Сабантуй
Сабантуй — башкиирдарга, татаардарга былыргыттан бэлиэтэнэр сайыҥҥы бырааһынньык. Урут тыа дьоно бырааһынньыктыыр буоллахтарына билигин ил уонна улахан куораттарга бэлиэтэрнэр бырааһынньык буолбута. Бырааһынньык күнэ уларыйыан сөп, ол курдук 2012 сыллаахха бэс ыйын 23 күнүгэр бэлиэтэммитэ[1]
Ааттара
Татар тылынан саҥарааччылар Сабантуй диэн ааттыыллар, элбэх ахсааҥҥа Сабантуйлар [sʌbɑntuɪˈlɑr].
Атын Волга өрүс үрдүгэр олорор түүр норуоттар бырааһынньыгы бэлиэтииллэр. Башкиир тылынан Һабануй, онтон чувааштар Акатуй диэн ааттыыллар.
Бырааһынньык аата «сир хорутуутун» күнэ диэн тылбаастаныан сөп.
Устуоруйата
Сабантуй ислам иннинээҕи устуйруйаҕа баара, ыһыы иннинэ бэлиэтэнэрэ. Сабантуй баарын Ибн Фадлан 921 сыллаахха суруйбута. Ол бириэмэҕэ ылланар ырыалар итэҕэйиигэ сыһыаннаах этилэр.
Кэлин ислам татаардар, башкиирдар, ол курдук чуваштарга христианство тарҕаныытын кэнниттэн итэҕэл бырааһынньыга буолан бүппүтэ. Ороуйоннарынан сыл аайы уларыта-уларыта буолар этэ.
20 үйэ саҕаланыытыгар Сабантуйу татаардар бырааһынньыктара диэн ылыллыбыта. Сэбиэскэй Сойуус бириэмэтигэр бырааһынньыгы өйүүллэрэ, тоҕо диэн тыа киһитин өйө көтөҕөллөрө. Ол гынан баран бырааһынньыгы кыратын ыһыы кэнниттэн буолар курдук саҕырыппыттара
Сабантуйу киhи аймах тыл баайын-дуолун аан дойдутааҕы тиhигигэр киллэрии былаана баарын 2007 сыллаахха биллэриллибитэ.
Үгэстэр
Сабантуй ордук биллэр элеменнарынан күрэс köräş (татаардар тустуулара), ат сүүрдүүтэ, остуолбаҕа өрө тахсыы, уонна да атын буолаллар. Ити барыта майдаҥҥа, ол эбэтэр тыа кытыытыгар оҥоһуллубут площадкаҕа буолар.
Ону тэҥэ атын күрэхтэһиилэр, Сөрән; sœˈræn — диэн буолар — онно ас астыыга, араас иистэр уонна атын дьоҕур күрэһэ баар буоалр.
Кэлин бириэмэҕэ Сабантуйу Татарстан традиционнай ырыа уонна үҥкүү, ону тэҥэ гармонь оонньуутун күрэһин кытта ыытыллар буолан эрэ.
Федеральнай сабантуй
Федеральнай Сабантуй — федеральнай (бүтүн Арассыыйатааҕы) таһымҥа ыытыллар национальнай бырааһынньык.
Федеральнай Сабантуй маннык куораттарга биллэриллибитэ:
- 2001 сыл — Саратов
- 2002 сыл — Тольятти (Самара уобалаһа)
- 2003 сыл — Димитровград (Ульяновскай уобалас)
- 2004 сыл — Йошкар-Ола
- 2005 сыл — Саранск
- 2006 сыл — Нижний Новгород
- 2007 сыл — Челябинск
- 2008 сыл — Астрахань
- 2009 сыл — Ульяновск
- 2010 сыл — Ижевск
- 2011 сыл — Екатеринбург
- 2012 сыл — Владивосток
- 2013 сыл — Тюмень
- 2014 сыл — Томск
- 2015 сыл — Красноярск
- 2016 сыл — Нижний Новгород
- 2017 сыл — Астрахань
- 2018 сыл — Чебоксары
- 2019 сыл — Новосибирск
- 2020 сыл — Москва
- 2021 сыл — Нижневартовск
- 2022 сыл — Ульяновск
- 2023 сыл — Кемерово
- 2024 сыл — Йошкар-Ола
- 2025 сыл — Дьокуускай[2]. 50 тыһыынча кэриҥэ киһи сылдьыбыт. Татарстаан Өрөспүүбүлүкэтин Раиһа уонна Ил Дархан бырааһынньыкка кыттыбыттара[3].