кэлэр. Добрунка көрдөһүүтүнэн королева аптаах биһилэҕин төннөрөргө бирикээстиир. Добрунка биһилэҕин бырахпытын кэннэ саас кэлэр. Ньургуһун үүнэр эрээри, мустубут дьон тыытан бардахтарына, хаарга кубулуйар. Тохсунньу ый кэлэр, тымныйар, тибии саҕаланар. Тохсунньу ый Маачахаҕа уонна Злобогаҕа ыт тириитин биэрэр, ыттарга кубулуйар. Бу ыттары королева сыарҕатыгар баайаллар. Бары бараллар. Ый бырааттыылар тахсан Добрунканы кытта быраһаайдаһаллар. Иржик кинини үҥкүүгэ ыҥырар. Бары үөрүүлээхтик үҥкүүлүүллэр[2].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 Ленинградский государственный ордена Ленина академический Малый оперный театр. Гос. музыкальное изд-во, 1961. — С. 102
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Л. Энтeлиc Битов. Балет «Двенадцать месяцев» Архивная копия от 27 Муус устар 2021 на Wayback Machine // Belcanto.ru
  3. ↑ 1 2 3 4 Двенадцать месяцев // Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981.

Литэрэтиирэ

  • Вечеслова Т. Поэзия народной сказки // «Сов. культура», 19 июня 1954.
  • Томпакова О. Б. Битов. Двенадцать месяцев, Л., 1958.
  • Энтелис Л. А. Двенадцать месяцев // 100 балетных либретто / Редакторы: И. В. Голубовский, А. Б. Этина, корректор В. Г. Кравченко. — 2-е издание. — Москва: Музыка, 1971. — С. 65—67. — 306 с. — 75 000 экз.

Категориялар